શું તમે ભોજન કરતા પહેલા આ કામ કરો છો? પ્રેમાનંદજી મહારાજે જણાવ્યું જીવન બદલી નાખનારો ઉપાય
આપણા શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે ‘જેવું અન્ન, તેવું મન’. આપણે જે ભોજન ગ્રહણ કરીએ છીએ, તેની સીધી અસર આપણા વિચારો, આપણા સ્વાસ્થ્ય અને આપણી આત્મા પર પડે છે. ઘણીવાર આપણે દિવસભરની ભાગદોડમાં એ ભૂલી જઈએ છીએ કે આપણને જે ભોજન પ્રાપ્ત થઈ રહ્યું છે, તે ઈશ્વરીય કૃપાનું જ એક સ્વરૂપ છે. પૂજ્ય સંત પ્રેમાનંદ જી મહારાજે આ મહત્વપૂર્ણ વિષય પર ખૂબ જ સરળ અને પ્રભાવી માર્ગદર્શન આપ્યું છે. મહારાજજીના અનુસાર, જો આપણે આપણા ભોજનને માત્ર ‘પેટ ભરવાનું સાધન’ ન માનીને તેને ‘પ્રસાદ’ તરીકે સ્વીકારીએ, તો માત્ર આપણું કલ્યાણ જ નહીં, પરંતુ આપણા જીવનમાં સકારાત્મકતા અને સુખ-સમૃદ્ધિનો સંચાર પણ થશે.
ભોજન પહેલાં ભોગનું મહત્વ
પ્રેમાનંદ જી મહારાજનું માનવું છે કે ભોજન કરતા પહેલા શ્રદ્ધાપૂર્વક ભગવાનને ભોગ અર્પણ કરવો એક અનિવાર્ય સંસ્કાર હોવો જોઈએ. ભોગનો અર્થ માત્ર થાળીમાં ભોજન સજાવવું નથી, પરંતુ તે ઈશ્વર પ્રત્યે આપણી કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનું એક માધ્યમ છે. જ્યારે આપણે ભગવાનને ભોગ લગાવીએ છીએ, ત્યારે તે ભોજન ‘પ્રસાદ’ બની જાય છે. પ્રસાદ ગ્રહણ કરવાથી મન નિર્મળ થાય છે અને વ્યક્તિની અંદર સાત્વિક ઉર્જાનો સંચાર થાય છે. મહારાજજીનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે જો શક્ય હોય, તો ક્યારેય પણ ભોગ લગાવ્યા વગર ભોજન ગ્રહણ ન કરો.
ઘરની બહાર હોવ, તો શું કરવું?
ઘણીવાર લોકો એવો પ્રશ્ન પૂછે છે કે “મહારાજજી, અમે તો નોકરી કે પ્રવાસના કારણે ઘરની બહાર હોઈએ છીએ, હોટલ કે કેન્ટીનમાં જમીએ છીએ, તો આવી સ્થિતિમાં ભગવાનને ભોગ કેવી રીતે લગાવવો?”
પ્રેમાનંદ જી મહારાજે તેનો ખૂબ જ સુંદર ઉકેલ જણાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે ઈશ્વર ભાવનાના ભૂખ્યા છે, તેઓ બાહ્ય આડંબરના નથી. જો તમે ઘરની બહાર હોવ અને પ્રત્યક્ષ રીતે ભોગ લગાવવો શક્ય ન હોય, તો ‘માનસિક ભોગ’ (Mental Offering) નો ઉપયોગ કરો.
માનસિક ભોગ લગાવવાની વિધિ:
-
જ્યારે તમારી સામે ભોજન પીરસવામાં આવે, ત્યારે તેને ગ્રહણ કરતા પહેલા એક ક્ષણ માટે રોકાઈ જાઓ.
-
આંખો બંધ કરો અને તમારા ઇષ્ટદેવનું સ્મરણ કરો.
