દિલ્હીમાં મહિલાઓ માટે મફત બસ મુસાફરીના નિયમો બદલાયા: ૧ ઓગસ્ટથી ગુલાબી ટિકિટ બંધ, ‘પિંક સહેલી સ્માર્ટ કાર્ડ’ લેવું ફરજિયાત
દિલ્હી સરકાર દ્વારા મહિલાઓ માટે જાહેર પરિવહનને સુલભ અને મફત બનાવવા માટે લેવાયેલા નિર્ણયોમાં હવે એક મોટો પ્રશાસનિક અને તકનીકી બદલાવ આવવા જઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધી દિલ્હી ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશન (DTC) અને ક્લસ્ટર બસોમાં મહિલાઓને જે કાગળ આધારિત ‘ગુલાબી ટિકિટ’ મળતી હતી, તે આગામી ૧ ઓગસ્ટથી સત્તાવાર રીતે બંધ થઈ જશે. આ જૂની વ્યવસ્થાના સ્થાને હવે મહિલાઓએ મફત મુસાફરીનો લાભ ચાલુ રાખવા માટે “પિંક સહેલી એનસીએમસી (NCMC) સ્માર્ટ કાર્ડ” નો ઉપયોગ કરવો પડશે.
સરકારના આ નવા આદેશ મુજબ, બસમાં ચઢતી વખતે અથવા મુસાફરી દરમિયાન આ સ્માર્ટ કાર્ડને કંડક્ટરના મશીન પર ટેપ કરવું ફરજિયાત રહેશે. જે મહિલાઓ પાસે આ કાર્ડ નહીં હોય, તેમણે સામાન્ય મુસાફરોની જેમ જ રોકડા પૈસા ચૂકવીને નિયમિત ટિકિટ ખરીદવી પડશે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મફત મુસાફરી યોજનાને વધુ પારદર્શક, આધુનિક અને દિલ્હીના વાસ્તવિક રહેવાસીઓ સુધી સીમિત કરવાનો છે.
૩૧ જુલાઈ સુધી જ મળશે કાગળની ગુલાબી ટિકિટ
ડીટીસી (DTC) દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર પરિપત્ર અનુસાર, તમામ પાત્ર મહિલા મુસાફરોને ૩૧ જુલાઈ સુધી જ હાલની કાગળની ગુલાબી ટિકિટો આપવામાં આવશે. આ તારીખ વીતી ગયા પછી, એટલે કે ૧ ઓગસ્ટથી કાગળની ટિકિટોનું વિતરણ સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવાશે.
નવા નિયમ હેઠળ, દિલ્હી ઇન્ટિગ્રેટેડ મલ્ટી-મોડલ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ (DIMTS) અને DTC દ્વારા સંચાલિત તમામ બસોમાં માત્ર માન્ય ‘પિંક સહેલી સ્માર્ટ કાર્ડ’ ધારક મહિલાઓને જ મફત સવારીની મંજૂરી મળશે. સરકારનું કહેવું છે કે ૧.૫ મિલિયન એટલે કે આશરે ૧૫ લાખ જેટલા પિંક સહેલી સ્માર્ટ કાર્ડ અત્યાર સુધીમાં જારી કરી દેવામાં આવ્યા છે. વળી, જે મહિલાઓએ હજુ સુધી આ કાર્ડ નથી બનાવડાવ્યું, તેમના માટે ૧ ઓગસ્ટ પછી પણ વિવિધ કેન્દ્રો પર કાર્ડ બનાવવાની પ્રક્રિયા અવિરત ચાલુ રહેશે.
‘પિંક સહેલી સ્માર્ટ કાર્ડ’ માટે કેવી રીતે અને ક્યાં અરજી કરવી?
આ સ્માર્ટ કાર્ડ મેળવવાની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ઓફલાઈન રાખવામાં આવી છે. સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, આ યોજના માટેની અરજી પ્રક્રિયા ૩ માર્ચ, ૨૦૨૬ થી શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. હાલના તબક્કે ડીટીસી પિંક કાર્ડ મેળવવા માટે ઓનલાઈન ફોર્મ ભરવાનો કે અરજી કરવાનો કોઈ વિકલ્પ ઉપલબ્ધ નથી.
મહિલાઓએ પોતાનું કાર્ડ કઢાવવા માટે દિલ્હીભરમાં આવેલા નીચે મુજબના નિયુક્ત કેન્દ્રો પર રૂબરૂ જવું પડશે:
દિલ્હીના વિવિધ વિસ્તારોમાં આવેલી DC (ડેપ્યુટી કમિશનર) ઓફિસો.
તમામ SDM (સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ) ઓફિસો.
સરકાર દ્વારા અધિકૃત કરવામાં આવેલા ખાસ DTC કેન્દ્રો.
આ કાર્ડ મૂળરૂપે માર્ચ મહિનામાં આયોજિત રાજ્ય સરકારના એક ભવ્ય કાર્યક્રમ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુના હસ્તે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો મુખ્ય હેતુ દિલ્હીની મહિલાઓને સુરક્ષિત અને ડિજિટલ માધ્યમથી મફત મુસાફરીની સુવિધા આપવાનો છે.
