યુવા પેઢી, રાજકારણ અને વૈચારિક સંગ્રામ: RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતના નિવેદન પર પ્રિયંકા ગાંધી અને કોંગ્રેસનો પલટવાર
વિશેષ અહેવાલ
ભારતના રાજકારણમાં વર્તમાન પેઢી, એટલે કે ‘જેન ઝી’ (Gen Z – ૧૯૯૭ થી ૨૦૧૨ વચ્ચે જન્મેલા યુવાનો) અને ‘જેન આલ્ફા’ (Gen Alpha) ના વિચારો અને તેમની ભૂમિકાને લઈને એક નવો વૈચારિક અને રાજકીય સંગ્રામ છેડાયો છે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવત દ્વારા યુવાનોના એક કાર્યક્રમમાં આપેલા નિવેદન બાદ દેશના રાજકારણમાં ગરમાવો આવી ગયો છે. સંઘ પ્રમુખે યુવાનો પ્રત્યે અગાધ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો, તો બીજી તરફ વિપક્ષી પક્ષ કોંગ્રેસે આ નિવેદન સામે તીખી પ્રતિક્રિયા આપીને અનેક સવાલો ઊભા કર્યા છે. સંઘની યુવા જોડાણ નીતિ અને કોંગ્રેસના વળતા પ્રહાર વચ્ચે આ મુદ્દો હવે દેશના યુવાનો અને તંત્ર વચ્ચેના સંબંધો પર મોટા પ્રશ્નાર્થચિહ્નો મૂકે છે.
ઘટનાનો સંદર્ભ: ‘ઈન્ડિયાઝ ઈન્ટરનેશનલ મૂવમેન્ટ ટૂ યુનાઈટ નેશન્સ’ અને મોહન ભાગવતનું સંબોધન
તાજેતરમાં આયોજિત ‘ઈન્ડિયાઝ ઈન્ટરનેશનલ મૂવમેન્ટ ટૂ યુનાઈટ નેશન્સ’ (IIMUN) ના એક વિશેષ મંચ પર RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતે હાજરી આપી હતી. આ કાર્યક્રમમાં દેશભરમાંથી આવેલા આશરે ૨,૦૦૦ જેટલા ‘જેન ઝી’ અને ‘જેન આલ્ફા’ પેઢીના કિશોરો અને યુવાનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
યુવા શ્રોતાઓને સંબોધતા અને તેમની સાથે સીધો સંવાદ સાધતા મોહન ભાગવતે દેશના નિર્માણમાં નવી પેઢીની શક્તિ અને તેમની વિચારસરણીને બિરદાવી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે દેશના ભવિષ્ય માટે તેઓ નવી પેઢી પર સંપૂર્ણ અને આંખ બંધ કરીને વિશ્વાસ મૂકે છે. યુવાનોની સકારાત્મક ઉર્જા દેશને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જઈ શકે છે તેવું તેમનું માનવું હતું.
સંવાદ દરમિયાન જ્યારે તાજેતરમાં બનેલી વિદ્યાર્થીઓ અને પોલીસ વચ્ચેની હિંસક ઝડપ અને આંદોલનો અંગે પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો, ત્યારે મોહન ભાગવતે અત્યંત સંતુલિત વલણ અપનાવતા કહ્યું હતું:
“મારી પાસે આ ઘટના અંગેની સંપૂર્ણ અને પ્રામાણિક માહિતી નથી. તેથી આધાર વગરના તથ્યો કે પ્રાથમિક અહેવાલોના આધારે કોઈ આખરી તારણ પર પહોંચવું યોગ્ય નથી. કેટલાક અહેવાલો એવું પણ સૂચવે છે કે આંદોલનમાં અસામાજિક તત્વો ઘૂસી ગયા હતા, પરંતુ પૂર્ણ સત્ય જાણ્યા વગર કોઈ વિધાન કરવું ઉતાવળ ગણાશે. હું યુવાનો પર અંધ વિશ્વાસ કરું છું, પણ આપણે પૂર્ણ સત્ય જાણવું જરૂરી છે.”
