વૈશ્વિક મીડિયાની નજરે CJPનું સંસદ માર્ચ: શું ભારતના યુવાનોનો આક્રોશ મોદી સરકાર માટે મોટો ખતરો બની રહ્યો છે?
ભારતીય રાજનીતિ અને લોકશાહીના ઇતિહાસમાં તાજેતરમાં બનેલી ઘટનાઓએ માત્ર દેશના જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના મોટા મીડિયા હાઉસિસનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. દિલ્હીની સડકો પર ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) ના બેનર હેઠળ ઉતરેલા હજારો યુવાનો, પોલીસ સાથેની હિંસક અથડામણો, આસુંગેસના ગોળા અને લાઠીચાર્જ વચ્ચે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર સામે ફાટી નીકળેલો આક્રોશ હવે વૈશ્વિક ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
અમેરિકાથી લઈને બ્રિટન અને કતાર સુધીના પ્રતિષ્ઠિત અખબારો અને ન્યૂઝ પ્લેટફોર્મ્સે આ આંદોલનને માત્ર એક સામાન્ય વિદ્યાર્થી વિરોધ તરીકે નહીં, પરંતુ ભારતમાં લાંબા સમયથી દબાયેલા જન અસંતોષના વિસ્ફોટ તરીકે જોયું છે. આ લેખમાં આપણે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું કે વિદેશી મીડિયા આ વિશાળ પ્રદર્શન અને યુવાનોની ભીડને કયા સંકેત રૂપે જોઈ રહ્યું છે.
મજબૂત સરકાર સામે ઊભો થતો વ્યાપક અસંતોષ
અમેરિકી આર્થિક અને સમાચાર પ્લેટફોર્મએ પોતાના અહેવાલમાં આ આંદોલનને ખૂબ જારીખો અને ગંભીરતાથી મૂલવ્યું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરની વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં ભલે શાનદાર વિજય મેળવીને પોતાની રાજકીય સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી હોય અને આગામી દશક સુધી સત્તામાં રહેવાની સંભાવનાઓ પ્રબળ બનાવી હોય, પરંતુ સડકો પર ઉતરેલા યુવાનોનો આ સેલાબ ભાજપ માટે આગામી સમયમાં મોટા રાજકીય પડકારો સર્જી શકે છે.
આંદોલનના મુખ્ય આરંભકર્તા અને 59 વર્ષીય સામાજિક કાર્યકર્તા સોમ વાંગચુકને વિરોધ સ્થળ પરથી બળજબરીથી દૂર કરવાથી લોકોનો ગુસ્સો વધુ ભડક્યો. દિલ્હીના રસ્તાઓ પર ગુંજતા નારા – “જબ-જબ મોદી ડરતા હૈ, પોલીસ કો આગે કરતા હૈ ” – એ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે વિરોધીઓનો ગુસ્સો ફક્ત સંબંધિત મંત્રીઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે સીધા દેશના ટોચના નેતૃત્વ પર નિર્દેશિત છે. આ ઉપરાંત, સંસદમાં આગામી સીમાંકન બિલ અને ચોમાસા સત્ર દરમિયાન મોંઘવારી અને બેરોજગારી જેવા મુદ્દાઓ પર વિપક્ષનો ઘેરાવો સરકાર માટે મુશ્કેલીઓ વધારી શકે છે.
લોકશાહીમાં સંકોચાતી જગ્યા અને ‘કોકરોચ’ પ્રતીક
અમેરિકાના દિગ્ગજ અખબારએ પોતાના રિપોર્ટમાં ભારતીય લોકશાહીની વર્તમાન સ્થિતિ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. અખબારે લખ્યું છે કે પીએમ મોદીના 12 વર્ષના શાસનકાળ દરમિયાન ભારતમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરવા અને અસહમતિ વ્યક્ત કરવા માટેની જગ્યા (Space) ખૂબ જ સીમિત થઈ ગઈ છે. સરકાર પર અસૂચક અવાજોને કચડી નાખવાના અને એક્ટિવિસ્ટોને જેલમાં પૂરવાના સતત આરોપો લાગતા રહ્યા છે, જેના કારણે જાહેર વિરોધ પ્રત્યે એક પ્રકારનો ડરનો માહોલ સર્જાયો હતો.
પરંતુ આ ડરને તોડીને ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) નો ઉદ્ભવ થયો છે. આ નામ પાછળનો ઇતિહાસ પણ રસપ્રદ છે. એક તરફ જ્યાં ચીફ જસ્ટીસની એક વિવાદાસ્પદ ટિપ્પણીમાં બેરોજગાર યુવાનોની સરખામણી ‘કોકરોચ’ અને ‘પરજીવીઓ’ સાથે કરવામાં આવી હતી, તો બીજી તરફ યુવાનોએ આ અપમાનજનક શબ્દને પોતાની ઓળખ બનાવી લીધી. રિપોર્ટમાં જણાવ્યા મુજબ, કોકરોચ એવું જીવ છે જે અંધારામાં, ઝેર અને તિરસ્કાર વચ્ચે પણ જીવિત રહે છે. યુવાનોએ આ પ્રતીક અપનાવીને એ સાબિત કરી દીધું કે જો સિસ્ટમ તેમને હલકા ગણે છે, તો તેઓ પોતાની એ જ ઓળખ સાથે સત્તા સામે અવાજ ઉઠાવશે.
