બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં મોટો ભૂકંપ: રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ શહાબુદ્દીનનું રાજીનામું, સ્પીકર સંભાળશે કાર્યભાર
બાંગ્લાદેશના રાજકીય પરિદશ્યમાં એક ખૂબ જ મોટો અને ચોંકાવનારો ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે. દેશના રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ શહાબુદ્દીને પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું છે. આ રાજીનામું સ્પીકર હાફિઝ ઉદ્દીન અહમદે સ્વીકારી પણ લીધું છે. દેશના બંધારણીય નિયમો અનુસાર, હવે જ્યાં સુધી નવા રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી નહીં થાય, ત્યાં સુધી સ્પીકર જ કાર્યવાહક રાષ્ટ્રપતિ તરીકે દેશની ધૂરા સંભાળશે.
આ અચાનક થયેલા ફેરફારથી બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં ગરમાવો આવી ગયો છે અને સમગ્ર દેશમાં આની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. આજના આ લેખમાં આપણે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ, તેનાં કારણો અને આગામી રાજકીય સમીકરણો પર વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.
રાજીનામાનું કારણ: ખરાબ સ્વાસ્થ્ય અને શારીરિક અસમર્થતા
પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ શહાબુદ્દીને પોતાના પદ પરથી હટવા પાછળનું મુખ્ય કારણ પોતાનું ખરાબ સ્વાસ્થ્ય બતાવ્યું છે. સૂત્રો અને અહેવાલો મુજબ, તેઓ લાંબા સમયથી અનેક બીમારીઓથી ઘેરાયેલા છે. શારીરિક અને માનસિક રીતે અસ્વસ્થ હોવાના કારણે તેઓ રાષ્ટ્રપતિ જેવા అత్యంత મહત્વપૂર્ણ અને જવાબદારીપૂર્વકના બંધારણીય પદની ફરજો યોગ્ય રીતે નિભાવવામાં અસમર્થ અનુભવી રહ્યા હતા.
થોડા દિવસો પહેલાંથી જ રાજકીય ગલીઓમાં તેમના રાજીનામાની ચર્ચાઓ જોરશોરથી ચાલી રહી હતી. આ ચર્ચાઓ ત્યારે વધુ મજબૂત બની જ્યારે એવા અહેવાલો આવ્યા કે તેઓ માનસિક રીતે પદ છોડવા માટે તૈયાર થઈ ગયા છે. તેમણે બંગભવનના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરીને પોતાના પદ છોડવાની તૈયારીઓ વિશે પણ વાતચીત કરી લીધી હતી. આખરે, તેમણે પોતાના સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપીને પદ પરથી લેખિત રાજીનામું આપી દીધું.
બાંગ્લાદેશી બંધારણની જોગવાઈઓ: શું કહે છે કાયદો?
બાંગ્લાદેશના પ્રતિષ્ઠિત અખબાર ‘પ્રથમ આલો’ અને દેશના બંધારણ મુજબ, રાષ્ટ્રપતિના પદ છોડવા અથવા ખાલી થવાની સ્થિતિમાં નીચે મુજબના નિયમો લાગુ પડે છે:
આર્ટિકલ 50 (3): આ અનુચ્છેદ અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિ સ્પીકરને સંબોધીને પોતાના સહી કરેલા પત્ર દ્વારા કોઈપણ સમયે રાજીનામું આપી શકે છે. મોહમ્મદ શહાબુદ્દીને પણ આ જ પ્રક્રિયાનું પાલન કરીને પોતાનું રાજીનામું સોંપ્યું છે.
આર્ટિકલ 54: જો રાષ્ટ્રપતિનું પદ મૃત્યુ, રાજીનામું કે અન્ય કોઈ કારણસર ખાલી થાય, અથવા જો તેઓ ગેરહાજરી, બીમારી કે અન્ય કોઈ કારણોસર પોતાની ફરજો બજાવવા સક્ષમ ન હોય, તો જ્યાં સુધી નવા રાષ્ટ્રપતિ પદ સંભાળી ન લે, ત્યાં સુધી દેશના સંસદના સ્પીકર રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળશે.
આર્ટિકલ 123 (2): બંધારણનો આ નિયમ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આના અનુસાર, જો રાષ્ટ્રપતિનું પદ મૃત્યુ, રાજીનામું કે તેમને હટાવવાને કારણે ખાલી થાય છે, તો તે ખાલી થયાની તારીખથી આગામી 90 દિવસની અંદર નવા રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી કરવી અનિવાર્ય છે.
આર્ટિકલ 48 (1): બાંગ્લાદેશમાં રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી સીધી જનતા દ્વારા નથી થતી, પરંતુ સંસદના સભ્યો (સંસદ સભ્યો)ના મત દ્વારા તેમની ચૂંટણી કરવામાં આવે છે.
સંસદમાં બીએનપી (BNP) નું સ્પષ્ટ બહુમતી
હવે જ્યારે રાષ્ટ્રપતિનું પદ ખાલી થઈ ગયું છે અને આગામી 90 દિવસમાં નવા રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટવાના છે, ત્યારે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આગામી રાષ્ટ્રપતિ કોણ બનશે? વર્તમાન સંસદની વાત કરીએ તો, બાંગ્લાદેશની સંસદમાં નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી એટલે કે બીએનપી (BNP) નું સ્પષ્ટ બહુમતી છે.