પ્રિયંકા ગાંધી અને કોંગ્રેસનો આકરો પ્રહાર: “યુવાનોને કોઈના સર્ટિફિકેટની જરૂર નથી”
સંઘ પ્રમુખના આ નિવેદન બાદ રાજકીય ગલિયારામાં ચર્ચાનો દોર શરૂ થયો હતો. કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધીએ મોહન ભાગવતના નિવેદન સામે આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. પ્રિયંકા ગાંધીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે દેશના યુવાનો અને ‘જેન ઝી’ પોતાની વિચારસરણી, અધિકારો અને ભવિષ્ય પ્રત્યે સંપૂર્ણ જાગૃત છે અને તેમને RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતજી કે કોઈ પણ અન્ય નેતાના કોઈ પણ પ્રકારના ‘સર્ટિફિકેટ’ કે પ્રમાણપત્રની જરૂર નથી.
કોંગ્રેસે આક્ષેપ કર્યો કે એક તરફ યુવાનો પોતાના હકો, શિક્ષણ અને રોજગારી માટે રસ્તા પર ઉતરે છે ત્યારે તેમના પર દમન ગુજારવામાં આવે છે, અને બીજી તરફ આવા મોટા મંચો પરથી વાતો કરીને બધું સામાન્ય દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
કે.સી. વેણુગોપાલના તીખા સવાલો: “ગૃહમંત્રીનું રાજીનામું માંગો અને મૌન તોડો”
પ્રિયંકા ગાંધી ઉપરાંત કોંગ્રેસના અન્ય વરિષ્ઠ નેતા અને સાંસદ કે.સી. વેણુગોપાલ પણ આ વિવાદમાં કૂદી પડ્યા હતા. તેમણે સંઘ અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચેના સંબંધો પર પ્રહાર કરતા કહ્યું કે જો RSS ખરેખર યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓની ચિંતા કરતું હોય તો તેમણે માત્ર વાતો કરવાને બદલે નક્કર કદમ ઉઠાવવા જોઈએ.
કે.સી. વેણુગોપાલે ઉઠાવેલા મુખ્ય મુદ્દાઓ:
ગૃહમંત્રીના રાજીનામાની માંગ: જો સંઘ પ્રમુખને વિદ્યાર્થીઓ અને ‘જેન ઝી’ની ખરેખર ચિંતા હોય, તો તેમણે દેશના કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી પાસે રાજીનામું માંગવું જોઈએ અથવા ઓછામાં ઓછું તેમને સંસદમાં આવીને પિડિત વિદ્યાર્થીઓની માફી માંગવા કહેવું જોઈએ.
સત્તા પર સંઘનું નિયંત્રણ: કોંગ્રેસ નેતાએ દાવો કર્યો કે RSS વર્તમાન સરકારને પાછળથી નિયંત્રિત કરે છે. જો તેમની પાસે આટલી સત્તા હોય તો તેમણે વિદ્યાર્થીઓ પર થયેલા અત્યાચારોની ખુલ્લેઆમ નિંદા કરવી જોઈએ.
પેલેટ ગન્સ અને હિંસા પર મૌન: વિદ્યાર્થી આંદોલન દરમિયાન પેલેટ ગન્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે અનેક યુવાનો ઘાયલ થયા હતા. યુવાનો જવાબદારી અને ન્યાયની માંગ કરી રહ્યા છે. આવા ગંભીર મુદ્દે સંઘ પ્રમુખ મૌન શા માટે સેવી રહ્યા છે? આ બધું માત્ર રાજકીય દંભ અને દેખાડો છે.
જેન ઝી (Gen Z) અને વર્તમાન રાજકારણ: શા માટે આ પેઢી કેન્દ્રસ્થાને છે?
આ સમગ્ર વિવાદે ભારતીય રાજકારણમાં યુવા પેઢીના મહત્વને ફરી એકવાર ઉજાગર કર્યું છે. આજે ભારતમાં ‘જેન ઝી’ માત્ર મતાધિકાર ધરાવનારો વર્ગ નથી, પરંતુ તે દેશના રાજકીય, સામાજિક અને આર્થિક પ્રવાહોને બદલવાની શક્તિ ધરાવે છે.