ભારતમાં દુર્લભ એવો જનઆક્રોશ
બ્રિટિશ અખબારએ પણ આ વિરોધ પ્રદર્શનને ભારે મહત્વ આપ્યું છે. ધ ગાર્ડિયને પોતાના વિશ્લેષણમાં લખ્યું છે કે પાડોશી દેશો જેમ કે નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકામાં યુવા-નેતૃત્વવાળા આંદોલનોએ ભલે સરકારોને ઉથલાવી દીધી હોય, પરંતુ ભારત જેવા વિશાળ લોકશાહી દેશમાં આટલા મોટા પાયે અસહમતિ અને સરકાર વિરોધી પ્રદર્શન જોવા મળવા એ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અત્યંત દુર્લભ રહ્યું છે.
બ્રિટિશ મીડિયાનું માનવું છે કે ભાજપનું વર્ચસ્વ 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં ઇન્દિરા ગાંધીના સમય પછી સૌથી મજબૂત સ્થિતિમાં છે. છતાં પણ, પરીક્ષા પ્રણાલીમાં સતત થઈ રહેલા પેપર લીક અને બેરોજગારીના કળણમાં ફસાયેલા યુવાનોનો આંતરિક અસંતોષ હવે દીવાલો તોડીને બહાર આવી ગયો છે. મથુરાથી દિલ્હી આવેલા એક વેપારીનું ઉદાહરણ આપતા અખબારે લખ્યું છે કે જનતા હવે એવા ભ્રમમાં નથી કે સરકાર જે ચાહે તે કરી શકે; યુવાનો પોતાના હકો માટે રસ્તા પર લડવા તૈયાર છે.
અશોકા યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર દ્વારા વિશ્લેષણ: ‘વંદોની રાજનીતિ’ કોઈ મજાક નથી
કતારની પ્રખ્યાત ન્યૂઝ વેબસાઈટ ‘ અશોકા યુનિવર્સિટીના રાજકારણ વિજ્ઞાનના પ્રોફેસર ઉદય ચંદ્રનો એક લેખ પ્રકાશિત થયો છે. જેમાં તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે CJP હવે સોશિયલ મીડિયા પર પેદા થયેલો કોઈ ક્ષણિક કે હાસ્યાસ્પદ ટ્રેન્ડ નથી રહ્યો, પરંતુ તે એક ગંભીર અને ટકરાવના રસ્તે નીકળેલો યુવા આંદોલન બની ચૂક્યો છે.
શરૂઆતમાં સરકારે આવા વિરોધ પ્રદર્શનોને અવગણ્યા અથવા મર્યાદિત દેખરેખ સાથે તેમના શાંત થવાની રાહ જોઈ. પરંતુ CJP એ શાસક પક્ષને અસ્વસ્થ કરી દીધો છે. ઉદય ચંદ્રના મતે, આ આંદોલન પરંપરાગત ક્રાંતિકારી રાજકારણ નથી, પરંતુ ‘દુ:ખદ-વ્યંગ’ છે. તે એક એવા ભારતનું પ્રતીક છે જ્યાં લાખો યુવાનોના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય અને આર્થિક સમૃદ્ધિના મોટા સપના અધૂરા રહ્યા છે.
ભારતીય રાજનીતિ પર તેની દૂરગામી અસરો
વિદેશી મીડિયા દ્વારા કરવામાં આવેલા આ વ્યાપક કવરેજ અને વિશ્લેષણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ ફક્ત થોડા વિદ્યાર્થીઓનો વિરોધ નથી, પરંતુ તે ભારતના સામાજિક અને આર્થિક માળખામાં રહેલી નબળાઈઓનું પ્રતિબિંબ છે. જ્યારે દેશના યુવાનો શિક્ષણ પ્રધાનના રાજીનામા અને રોજગાર માટે સંસદના દરવાજા સુધી પહોંચવા માટે લાકડીઓ લડવા માટે તૈયાર હોય છે, ત્યારે તે સરકાર માટે ચેતવણીરૂપ છે.
આગામી સમયમાં ઉત્તર પ્રદેશ સહિતના રાજ્યોની ચૂંટણીઓ અને સંસદનું સત્ર આ આંદોલનની દિશા નક્કી કરશે. સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની છબી જાળવી રાખવા અને દેશના યુવાનોનો વિશ્વાસ પુનઃ પ્રાપ્ત કરવા માટે માત્ર દમનકારી નીતિઓ અપનાવવાને બદલે પારદર્શક અને સાર્થક સંવાદનો રસ્તો અપનાવવો પડશે. જો સમયસર આ અગ્નિને શાંત નહીં કરવામાં આવે, તો આ વિદેશી અખબારોની હેડલાઇન્સ ભારતના આંતરિક રાજકીય ભવિષ્યની મોટી કરવટ સાબિત થઈ શકે છે.
