યુએસ દબાણ સામે ભારત અવિચલિત: રશિયન તેલની આયાતે તોડ્યા તમામ જૂના રેકોર્ડ
અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા રશિયા પાસેથી તેલ અને ગેસ ખરીદનારા દેશો પર ૧૦૦ ટકા સુધીનો આકરો ટેરિફ લાદવાની વારંવાર આપવામાં આવેલી ધમકીઓ છતાં, ભારત પોતાની ઊર્જા નીતિ પર અડગ રહ્યું છે. જુલાઈ ૨૦૨૬ દરમિયાન ભારતે કોઈપણ દબાણ કે ધમકી પર ધ્યાન આપ્યા વગર રશિયા પાસેથી પ્રતિદિન સરેરાશ ૨.૮ મિલિયન (૨૮ લાખ) બેરલ ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરીને નવો ઓલ-ટાઇમ હાઇ રેકોર્ડ સર્જ્યો છે.
આ આંકડાઓ સ્પષ્ટપણે સાબિત કરે છે કે ભારત વૈશ્વિક દબાણો સામે ઝૂકવાને બદલે દેશના ૧૪૦ કરોડ નાગરિકો માટે સસ્તું ઇંધણ અને દેશની આર્થિક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે.
ઇતિહાસમાં પહેલી વાર રશિયાનો હિસ્સો ૫૫ ટકાને વટાવ્યો
ભારતના તેલ આયાતના ઇતિહાસમાં આ પ્રથમ એવો પ્રસંગ છે જ્યારે દેશની કુલ ક્રૂડ આયાતમાં એકલા રશિયન તેલની ભાગીદારી ૫૫ ટકાથી વધુ નોંધાઈ હોય. જુલાઈ મહિનામાં ભારતીય રિફાઇનરીઓએ દરરોજ કુલ ૪.૯૬ મિલિયન બેરલ કાચા તેલની આયાત કરી હતી, જેમાંથી અડધાથી વધુ જથ્થો માત્ર રશિયાથી આવ્યો હતો.
સરખામણી કરવામાં આવે તો, જૂન ૨૦૨૬ માં રશિયાથી દૈનિક ૨.૭ મિલિયન બેરલ તેલ આવતું હતું, જેમાં જુલાઈ દરમિયાન ૧.૫ ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. વૈશ્વિક બજારમાં વિવિધ કટોકટી હોવા છતાં રશિયા તરફથી અવિરત પુરવઠો મળવો ભારત માટે મોટો રાહતનો વિષય બન્યો છે.
અમેરિકી દબાણ અને ટેરિફ બિલ સામે ભારતનો સ્પષ્ટ સંદેશ
રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદતા ભારત અને ચીન જેવા દેશો પર વેપાર પ્રતિબંધો અને ૧૦૦% સુધીનો કસ્ટમ ડ્યુટી દંડ લાદવા માટે યુએસ સેનેટમાં પ્રસ્તાવ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. વોશિંગ્ટનથી આવી રહેલા આ રાજકીય અને આર્થિક દબાણ છતાં ભારતે પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા (Strategic Autonomy) જાળવી રાખી છે.
વિદેશ મંત્રાલય અને ઊર્જા મંત્રાલયે વારંવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા તેની પ્રાથમિકતા છે અને તે જ્યાંથી પણ વ્યાજબી ભાવે અને સુરક્ષિત રીતે ઇંધણ મળશે ત્યાંથી ખરીદી ચાલુ રાખશે.
રાતા સમુદ્રની કટોકટી અને રશિયન તેલની વિશ્વસનીયતા
હાલના સમયમાં મધ્ય પૂર્વમાં, ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) અને રેડ સી (રાતો સમુદ્ર) વિસ્તારમાં ભૂ-રાજકીય તણાવ ચરમસીમા પર છે. દરિયાઈ ચાંચિયાગીરી અને મિસાઈલ હુમલાના કારણે વેપારી જહાજો માટે પરંપરાગત દરિયાઈ માર્ગો પર જોખમ વધી ગયું છે અને પરિવહન ખર્ચમાં ભારે વધારો થયો છે.
આવા સંજોગોમાં રશિયન તેલ ભારતની રિફાઇનરીઓ માટે સૌથી વિશ્વસનીય, સલામત અને સાતત્યપૂર્ણ સ્ત્રોત સાબિત થયું છે. જોકે, રશિયાએ તાજેતરમાં તેના કાચા તેલ પર આપવામાં આવતું ડિસ્કાઉન્ટ ઘટાડીને પ્રતિ બેરલ માત્ર ૨ થી ૩ ડોલર કરી દીધું છે, તેમ છતાં સપ્લાય ચેઇનની સ્થિરતાને કારણે ભારતીય કંપનીઓ રશિયન તેલને જ વધુ પસંદ કરી રહી છે.
પશ્ચિમ એશિયાના અન્ય સપ્લાયર્સની વર્તમાન સ્થિતિ
જુલાઈના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે રશિયા ઉપરાંત ભારતીય રિફાઇનરીઓએ પશ્ચિમ એશિયાના દેશોમાંથી પણ પુરવઠો સંતુલિત રાખવા માટે આયાત વધારી છે.
ઓપેક (OPEC) જૂથના અગ્રણી દેશ સાઉદી અરેબિયામાંથી ભારતની ક્રૂડ આયાત જૂનમાં દૈનિક ૨,૯૦,૦૦૦ બેરલ હતી, જે જુલાઈમાં વધીને ૪,૨૦,૦૦૦ બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ હતી. તેવી જ રીતે, ઇરાક પાસેથી ખરીદી જૂનના ૬૭,૧૦૦ બેરલથી વધીને જુલાઈમાં ૧,૩૦,૦૦૦ બેરલ પ્રતિ દિવસ પહોંચી ગઈ હતી. કુવૈતે પણ જુલાઈ મહિનામાં દરરોજ ૫૧,૬૦૦ બેરલ કાચું તેલ ભારત મોકલ્યું હતું.
સમગ્ર પરિસ્થિતિનું વિશ્લેષણ કરતાં સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતે વૈશ્વિક રાજકારણથી દૂર રહીને પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો અને આર્થિક હિતોને સર્વોચ્ચ સ્થાન આપ્યું છે.