-
હાથ જોડીને મનમાં ને મનમાં ભગવાનને તે ભોજન અર્પણ કરો. તમે એવો ભાવ રાખો કે “પ્રભુ, તમારી કૃપાથી જ મને આ અન્ન પ્રાપ્ત થયું છે. હું તેને સૌથી પહેલા તમને સમર્પિત કરું છું, તેને સ્વીકારો.”
-
ભગવાનના નામનું સ્મરણ કે જયકારા લગાવીને પૂરી શ્રદ્ધા સાથે તે ભોજનને પ્રસાદ સ્વરૂપે ગ્રહણ કરો.
આ સરળ વિધિથી તે ભોજન પણ ભગવાનના ચરણોમાં અર્પિત માનવામાં આવે છે અને તેની અસર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે.
તામસિક ભોજન પ્રત્યે સાવધાની
મહારાજજીએ ભોગ લગાવવાને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી પણ આપી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભગવાનને ક્યારેય પણ ‘તામસિક’ ભોજનનો ભોગ ન લગાવવો જોઈએ.
તામસિક ભોજનમાં ડુંગળી, લસણ, માંસ, માછલી, ઈંડા, દારૂ કે અત્યંત તીખું અને વાસી ભોજન સામેલ છે. પ્રેમાનંદ જી મહારાજનું કહેવું છે કે ભગવાન સાત્વિકતાના પ્રતીક છે. જે વસ્તુઓ આપણા અંદર ક્રોધ, આળસ અને અશાંતિ પેદા કરે છે, તેને ઈશ્વરને અર્પણ કરવી ઉચિત નથી. જો ક્યારેય એવી પરિસ્થિતિ હોય કે તમારે તામસિક ભોજન જ ગ્રહણ કરવું પડે, તો પણ તેનો માનસિક ભોગ ભગવાનને ન લગાવવો જોઈએ. પ્રયત્ન કરો કે જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં સુધી સાત્વિક અને શુદ્ધ ભોજન જ ગ્રહણ કરો.
જીવનમાં બદલાવ કેવી રીતે આવશે?
ભોજનને પ્રસાદ બનાવવાની આ આદત ધીરે-ધીરે તમારા સમગ્ર વ્યક્તિત્વને બદલી નાખશે. જ્યારે તમે દિવસમાં ત્રણ-ચાર વાર (ભોજનના સમયે) ઈશ્વરને યાદ કરશો, ત્યારે તમારા મનમાંથી નકારાત્મકતા દૂર થવા લાગશે. આ અભ્યાસ ધીરે-ધીરે તમને એક ઊંડા માનસિક શિસ્તમાં લઈ આવશે.
જ્યારે તમે જાણો છો કે તમે જે ખાઈ રહ્યા છો, તે ભગવાનનો પ્રસાદ છે, ત્યારે તમારી ખાવાની આદતો પણ આપમેળે સુધરવા લાગશે. તમે બિનજરૂરી કે અશુદ્ધ ભોજનથી દૂર રહેવા લાગશો. અંતે, આ નાની આદત તમારા જીવનને શાંતિ, સ્વાસ્થ્ય અને આધ્યાત્મિક ઊંચાઈઓ તરફ લઈ જશે.
પ્રેમાનંદ જી મહારાજનો આ સંદેશ આપણા સૌ માટે એક યાદ અપાવનાર છે. ભોજન માત્ર શરીરને ઉર્જા આપવા માટે નથી, પરંતુ આત્માને સંતોષવા માટે પણ છે. આગલી વખતે જ્યારે તમે થાળી સામે બેસો, ત્યારે એક ક્ષણ માટે રોકાઈ જાઓ, પ્રભુને નમન કરો અને તે ભોજનને પ્રસાદ બનાવીને જ ગ્રહણ કરો. આ નાનું કામ તમારા જીવનમાં મોટા અને સુખદ બદલાવ લાવી શકે છે.
