ભારતમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ મુદ્દે કેમ મચી છે મગજમારી? જાણો માઇલેજ ઘટવાની ફરિયાદ પાછળનું સત્ય
ભારતમાં આજકાલ વાહનચાલકો અને ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો વચ્ચે એક નવો વિષય ચર્ચાના કેન્દ્ર સ્થાને છે, અને તે છે E20 પેટ્રોલ. દેશભરમાં આ નવા ઈંધણને લઈને બે પક્ષો પડી ગયા છે. કેટલાક લોકો પર્યાવરણના હિતમાં સરકારના આ પગલાનું જોરદાર સમર્થન કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ સામાન્ય જનતા અને કેટલાક પ્રખ્યાત યુટ્યુબર્સે આ અંગે સોશિયલ મીડિયા પર ગંભીર ફરિયાદો નોંધાવી છે. ઘણા વાહનચાલકોનો દાવો છે કે E20 પેટ્રોલનો ઉપયોગ કર્યા પછી તેમની કાર કે બાઇકની ઇંધણ માઇલેજ (એવરેજ) માં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. જો કે, બીજી તરફ કેન્દ્ર સરકાર અને દેશની સરકારી તેલ કંપનીઓ આ ફરિયાદોને નકારી રહી છે. તેમનું કહેવું છે કે વાહનોની માઇલેજ ઘટવા પાછળ માત્ર E20 પેટ્રોલ જ જવાબદાર નથી, પરંતુ તેના અન્ય ટેકનિકલ કારણો હોઈ શકે છે.
શું છે આ E20 પેટ્રોલ અને ભારતનું આગામી લક્ષ્ય?
સરળ શબ્દોમાં સમજીએ તો, E20 પેટ્રોલ એટલે એવું બળતણ જેમાં ૮૦ ટકા સામાન્ય પેટ્રોલ અને ૨૦ ટકા ઇથેનોલ ભેળવવામાં આવે છે. ઇથેનોલ એક પ્રકારનું બાયોફ્યુઅલ છે, જે મુખ્યત્વે શેરડી, મકાઈ અને અનાજના બગાડમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. ભારત સરકાર તેલ આયાત પરની ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડવા, વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવવા અને દેશના ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે આ નીતિ પર ઝડપથી કામ કરી રહી છે. ભારતમાં હાલમાં E20 પેટ્રોલ સફળતાપૂર્વક લાગુ થઈ ચૂક્યું છે અને સરકારનું આગામી મોટું લક્ષ્ય વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધારીને ૩૦ ટકા એટલે કે E30 મિશ્રણ પ્રાપ્ત કરવાનું છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારત આ પ્રયોગ કરનારો પહેલો દેશ નથી? વિશ્વના ઘણા પ્રગતિશીલ દેશો વર્ષોથી આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
ઇથેનોલ મિશ્રણમાં બ્રાઝિલ અને અમેરિકા વિશ્વમાં મોખરે
જ્યારે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગની વાત આવે છે, ત્યારે દક્ષિણ અમેરિકી દેશ બ્રાઝિલ આખી દુનિયામાં સૌથી આગળ છે. બ્રાઝિલમાં સામાન્ય પેટ્રોલમાં જ આશરે ૩૦ ટકા ઇથેનોલ એટલે કે E30 ઉમેરવામાં આવે છે. આટલું જ નહીં, બ્રાઝિલમાં ઓટોમોબાઈલ ટેકનોલોજી એટલી વિકસિત થઈ ચૂકી છે કે ત્યાં રસ્તા પર દોડતા ઘણા વાહનો ૧૦૦ ટકા શુદ્ધ ઇથેનોલ (E100) પર ચાલે છે. બીજી તરફ, મહાસત્તા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) માં પણ મોટા પાયે ઇથેનોલનો ઉપયોગ થાય છે. અમેરિકામાં સામાન્ય રીતે E10 ગેસોલિન સૌથી વધુ લોકપ્રિય છે અને ત્યાંના કેટલાક અદ્યતન રાજ્યોમાં તો હવે E15 પેટ્રોલ પણ સરળતાથી ઉપલબ્ધ બની ગયું છે. યુરોપિયન યુનિયનના મોટાભાગના વિકસિત દેશોમાં પણ હવે E10 ગેસોલિન એક સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે.
નેપાળ, કેનેડા અને જાપાન પણ આ રેસમાં સામેલ
ભારતના પાડોશી દેશો પણ આ દિશામાં પાછળ નથી. નેપાળે પોતાના દેશમાં ઘણો સમય પહેલા જ E10 પેટ્રોલની નીતિ સફળતાપૂર્વક લાગુ કરી દીધી છે. ઉત્તર અમેરિકાના દેશ કેનેડાની વાત કરીએ તો, ત્યાં દરેક પ્રાંતના સ્થાનિક ભૌગોલિક અને પર્યાવરણીય નિયમોના આધારે E5 થી લઈને E12 સુધીના ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલનો વ્યાપક ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જો પૂર્વી એશિયાના ટેકનોલોજીકલ પાવરહાઉસ ગણાતા જાપાનની વાત કરીએ, તો તે હાલમાં આ રેસમાં થોડું પાછળ છે પરંતુ તે પણ ખૂબ જ આયોજનબદ્ધ રીતે આગળ વધી રહ્યું છે. જાપાન સરકારે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં દેશભરમાં E10 મિશ્રણ અને વર્ષ ૨૦૪૦ સુધીમાં E20 મિશ્રણ લાવવાનું મજબૂત લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ઇથેનોલથી થતા મોટા ફાયદા
પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધારવું એ માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે આર્થિક અને પર્યાવરણીય દ્રષ્ટિએ વરદાન સાબિત થઈ શકે તેમ છે. આનાથી પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની આયાત પાછળ થતો અબજો ડોલરનો ખર્ચ ઘટે છે, જેનાથી દેશની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત બને છે. પર્યાવરણની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, ઇથેનોલના મિશ્રણથી વાહનોમાંથી નીકળતા ઝેરી કાર્બન ઉત્સર્જનમાં મોટો ઘટાડો થાય છે, જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ સામે લડવામાં મદદરૂપ છે. આ ઉપરાંત, સ્થાનિક સ્તરે શેરડી અને મકાઈ જેવા પાકો પકવતા ખેડૂતો માટે આવકના નવા અને કાયમી સ્ત્રોતો ઊભા થાય છે. આ જ કારણોસર આજે વિશ્વભરના દેશો પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઇથેનોલ નીતિઓ પર વિશેષ ધ્યાન આપી રહ્યા છે.
