અમેરિકાની ટેક્સ ધમકી વચ્ચે ભારત માટે રાહતના સમાચારઃ નવા બિલમાં રાષ્ટ્રપતિને મળી ખાસ મુક્તિ આપવાની સત્તા
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને ભૌગોલિક-રાજકીય ખેંચતાણ વચ્ચે ઉર્જા બજાર ફરી એકવાર ગરમાયું છે. રશિયાને આર્થિક મોરચે ઘેરવા માટે અમેરિકા સતત નવા પેંતરા રચી રહ્યું છે. આ કડીમાં યુએસ સેનેટમાં એક નવું કડક ડ્રાફ્ટ બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, જેનો મુખ્ય હેતુ રશિયાની તેલ અને ગેસની નિકાસમાંથી થતી કમાણીને મર્યાદિત કરવાનો છે. સ્વર્ગસ્થ યુએસ સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામ દ્વારા સમર્થિત આ બિલમાં રશિયા પાસેથી સૌથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરતા વિશ્વના ટોચના પાંચ દેશો પર ૧૦૦ ટકા સુધીનો દંડનાત્મક ટેક્સ (ટેરિફ) લાદવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. ભારત રશિયન ક્રૂડ ઓઇલનો વિશ્વમાં બીજો સૌથી મોટો ખરીદદાર દેશ હોવાથી, ભારતીય ઉર્જા ક્ષેત્ર અને વિદેશ મંત્રાલય આ બિલ પર ખૂબ જ ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યા છે. જો કે, આ બિલ અગાઉના કડક પ્રસ્તાવોની સરખામણીએ ઘણું વ્યવહારુ છે અને તેમાં રાજદ્વારી વાટાઘાટો માટે પૂરતી જગ્યા રાખવામાં આવી છે.
ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા અને રશિયન તેલનું મહત્વ
ભારત પોતાની કુલ ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોના આશરે ૮૮ ટકા જેટલો હિસ્સો અન્ય દેશો પાસેથી આયાત કરીને પૂરો કરે છે. આવી સ્થિતિમાં દેશના અર્થતંત્રને વેગ આપવા અને સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવોને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે સસ્તું ક્રૂડ ઓઇલ મેળવવું એ ભારતની પ્રાથમિકતા છે. કોમોડિટી એનાલિટિક્સ ક્ષેત્રની જાણીતી સંસ્થા કેપ્લરના ડેટા અનુસાર, તાજેતરમાં જૂન મહિનામાં ભારતે રશિયા પાસેથી દરરોજ આશરે ૨.૬ મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદ્યું હતું. આ આંકડો દર્શાવે છે કે ભારતની કુલ તેલ આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો હવે અડધાથી પણ વધુ થઈ ગયો છે.
હાલમાં પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભારે તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (સમુદ્રધૂની) દ્વારા તેલ પુરવઠામાં અવરોધ ઊભા થવાના જોખમને કારણે, રશિયન તેલ ભારત માટે રક્ષણાત્મક કવચ સાબિત થયું છે. ઉર્જા નિષ્ણાતોના મતે, રશિયન તેલનો અવિરત પુરવઠો મળવાના કારણે ભારતીય રિફાઇનરીઓ પોતાની સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે કામ કરી રહી છે, જેના લીધે ભારતીય ગ્રાહકોને ઇંધણની તંગીનો સામનો કરવો પડતો નથી.
શું ભારત પાસે વાતચીત અને રાજદ્વારી ઉકેલનો વિકલ્પ છે?
નિષ્ણાતો માને છે કે આ નવું યુએસ બિલ તેના અગાઉ રજૂ થયેલા મુસદ્દા કરતા ઘણું હળવું છે. અગાઉના બિલમાં રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદતા તમામ દેશો પર આકરા ૫૦૦ ટકા સુધીના ટેક્સનો પ્રસ્તાવ હતો. પરંતુ વર્તમાન બિલમાં માત્ર ટોચના પાંચ ખરીદદારો પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આ મર્યાદા મહત્તમ ૧૦૦ ટકા કરવામાં આવી છે.
આ બિલની સૌથી મહત્વની કલમ એ છે કે તે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને વિશેષ સત્તા આપે છે. જો રાષ્ટ્રપતિને યોગ્ય લાગે તો તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અને પોતાના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને કોઈપણ મિત્ર દેશને આ ટેક્સમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપી શકે છે. ઊર્જા ક્ષેત્રના આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્લેષકો માને છે કે નવી દિલ્હી અને વોશિંગ્ટન વચ્ચેના વર્તમાન વ્યૂહાત્મક સંબંધો ખૂબ જ મજબૂત છે. બંને દેશો હાલમાં એક મોટા વેપાર કરાર પર પણ ચર્ચા કરી રહ્યા છે, તેથી ભારત પોતાની જરૂરિયાતો રજૂ કરીને અમેરિકા પાસેથી આ ટેક્સમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે સફળતાપૂર્વક વાટાઘાટો કરી શકે છે.
વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર અને અમેરિકી ચૂંટણીઓનું દબાણ
હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ તેલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ ૮૫ ડોલરની ઉપર ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે. આવા ઊંચા ભાવો વચ્ચે જો અમેરિકા આકરા નિયમો લાદીને વૈશ્વિક બજારમાંથી રશિયન તેલ પુરવઠાને અચાનક બહાર કરી દેશે, તો બજારમાં તેલની ભારે અછત સર્જાશે. આ અછતને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડના ભાવો આસમાને પહોંચી શકે છે, જેની સીધી અસર અમેરિકાના પોતાના સ્થાનિક બજાર પર પણ પડશે.
ચૂંટણીના વર્ષમાં અમેરિકાની કોઈપણ સત્તાધારી સરકાર પોતાના દેશમાં મોંઘવારી કે ઇંધણના ભાવો વધે તેવું જોખમ ક્યારેય વહોરી ન શકે. આ જ વ્યવહારિક કારણોસર બિલમાં રાષ્ટ્રપતિને વિશેષ મુક્તિ આપવાની સત્તા સોંપવામાં આવી છે. આ સંજોગો જોતાં એ સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત પોતાની આર્થિક સ્થિરતા અને સપ્લાય ચેઇનની ચિંતાઓ અમેરિકા સમક્ષ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં રજૂ કરશે અને આ વિવાદનો રાજદ્વારી ટેબલ પર જ વ્યવહારુ ઉકેલ લાવવામાં આવશે.
