ટ્રમ્પની ધમકી બાદ ક્રૂડ ઓઇલમાં ૬% નો ભડકો, શું ભારતમાં મોંઘું થશે પેટ્રોલ-ડીઝલ?
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભૌગોલિક અને રાજદ્વારી સમીકરણો બદલાતાની સાથે જ તેની સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડવા લાગે છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી એકવાર સ્થિતિ વણસી જતાં વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતોમાં બુધવારે મોટો વિસ્ફોટ જોવા મળ્યો છે. જો કે, રાહતની વાત એ છે કે આજે ભારતીય બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના સ્થાનિક ભાવોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. પરંતુ ગઈકાલે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આશરે ૬ ટકાનો તીવ્ર ઉછાળો નોંધાયો હતો. આ વૈશ્વિક તેજીને કારણે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઘટવાની જે આશાઓ તાજેતરમાં ઊભી થઈ હતી, તેના પર હાલ પૂરતું પાણી ફરી વળ્યું છે.
ટ્રમ્પના એક નિવેદનથી તેલના ભાવમાં કેમ ભડકો થયો?
હાલમાં તુર્કીના અંકારા શહેરમાં ‘નાટો સમિટ’ (NATO Summit) ચાલી રહી છે. આ સમિટ દરમિયાન પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતી વખતે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેના સંબંધોને લઈને એક મોટી અને સનસનાટીભર્યા જાહેરાત કરી દીધી. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે, “મારા મતે, ઈરાન સાથેનો યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) હવે સત્તાવાર રીતે સમાપ્ત થઈ ગયો છે.” ગયા જૂન મહિનામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલા ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર અંગે પૂછવામાં આવતા તેમણે ઉમેર્યું કે, ઈરાન સાથે કોઈ પણ પ્રકારની વાતચીત કરવી એ માત્ર સમયનો બગાડ છે.
ટ્રમ્પના આ આકરા વલણના કારણે વૈશ્વિક એનર્જી માર્કેટમાં ફાટફાટ થવા લાગી છે. નિષ્ણાતોને ડર છે કે બંને દેશો વચ્ચે ફરીથી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાશે તો દુનિયાના સૌથી મહત્ત્વના દરિયાઈ માર્ગ ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) દ્વારા થતો તેલનો સપ્લાય સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જશે. આ જ આશંકાના કારણે બુધવારે તેલના ભાવો અચાનક શૂટ-અપ થઈ ગયા. વૈશ્વિક બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ ૬.૦૯ ટકા ઉછળીને ૭૮.૬૬ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું હતું. તેવી જ રીતે, યુએસ વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ પણ ૬ ટકા વધીને ૭૪.૬૫ ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ ગયું હતું. બંને બેન્ચમાર્ક તેલ ૨૩ જૂન પછીના તેમના સર્વોચ્ચ સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે.
ભારતમાં હાલની સ્થિતિ અને આજના ભાવ
આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં મચેલી આ હાહાકાર વચ્ચે પણ ભારતમાં સરકારી માલિકીની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ આજે ભાવ સ્થિર રાખ્યા છે. વાસ્તવમાં, ભારતમાં ગત ૨૫ મેથી પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. છેલ્લે જ્યારે ઓઇલ કંપનીઓએ ભાવ સુધાર્યા હતા, ત્યારે પેટ્રોલમાં ૨.૬૧ રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલમાં ૨.૭૧ રૂપિયા પ્રતિ લિટરનો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો હતો. આજના ભાવની વાત કરીએ તો, દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૦૦ રૂપિયાની સપાટી વટાવીને ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર પર સ્થિર છે, જ્યારે ડીઝલ ૯૫.૨૦ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે. મુંબઈ, કોલકાતા અને ચેન્નાઈ જેવા અન્ય મહાનગરોમાં પણ કિંમતો યથાવત છે.
ભારત પર આની શું અસરો થઈ શકે?
ભારત માટે આ વૈશ્વિક તેજી ચિંતાનો વિષય છે કારણ કે આપણો દેશ પોતાની કુલ ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના આશરે ૮૫ ટકા જેટલો જંગી હિસ્સો વિદેશી દેશોમાંથી આયાત કરે છે. આથી, ઇન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં જ્યારે પણ ડોલર મોંઘો થાય કે તેલના ભાવ વધે, ત્યારે તેની સીધી નકારાત્મક અસર ભારતીય તેલ કંપનીઓની નાણાકીય સ્થિતિ પર પડે છે. આયાત મોંઘી થવાને કારણે કંપનીઓનો ખર્ચ વધે છે.
આર્થિક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ તણાવ લાંબો ચાલશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં કાચું તેલ સતત ૮૦ ડોલર પ્રતિ બેરલની ઉપર જળવાઈ રહેશે, તો ભારતીય તેલ કંપનીઓ લાંબો સમય સુધી વર્તમાન ભાવો જાળવી શકશે નહીં. આગામી દિવસોમાં દેશના સામાન્ય નાગરિકોએ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવવધારાનો સામનો કરવા માટે તૈયાર રહેવું પડી શકે છે, જેની સીધી અસર મોંઘવારી પર પણ પડશે.
