પેટ્રોલ પંપ પર પકડાશે વીમા વગરના વાહનો: સુપ્રીમ કોર્ટે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરવા આપી મંજૂરી
દેશના માર્ગો પર દોડતા વાહનો અને માર્ગ સલામતીને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત ચુસ્ત અને ઐતિહાસિક નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. મંગળવારે (૪ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬) સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર સરકાર, માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય (MoRTH) તથા ઈન્શ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (IRDAI) ને એક વિશેષ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ પ્રસ્તાવિત યોજના હેઠળ, જો કોઈ વાહન પાસે માન્ય વીમો (Insurance) નહીં હોય, તો તેને પેટ્રોલ પંપ પર ઈંધણ આપવાની સ્પષ્ટ મનાઈ ફરમાવી દેવાશે.
ન્યાયાધીશ સંજય કરોલ અને ન્યાયાધીશ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રાની ખંડપીઠે નેશનલ ઈન્શ્યોરન્સ કંપની લિમિટેડ દ્વારા કરવામાં આવેલી અપીલની સુનાવણી દરમિયાન મોટર વીમા કવરેજ અને રોડ સેફ્ટી અંગેના વ્યાપક મુદ્દાઓ પર આ આકરા નિર્દેશો આપ્યા હતા.
અંકુશ વિના દોડતા ૫૬ ટકા વાહનો પર કડક લગામ
અદાલતે ચિંતા વ્યક્ત કરતા નોંધ્યું હતું કે હાલમાં ભારતના રસ્તાઓ પર દોડતા કુલ વાહનોમાંથી આશરે ૫૬ ટકા વાહનો વીમા વગરના (Uninsured) છે. મોટર વાહન અધિનિયમની કલમ ૧૪૬ હેઠળ થર્ડ-પાર્ટી ઈન્શ્યોરન્સ ફરજિયાત છે. કોર્ટે કહ્યું કે આ નિયમનો મુખ્ય હેતુ માત્ર રોડ અકસ્માતના પીડિતોને યોગ્ય વળતર અપાવવાનો નથી, પરંતુ તેમને વર્ષો સુધી ચાલતી જટિલ કાનૂની પ્રક્રિયાઓમાંથી બચાવવાનો પણ છે.
નવા નિર્દેશો મુજબ, વાહનના વીમાની સ્થિતિને સીધી ઈંધણ પુરવઠા સાથે જોડવામાં આવશે. જો કોઈ વાહનનો ઈન્શ્યોરન્સ રિન્યુ નહીં થયો હોય, તો સિસ્ટમ આપોઆપ ઈંધણ નોઝલને બ્લોક કરી દેશે અથવા પેટ્રોલ પંપ સંચાલકને ચેતવણી આપશે, જેથી તે વાહનને જ્યાં સુધી નવો ઈન્શ્યોરન્સ ન લેવાય ત્યાં સુધી પેટ્રોલ કે ડીઝલ મળશે નહીં.
ટેકનોલોજી અને ANPR કેમેરાનો ઉપયોગ
આ સમગ્ર વ્યવસ્થાને પારદર્શી અને ઓટોમેટિક બનાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈટેક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાનું સૂચન કર્યું છે. કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે દેશભરમાં ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન (ANPR) કેમેરાને ઈન્શ્યોરન્સ ડેટાબેઝ સાથે જોડવામાં આવે. આ કેમેરા રસ્તા પરથી પસાર થતા અથવા પેટ્રોલ પંપ પર આવતા વાહનની નંબર પ્લેટ સ્કેન કરીને તરત જ તેનો વીમા દરજ્જો ચકાસી લેશે.
જો વાહન વીમા વગરનું માલૂમ પડશે તો સિસ્ટમ દ્વારા આપોઆપ ઓટોમેટિક ઈ-ચલાણ (E-Challan) જનરેટ થઈ જશે. આ ઉપરાંત ટ્રાફિક પોલીસને પણ ખાસ પ્રકારના હેન્ડહેલ્ડ ડિવાઈસ પૂરા પાડવામાં આવશે, જેનાથી તેઓ સ્થળ પર જ વાહનનો ઈન્શ્યોરન્સ રિન્યુઅલ સ્ટેટસ તપાસી શકશે.
જૂના અકસ્માત કેસોનું ઝડપી નિરાકરણ
સુપ્રીમ કોર્ટે નવા વાહનો ખરીદતી વખતે થર્ડ-પાર્ટી ઈન્શ્યોરન્સની ફરજિયાત મુદત લંબાવવા અને મોટર અકસ્માત વળતર ટ્રિબ્યુનલ (MACT) માં પેન્ડિંગ રહેલા જૂના કેસોનો ઝડપથી નિકાલ કરવા પણ સૂચના આપી છે.
કોર્ટના આ આદેશથી વાહન માલિકો પોતાના વાહનનો સમયસર ઈન્શ્યોરન્સ કરાવવા પ્રેરાશે, જેનાથી માર્ગ અકસ્માતમાં ઈજાગ્રસ્ત થતા કે જીવ ગુમાવતા નિર્દોષ નાગરિકોને સમયસર નાણાકીય આશરો અને વળતર મળી શકશે. હવે કેન્દ્ર સરકાર અને IRDAI આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટને ક્યારથી અને કયા શહેરોમાંથી અમલમાં મૂકે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
