ભારતીય મૂળના અનિલ મેનનની ઐતિહાસિક ઉડાન, ૮ મહિનાના મિશન માટે રવાના!
અવકાશ વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં ૧૪ જુલાઈ, ૨૦૨૬ની તારીખ એક સુવર્ણ અધ્યાય તરીકે નોંધાઈ છે. ભારતીય મૂળના અમેરિકી અવકાશયાત્રી અનિલ મેનને કઝાકિસ્તાનના બૈકોનુર કોસ્મોડ્રોમથી સોયુઝ એમએસ-૨૯ અવકાશયાન દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સ્ટેશન (ISS) માટે તેમની પ્રથમ ઐતિહાસિક ઉડાન ભરી છે. આ મિશન માત્ર અનિલ મેનનની કારકિર્દી માટે જ નહીં, પરંતુ માનવ અવકાશ સંશોધનના ક્ષેત્રમાં પણ એક સીમાચિહ્નરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમની સાથે બે રશિયન અવકાશયાત્રીઓ, પ્યોત્ર દુબ્રોવ અને અન્ના કિશિના પણ આ સાહસિક સફરનો હિસ્સો બન્યા છે.
એક લાંબી અને પડકારજનક સફર
આ મિશન આશરે ૮ મહિનાનું છે. ભારતીય સમય મુજબ મંગળવારે રાત્રે ૮:૧૭ વાગ્યે જ્યારે આ રોકેટ બૈકોનુરથી રવાના થયું, ત્યારે સમગ્ર વિશ્વની નજર તેના પર હતી. નાસાના જણાવ્યા અનુસાર, આ યાન પૃથ્વીના બે ચક્કર લગાવ્યા બાદ લગભગ ત્રણ કલાકની મુસાફરી કરીને રાત્રે ૧૧:૫૬ વાગ્યે અવકાશ સ્ટેશનના ‘પ્રિચાલ મોડ્યુલ’ સાથે જોડાવામાં સફળ રહ્યું હતું.
અનિલ મેનન માટે આ તેમની પ્રથમ અવકાશ યાત્રા છે. તેમના પરિવાર, ખાસ કરીને તેમની પત્ની અન્ના વિલ્હેમ—જેઓ પોતે પણ એક અવકાશયાત્રી છે—માટે આ ગર્વની ક્ષણ હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સ્ટેશન પર પહોંચ્યા બાદ, આ ત્રણેય અવકાશયાત્રીઓ ત્યાં પહેલેથી હાજર નાસા, યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી અને રોસકોસ્મોસના અન્ય અવકાશયાત્રીઓ સાથે મળીને સંશોધન કાર્યમાં જોડાશે. આ તમામે એપ્રિલ ૨૦૨૭માં સુરક્ષિત રીતે પૃથ્વી પર પરત ફરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
અનિલ મેનન શું કરશે?
૮ મહિનાના આ લાંબા રોકાણ દરમિયાન અનિલ મેનનનું મુખ્ય ધ્યાન વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને નવી ટેકનોલોજીના પ્રદર્શન પર રહેશે. નાસાના આ મિશનનો હેતુ માનવ અવકાશ સંશોધનની સીમાઓને વધુ વિસ્તૃત કરવાનો છે. તેમાં એવી ટેકનોલોજીનો વિકાસ સામેલ છે, જે માત્ર ભવિષ્યના ઊંડા અવકાશ મિશનમાં જ મદદરૂપ નહીં થાય, પરંતુ પૃથ્વી પરના માનવ જીવનની ગુણવત્તા સુધારવામાં પણ મદદ કરશે.
આ મિશનનું એક ભાવનાત્મક પાસું પણ છે. રશિયાની આંતરરાષ્ટ્રીય માનવીય સહયોગ એજન્સી ‘રોસોટ્રુડનિચેસ્ટવો’ અનુસાર, આ રોકેટ સાથે ભારતીય શાળાના બાળકો દ્વારા બનાવવામાં આવેલી ચિત્રકૃતિઓ પણ અવકાશમાં મોકલવામાં આવી છે. આ પગલું ભારત અને અવકાશ વિજ્ઞાન વચ્ચેના વધતા જોડાણને દર્શાવે છે.
ડોક્ટરથી અવકાશયાત્રી સુધીની સફર
અનિલ મેનનની કહાની કોઈ પ્રેરણાથી ઓછી નથી. અમેરિકાના મિનિયાપોલિસમાં યુક્રેનિયન અને ભારતીય મૂળના માતા-પિતાના ઘરે જન્મેલા અનિલ હંમેશા સેવાભાવથી ઓતપ્રોત રહ્યા છે. વ્યવસાયે ઈમરજન્સી મેડિસિન ફિઝિશિયન અને અમેરિકી ‘સ્પેસ ફોર્સ’માં કર્નલ રહી ચૂકેલા અનિલનો અનુભવ ખૂબ જ વૈવિધ્યસભર છે.
તેમણે અમેરિકી વાયુસેના સાથે ‘ઓપરેશન એન્ડ્યુરિંગ ફ્રીડમ’ દરમિયાન અફઘાનિસ્તાનમાં અગ્રિમ મોરચે કામ કર્યું છે. એટલું જ નહીં, તેમણે હિમાલયન રેસ્ક્યુ એસોસિએશન સાથે જોડાઈને માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર પર્વતારોહકોને તબીબી સહાય પૂરી પાડી હતી. ભારત સાથે તેમનો સંબંધ વધુ ગાઢ છે—તેઓ એક વર્ષ સુધી ‘રોટરી એમ્બેસેડોરિયલ સ્કોલર’ તરીકે ભારતમાં રહ્યા, જ્યાં તેમણે પોલિયો રસીકરણ અભિયાનમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.
૨૦૧૪માં નાસામાં ‘ફ્લાઇટ સર્જન’ તરીકે કારકિર્દી શરૂ કરનાર અનિલે દાયકાઓ સુધી અવકાશયાત્રીઓ સાથે મળીને કામ કર્યું હતું, જેનાથી તેમને એ સમજવામાં મદદ મળી કે અવકાશમાં માનવ શરીર કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે. ૨૦૨૧માં નાસાના અવકાશયાત્રી તરીકે તેમની પસંદગી થઈ અને બે વર્ષની કઠોર તાલીમ બાદ આજે તેઓ અવકાશમાં છે.
અવકાશ પરિવાર
રસપ્રદ વાત એ છે કે અનિલનો આખો પરિવાર વિજ્ઞાન અને અવકાશને સમર્પિત છે. તેમની પત્ની અન્ના મેનન સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪માં સ્પેસએક્સના ‘પોલારિસ ડૉન’ મિશન દ્વારા પોતે અવકાશની યાત્રા કરી ચૂકી છે. હવે પતિ-પત્નીની આ જોડી અવકાશ સંશોધનના ઇતિહાસમાં પોતાના નામ નોંધાવી રહી છે.
જેમ જેમ આ મિશન આગળ વધશે, અનિલ મેનન અને તેમની ટીમ ત્યાં જે ડેટા એકત્રિત કરશે અને જે પ્રયોગો કરશે, તે ભવિષ્યના મંગળ મિશન અને ચંદ્ર પર કાયમી વસવાટ કરવાના દિશામાં એક મોટી સફળતા સાબિત થઈ શકે છે. હાલમાં, આખું વિશ્વ આ સાહસિક મિશનની સફળતા માટે શુભેચ્છા પાઠવી રહ્યું છે, જે એપ્રિલ ૨૦૨૭માં અનિલ મેનન અને તેમના સાથીઓની સુરક્ષિત વાપસી સાથે સંપન્ન થશે.
