શું ફેસબુક-ઇન્સ્ટાગ્રામ પર લાગશે બેન? વડાપ્રધાનના વાંધાજનક પોસ્ટ મામલે હૈદરાબાદ પોલીસની કડક કાર્યવાહી!
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામની પેરન્ટ કંપની ‘મેટા’ (Meta) એક વટોળમાં સપડાઈ છે. દેશના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ વાંધાજનક, વિકૃત (morphed) અને અશ્લીલ સામગ્રી પ્રસારિત કરવાના મામલે હૈદરાબાદ સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે મોટા પાયે કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. આ મામલામાં મેટા ઇન્ડિયાના હેડ અરુણ શ્રીનિવાસ સહિત અનેક ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ્સ સામે એફઆઈઆર (FIR) નોંધવામાં આવી છે. આ ગંભીર કાનૂની કાર્યવાહી બાદ મેટા કંપનીએ પોતાની સ્પષ્ટતા રજૂ કરતાં જણાવ્યું છે કે તેઓ સંબંધિત સરકારી અને તપાસ એજન્સીઓ સાથે સંપૂર્ણ સહયોગ કરી રહ્યા છે.
આ સમગ્ર વિવાદ ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) દ્વારા તાજેતરમાં કરવામાં આવેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલી વિવાદાસ્પદ સામગ્રી સાથે જોડાયેલો છે. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સોશિયલ મીડિયા મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર કન્ટેન્ટ મોનિટરિંગ, એઆઈ (AI) દ્વારા જનરેટ કરાયેલી ફેક સામગ્રી અને નેતાઓની ગરિમા જેવા જટિલ મુદ્દાઓને દેશમાં ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધા છે.
તપાસ એજન્સીઓ સાથે સંપૂર્ણ સહકાર: મેટાના પ્રવક્તાનું મોટું નિવેદન
હૈદરાબાદ પોલીસ દ્વારા કાનૂની શિકંજો કસાયા બાદ, મેટાના સત્તાવાર પ્રવક્તાએ શુક્રવારે એક નિવેદન જાહેર કરીને પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. સમાચાર એજન્સી ‘એએનઆઈ’ (ANI) સાથે વાતચિત કરતા પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે:
“અમે સંબંધિત તપાસ એજન્સીઓના સતત સંપર્કમાં છીએ અને આ મુદ્દાનો યોગ્ય અને ઝડપી ઉકેલ લાવવા માટે તેમને દરેક સ્તરે પૂર્ણ સહયોગ આપી રહ્યા છીએ.”
We are in touch with the concerned agencies and are cooperating with them to resolve the matter: Meta Spokesperson https://t.co/kk8DD4lzLI
— ANI (@ANI) August 1, 2026
મેટા તરફથી આવેલું આ નિવેદન એ દર્શાવે છે કે કંપની ભારત સરકાર અને સ્થાનિક પોલીસ તંત્ર સાથે કોઈ વિવાદ ઊભો કરવા નથી માંગતી. સોશિયલ મીડિયા જાયન્ટ્સ પર અગાઉ પણ આવા વાંધાજનક કન્ટેન્ટને રોકવામાં નિષ્ફળ જવાના આરોપો લાગતા રહ્યા છે, પરંતુ વડાપ્રધાન કક્ષાના વ્યક્તિ સામેના મોર્ફ કરેલા વિડીયોના કિસ્સામાં આ કાર્યવાહી ઘણી કડક માનવામાં આવી રહી છે.
સમગ્ર વિવાદ શું છે? હૈદરાબાદ સાયબર ક્રાઈમમાં નોંધાયેલી ફરિયાદની વિગતો
આ સમગ્ર મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે બે જાગૃત નાગરિકોએ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના કેટલાક વાંધાજનક વિડીયો અને ફોટોઝ જોયા. આ કન્ટેન્ટ માત્ર વિરોધ દર્શાવવા માટે નહોતું, પરંતુ તેને ટેકનોલોજીની મદદથી અત્યંત અપમાનજનક અને વિકૃત સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું.
આ મામલે એમ. અરવિંદ રેડ્ડી (૨૯ વર્ષીય ઉદ્યોગપતિ) અને ટી. સાંઈકિરણ ગૌડ (તેલંગાણા ભાજપના કાર્યકર) નામના બે વ્યક્તિઓએ હૈદરાબાદના સાયબર ક્રાઈમ પોલીસ સ્ટેશનમાં લેખિત અસ્વસ્થતા વ્યક્ત કરી ફરિયાદ નોંધાવી હતી.