સંસદમાં બહુમતી હોવાના કારણે એ વાતની સંભાવના સૌથી વધુ છે કે બીએનપી દ્વારા પ્રસ્તાવિત કે સમર્થિત ઉમેદવાર જ દેશના આગામી રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાઈને આવશે. બીએનપીના શીર્ષ નેતૃત્વ અને વરિષ્ઠ નેતાઓ વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી આ બાબતે મંથન ચાલી રહ્યું હતું કે શહાબુદ્દીનના ગયા પછી દેશના સર્વોચ્ચ પદની કમાન કોને સોંપવી જોઈએ. પાર્ટીના આંતરિક વર્તુળોમાં અનેક નામો પર ચર્ચા ચાલી રહી છે, અને ટૂંક સમયમાં જ આ અંગે કોઈ મોટો નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે.
ક્યારે અને કેવી રીતે બન્યા હતા મોહમ્મદ શહાબુદ્દીન રાષ્ટ્રપતિ?
મોહમ્મદ શહાબુદ્દીનના રાષ્ટ્રપતિ બનવાની સફર પર નજર કરીએ તો, અવામી લીગ સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન 24 એપ્રિલ, 2023ના રોજ તેમણે પાંચ વર્ષના લાંબા સમયગાળા માટે દેશના 22મા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લીધા હતા. નિયમ મુજબ તેમનો કાર્યકાળ એપ્રિલ 2028માં પૂરો થવાનો હતો.
પરંતુ રાજકીય ઉથલપાથલ અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી સમસ્યાઓના કારણે તેમણે નિર્ધારિત સમય કરતા લગભગ અઢી વર્ષ પહેલાં જ પોતાના પદથી રાજીનામું આપી દીધું છે.
જુલાઈ 2024ના ઐતિહાસિક વિદ્રોહ અને શેખ હસીના સરકારનું પતન
આ સમગ્ર રાજકીય ઘટનાક્રમની પૃષ્ઠભૂમિમાં જુલાઈ 2024માં બાંગ્લાદેશમાં થયેલો મોટો ઐતિહાસિક વિદ્રોહ છે. તે જન આંદોલન અને મોટા વિદ્રોહના કારણે શેખ હસીનાની સરકારનું પતન થયું હતું અને દેશની સત્તામાં ભારે ઉથલપાથલ મચી ગઈ હતી.
શેખ હસીના સરકારના પતન પછીથી જ દેશના રાજકીય વાતાવરણમાં એવી ચર્ચાઓ અને અટકળો ચાલી રહી હતી કે મોહમ્મદ શહાબુદ્દીન હવે પોતાના પદ પર કેટલો સમય ટકી શકશે. અવામી લીગ સરકારના સમયમાં નિયુક્ત થવાના કારણે તેમના પદ પર રહેવાને લઈને રાજકીય દળો વચ્ચે અસંમતિ અને ચર્ચાઓનો દોર સતત ચાલુ હતો.
ત્યારબાદ 13મી રાષ્ટ્રીય સંસદની ચૂંટણીઓ યોજાઈ અને તેમાંથી બીએનપી સત્તામાં આવી. બીએનપીના સત્તામાં આવ્યા બાદ મોહમ્મદ શહાબુદ્દીનના ભવિષ્યને લઈને ચાલી રહેલી અટકળો વધુ તીવ્ર બની ગઈ હતી. આખરે, તેમના આ અચાનક રાજીનામાએ બાંગ્લાદેશના સૌથી ઊંચા બંધારણીય પદ પર એક નવો અધ્યાય શરૂ કરી દીધો છે.
હવે આગળ શું થશે? બાંગ્લાદેશનું ભવિષ્ય
રાષ્ટ્રપતિના આ અચાનક રાજીનામાથી બાંગ્લાદેશનું રાજકારણ એકવાર ફેરથી કેન્દ્રસ્થાને આવી ગયું છે. હાલ પૂરતું સ્પીકર હાફિઝ ઉદ્દીન અહમદ દેશની કમાન સંભાળી રહ્યા છે, પરંતુ તેમની પોતાની તબિયત પણ નાદુરસ્ત હોવાના અહેવાલો છે, જેના કારણે આગામી દિવસોમાં વહીવટી સ્તરે કેટલાક પડકારો ઊભા થઈ શકે છે.
બંધારણીય નિયમોનું પાલન કરીને આગામી 90 દિવસની અંદર સંસદ દ્વારા નવા રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી કરવી પડશે. દેશની જનતા અને રાજકીય સમીક્ષકોની નજર હવે બીએનપીના આગામી પગલાંઓ પર છે. આ પરિવર્તન બાંગ્લાદેશમાં લોકશાહી અને સ્થિરતાને કઈ દિશામાં લઈ જશે, તે તો આવનાર સમય જ નક્કી કરશે, પરંતુ હાલ પૂરતું આ ઘટના બાંગ્લાદેશના ઇતિહાસમાં એક મોટો વળાંક સાબિત થઈ રહી છે.