કાર્ડ બનાવવા માટે જરૂરી દસ્તાવેજો અને લિંકિંગની પ્રક્રિયા
આ સ્માર્ટ કાર્ડ મેળવવા માટે સરકારે ચકાસણી પ્રક્રિયા ખૂબ જ કડક બનાવી છે. કાર્ડ બનાવતી વખતે લાભાર્થી મહિલાના આધાર કાર્ડ અને તેમના સક્રિય મોબાઈલ નંબરને આ સિસ્ટમ સાથે લિંક કરવામાં આવે છે.
૧. ઉંમરની ખાતરી: અરજદારની સાચી ઉંમર કેટલી છે.
૨. લિંગ ચકાસણી: લાભ લેનાર વ્યક્તિ મહિલા જ છે તેની પુષ્ટિ.
૩. દિલ્હીનું રહેઠાણ: સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે અરજદાર દિલ્હીના કાયદેસરના રહેવાસી હોવા જોઈએ.
‘એક રાષ્ટ્ર, એક કાર્ડ’ (NCMC) સાથે જોડાણ
પિંક સહેલી સ્માર્ટ કાર્ડ માત્ર બસ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેને ભારત સરકારની ‘વન નેશન, વન કાર્ડ’ (National Common Mobility Card – NCMC) પહેલ હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આનો અર્થ એ થાય કે મહિલાઓ આ એક જ કાર્ડનો ઉપયોગ દિલ્હી મેટ્રો અને પ્રાદેશિક રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ (RRTS) જેવા પરિવહનના અન્ય જાહેર માધ્યમોમાં મુસાફરી કરવા માટે પણ કરી શકશે.
જોકે, અહીં એક વાત ખાસ ધ્યાનમાં રાખવા જેવી છે કે મફત મુસાફરીની સુવિધા માત્ર DTC અને ક્લસ્ટર બસો પૂરતી જ મર્યાદિત રહેશે. જો મહિલાઓ આ કાર્ડનો ઉપયોગ મેટ્રો કે RRTS માં કરશે, તો તેમણે ત્યાં લાગુ પડતું નિયમિત ભાડું ચૂકવવું પડશે, જે તેમના કાર્ડમાં કરાવેલા રિચાર્જમાંથી કપાશે.
જૂની ‘ગુલાબી ટિકિટ’ અને નવી ‘સહેલી કાર્ડ’ યોજના વચ્ચેનો તફાવત
દિલ્હીમાં મહિલાઓ માટે મફત બસ મુસાફરીની શરૂઆત અગાઉની અરવિંદ કેજરીવાલ સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન ‘પિંક ટિકિટ યોજના’ તરીકે થઈ હતી. જોકે, વર્તમાન વ્યવસ્થા અને જૂની વ્યવસ્થા વચ્ચે જમીન-આસમાનનો તફાવત છે, જેને સમજવો જરૂરી છે
| સરખામણીના મુદ્દા | કેજરીવાલ સરકારની પિંક ટિકિટ યોજના | નવી પિંક સહેલી સ્માર્ટ કાર્ડ સિસ્ટમ |
| ટિકિટિંગ ફોર્મેટ | આ વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે કાગળ આધારિત હતી. મહિલા મુસાફરે દરેક સવારી વખતે કંડક્ટર પાસેથી ભૌતિક ગુલાબી ટિકિટ લેવી પડતી હતી. | આ એક આધુનિક ડિજિટલ સ્માર્ટ કાર્ડ છે. મુસાફરી દરમિયાન મહિલાઓએ કંડક્ટરના ઇલેક્ટ્રોનિક ટિકિટિંગ મશીન (ETM) પર કાર્ડ ટેપ કરવું પડે છે. |
| રહેઠાણની ચકાસણી | આ યોજનામાં કોઈ વેરિફિકેશન સિસ્ટમ નહોતી. દિલ્હી બહારથી આવતી કે અન્ય રાજ્યોની કોઈ પણ મહિલા આ યોજનાનો મફત લાભ લઈ શકતી હતી. | આમાં રહેઠાણની ચકાસણી ફરજિયાત છે. કાર્ડ મેળવવા માટે દિલ્હીનું સરનામું ધરાવતું આધાર કાર્ડ આપવું અનિવાર્ય છે. |
| પારદર્શિતા અને ટ્રેકિંગ | મેન્યુઅલ રજિસ્ટર કે કાગળની ટિકિટો હોવાને કારણે દરરોજ કેટલી મહિલાઓએ મુસાફરી કરી તેનો ચોક્કસ આંકડો મેળવવો મુશ્કેલ હતો. | ડિજિટલ હોવાને કારણે સરકાર સચોટ આંકડો ટ્રેક કરી શકે છે કે કયા રૂટ પર કેટલી મહિલાઓએ સવારી કરી. |