ફરિયાદીઓએ પોતાની અર્જીમાં સ્પષ્ટપણે લખ્યું હતું કે, જ્યારે તેઓ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર સ્ક્રોલ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમને વડાપ્રધાનના ઘણા એવા વિડીયો અને ફોટોઝ જોવા મળ્યા જે ડિજિટલ રીતે મેનિપ્યુલેટ (સંપાદિત) કરવામાં આવ્યા હતા. આ પોસ્ટ્સમાં વડાપ્રધાન અને અન્ય અગ્રણી વ્યક્તિઓ માટે અત્યંત અશ્લીલ, અપમાનજનક અને ભ્રામક ભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
ખોટી માહિતી અને જાહેર શાંતિનો ભંગ થવાનો ભય
ફરિયાદમાં એ વાત પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે આવા કન્ટેન્ટથી માત્ર કોઈ વ્યક્તિની છબી ખરાબ નથી થતી, પરંતુ તેનાથી દેશમાં મોટો સામાજિક તણાવ ઊભો થઈ શકે છે. ફરિયાદીઓનું કહેવું હતું કે:
-
જનતાને ગુમરાહ કરવી: આવા ડીપફેક અને એઆઈ-જનરેટેડ (AI-generated) કન્ટેન્ટ સામાન્ય લોકોને ભ્રમિત કરે છે.
-
જાહેર શાંતિનો ભંગ: સમાજના જુદા જુદા વર્ગો વચ્ચે વૈમનસ્ય અને દ્વેષભાવ ફેલાવવાનું આ એક ષડયંત્ર હોઈ શકે છે.
-
બંધારણીય પદોનું અપમાન: દેશના વડાપ્રધાન જેવા ઉચ્ચ બંધારણીય પદ પર બેઠેલી વ્યક્તિની ગરિમાને આનાથી ભારે અડચણ પહોંચે છે.
તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ પ્રકારનું વાંધાજનક કન્ટેન્ટ સોશિયલ મીડિયા પર અટકાવવાને બદલે તેને વધુ પ્રોત્સાહન મળી રહ્યું હતું, જેનાથી એન્ગેજમેન્ટ વધતું હતું. પરિણામે, પોલીસે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) અને આઈટી એક્ટ (IT Act) ની વિવિધ ગંભીર કલમો હેઠળ ગુનો નોંધીને તપાસ શરૂ કરી છે.
CJP નો વિરોધ અને સમગ્ર ઘટનાક્રમનું બેકગ્રાઉન્ડ
આ વાંધાજનક પોસ્ટ્સનો સંબંધ તાજેતરમાં જ નવી દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે પૂરા થયેલા એક રાજકીય પ્રદર્શન સાથે જોડવામાં આવી રહ્યો છે. અભિજીત દિપકે નામના નેતાની આગેવાની હેઠળની ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) એ દિલ્હીમાં ભારે વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું.
આ વિરોધ પ્રદર્શન પાછળનું મુખ્ય કારણ દેશભરમાં ગાજેલો NEET-UG પરીક્ષાના પેપર લીકનો વિવાદ હતો. દેશભરના વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો આ મુદ્દે રસ્તા પર ઉતર્યા હતા. CJP અને વિદ્યાર્થી સંગઠનો શિક્ષણ ક્ષેત્રે મોટા સુધારાની માંગ કરી રહ્યા હતા અને તત્કાલીન કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ પર અડગ હતા.
જંતર-મંતર પર ચાલેલા લાંબા પ્રદર્શનો અને કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામા બાદ CJP એ પોતાનું આંદોલન સમેટી લીધું હતું. પરંતુ આ આંદોલન દરમિયાન અને તેના પછી સોશિયલ મીડિયા પર ‘CJP પ્રોટેસ્ટ’ ના નામે વડાપ્રધાન અને સરકાર સામે અનેક વિવાદિત પોસ્ટ્સ શેર કરવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન જ કેટલીક અસામાજિક તત્વો દ્વારા વડાપ્રધાનના મોર્ફ કરેલા અને એઆઈ દ્વારા જનરેટ કરાયેલા વાંધાજનક વિડીયો વાયરલ કરવામાં આવ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ સામે વધતો કાનૂની સિકંજો
ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટે કન્ટેન્ટ મોડરેશન (સામગ્રીની તપાસ) એક મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. જ્યારે પણ દેશમાં કોઈ રાજકીય કે સામાજિક મુદ્દે આંદોલન થાય છે, ત્યારે એઆઈ અને ડિજિટલ સાધનોનો દુરુપયોગ કરીને ફેક ન્યૂઝ અને વાંધાજનક વિડીયો બનાવવાનું પ્રમાણ વધી જાય છે.
હૈદરાબાદ પોલીસ દ્વારા મેટા ઇન્ડિયાના વડા સામે એફઆઈઆર નોંધવાનો આ નિર્ણય એ સંકેત આપે છે કે હવે ભારતીય કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ માત્ર કન્ટેન્ટ બનાવનાર સામે જ નહીં, પરંતુ તેને પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડનાર અને તેને અટકાવવામાં નિષ્ફળ જનાર કંપનીઓના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સામે પણ કડક વલણ અપનાવવા તૈયાર છે.
આ કેસમાં હવે જોવાનું એ રહેશે કે હૈદરાબાદ સાયબર ક્રાઈમ પોલીસ મેટા પાસેથી કેવા પ્રકારનો ડેટા માંગે છે અને મેટા વાંધાજનક પોસ્ટ કરનાર અસલી યુઝર્સની માહિતી પોલીસને સોંપવામાં કેટલી ઝડપ બતાવે છે. તપાસ આગળ વધવાની સાથે જ આ મામલે વધુ ચોંકાવનારા ખુલાસા થવાની શક્યતા છે.
