૧ કરોડ ઘરોના લક્ષ્યાંક તરફ મોટું કદમ: સૂર્ય ઘર ૨.૦ માં શું-શું બદલાશે?
દેશભરમાં ગ્રીન એનર્જી અને સૌર ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી ‘પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજના’ એ દેશમાં એક નવી ક્રાંતિ સર્જી છે. ૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ ના રોજ ₹૭૫,૦૨૧ કરોડના વિશાળ બજેટ સાથે શરૂ થયેલી આ યોજના હેઠળ માર્ચ ૨૦૨૭ સુધીમાં ૧ કરોડ ઘરોની છત પર સોલાર પેનલ લગાવવાનો મુખ્ય લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે.
અત્યાર સુધીમાં દેશભરમાં ૪૦ લાખથી વધુ ઘરોમાં સફળતાપૂર્વક રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ સ્થાપિત કરી દેવામાં આવી છે. આ જબરદસ્ત સફળતાને જોતાં હવે સરકાર યોજનાના બીજા તબક્કા એટલે કે PM સૂર્ય ઘર ૨.૦ (PM Surya Ghar 2.0) ની ભવ્ય તૈયારીઓ કરી રહી છે. આ નવા તબક્કામાં ગ્રાહકોને સર્વિસ ગેરંટી, વર્ચ્યુઅલ મીટરિંગ અને બેટરી સ્ટોરેજ જેવી અનેક આધુનિક સુવિધાઓ આપવા પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
હવે છત વગરના લોકોને પણ મળશે સોલારનો લાભ
સૂર્ય ઘર યોજનાના પ્રથમ તબક્કામાં જે લોકો પાસે પોતાનું સ્વતંત્ર ઘર કે પોતાની માલિકીની છત નહોતી (જેમ કે ફ્લેટ કે એપાર્ટમેન્ટમાં રહેતા લોકો કે ભાડૂઆતો), તેઓ આ યોજનાનો લાભ લઈ શકતા નહોતા. પરંતુ PM સૂર્ય ઘર ૨.૦ માં આ મોટી સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવામાં આવી રહ્યો છે.
સરકાર આ તબક્કામાં ‘ગ્રુપ મીટરિંગ’ અને ‘વર્ચ્યુઅલ નેટ મીટરિંગ’ (Virtual Net Metering) નો વિકલ્પ લાવવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ ટેકનોલોજીની મદદથી એક જ શેયર્ડ (સાહિયારા) સોલાર પ્લાન્ટમાંથી અનેક ઘરો કે ફ્લેટોના વીજ બિલમાં સોલાર ક્રેડિટનો લાભ આપી શકાશે. આ પગલાથી હવે પોતાની છત ન ધરાવતા કરોડો નાગરિકો પણ સોલાર ઊર્જાના મફત વીજળીના લાભ સાથે જોડાઈ શકશે.
બેટરી સ્ટોરેજ અને સબસિડી પર વિશેષ ફોકસ
પ્રથમ તબક્કામાં સોલાર સિસ્ટમનો પ્રારંભિક ખર્ચ ઓછો રાખવાના હેતુથી બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (Battery Storage) ને યોજનામાંથી બાકાત રાખવામાં આવી હતી, જેના કારણે દિવસ દરમિયાન બનેલી વીજળી રાત્રે વાપરવા માટે ગ્રીડ પર નિર્ભર રહેવું પડતું હતું. પરંતુ સૂર્ય ઘર ૨.૦ માં સરકાર બેટરી સ્ટોરેજની જરૂરિયાતને ગંભીરતાથી લઈ રહી છે.
બીજા તબક્કામાં સરકાર વિચારણા કરી રહી છે કે બેટરી સિસ્ટમ ગ્રાહકના ઘરમાં, સ્થાનિક ટ્રાન્સફોર્મર પાસે અથવા તો વીજ વિતરણ કંપનીઓ (Discoms) ના સ્તરે ગોઠવવામાં આવે. મહત્વની વાત એ છે કે અત્યાર સુધી બેટરી આધારિત ઓફ-ગ્રીડ કે હાઇબ્રિડ સિસ્ટમ પર સબસિડી મળતી નહોતી, પરંતુ હવે આ તબક્કામાં સ્ટોરેજ વાળી સિસ્ટમ પર પણ નાણાકીય સહાય અથવા સબસિડી આપવાની યોજના આકાર લઈ રહી છે.
ગ્રાહકો માટે લોંગ ટર્મ સર્વિસ ગેરંટી
ઘણીવાર એવું જોવા મળ્યું છે કે સોલાર પેનલ લગાવનારી નાની-મોટી વેન્ડર કંપનીઓ સિસ્ટમ ઈન્સ્ટોલ કર્યાના થોડા સમય પછી બંધ થઈ જાય છે અથવા કામકાજ સમેટી લે છે. આનાથી ગ્રાહકોને ૨૫ વર્ષ સુધી ચાલતી સોલાર સિસ્ટમ માટે મેન્ટેનન્સ કે સર્વિસ મેળવવામાં ભારે મુશ્કેલી પડે છે. PM સૂર્ય ઘર ૨.૦ માં સરકાર એવા કડક નિયમો લાવવા જઈ રહી છે જેથી વેન્ડરો માટે સિસ્ટમના આખા આયુષ્ય (Lifespan) દરમિયાન આફ્ટર-સેલ્સ સર્વિસ આપવી ફરજિયાત બનશે.
ડિજિટલ મોનિટરિંગ અને સરળ લોન પ્રક્રિયા
આ ઉપરાંત યોજનાને વધુ પારદર્શક અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે સોલાર સિસ્ટમનું ‘ડિજિટલ મોનિટરિંગ’ લાગુ કરવામાં આવશે. આ સિસ્ટમથી સોલાર પેનલ કેટલું ઉત્પાદન કરે છે તેની રીયલ-ટાઇમ માહિતી એપ પર મળશે. સાથે જ, વપરાતા ઉપકરણોની ગુણવત્તા (Quality Control) સુધારવા અને સામાન્ય નાગરિકો માટે બેંકોમાંથી સોલાર લોન મેળવવાની પ્રક્રિયાને અત્યંત સરળ અને ઝડપી બનાવવા પર પણ સરકાર ઝડપથી કામ કરી રહી છે.