૧. માહિતીથી સજ્જ અને સ્વાયત્ત પેઢી: આ પેઢી ડિજિટલ યુગમાં મોટી થઈ છે. તેઓ સોશિયલ મીડિયા, ઇન્ટરનેટ અને વૈશ્વિક વિચારોથી સીધા જોડાયેલા છે. તેઓ કTraditional અથવા પરંપરાગત સૂત્રોને આંખ બંધ કરીને સ્વીકારતા નથી, પરંતુ તર્ક અને તથ્યો માંગે છે.
૨. અધિકારો અને રોજગારી પ્રત્યે જાગૃતિ: શિક્ષણ, પેપર લીક, પરીક્ષાઓમાં ધાંધલી, અને રોજગારીની તકો જેવા મુદ્દાઓ પર આ પેઢી ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. જ્યારે પણ તેમના ભવિષ્ય પર પ્રશ્નાર્થ ઊભો થાય છે, ત્યારે તેઓ સોશિયલ મીડિયા પર અને રસ્તાઓ પર અવાજ ઉઠાવવામાં અચકાતા નથી.
૩. રાજકીય પક્ષો માટે પડકાર: દરેક રાજકીય પક્ષ — ભલે તે ભાજપ હોય, RSS હોય કે કોંગ્રેસ — જાણે છે કે આગામી દાયકામાં દેશની સત્તા અને દિશા નક્કી કરવામાં આ યુવા પેઢી નિર્ણાયક સાબિત થશે. તેથી જ દરેક પક્ષ તેમને પોતાની તરફ આકર્ષવાનો કે તેમની પડખે ઊભા રહેવાનો દાવો કરી રહ્યો છે.
આંદોલન, હિંસા અને સત્યની શોધ: તટસ્થતાની જરૂરિયાત
વિદ્યાર્થીઓ અને પોલીસ વચ્ચે થતી અવારનવારની ઝડપો અને આંદોલનો અંગે મોહન ભાગવતનું એ વિધાન વિચારવા જેવું છે કે “અધૂરી માહિતીના આધારે કોઈ તારણ ન કાઢવું જોઈએ.” લોકશાહીમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરવો એ યુવાનોનો બંધારણીય અધિકાર છે, પરંતુ સાથે સાથે આંદોલનોમાં અસામાજિક તત્વો ઘૂસીને હિંસા ભડકાવે છે કે કેમ તેની પણ નિષ્પક્ષ તપાસ થવી જરૂરી છે.
પરંતુ, વિપક્ષનો એ આક્ષેપ પણ વાજબી છે કે જ્યારે શાંતિપૂર્ણ આંદોલન કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ પર બળપ્રયોગ કે પેલેટ ગન જેવા ઘાતક શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થાય છે, ત્યારે તંત્રની જવાબદારી નક્કી થવી જ જોઈએ. માત્ર અસામાજિક તત્વોના બહાને સમગ્ર યુવા સમુદાયના અવાજને દબાવી શકાય નહીં.
વાતોથી આગળ વધીને નક્કર નીતિઓની જરૂર
મોહન ભાગવત અને પ્રિયંકા ગાંધી વચ્ચેનો આ રાજકીય અને વૈચારિક સંગ્રામ દર્શાવે છે કે દેશના યુવાનો અત્યારે રાજકારણના કેન્દ્રમાં છે. પરંતુ, વાસ્તવિકતા એ છે કે ‘જેન ઝી’ ને માત્ર પ્રશંસાના શબ્દો, ‘અંધ વિશ્વાસ’ના દાવોઓ કે પછી રાજકીય સર્ટિફિકેટ્સની જરૂર નથી.
આ પેઢીને જોઈએ છે:
પારદર્શી શૈક્ષણિક વ્યવસ્થા અને પેપર લીક મુક્ત પરીક્ષાઓ.
ગુણવત્તાસભર રોજગારીની તકો.
પોતાની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને સુરક્ષિત વાતાવરણ.
રાજકીય પક્ષો અને સંસ્થાઓએ માત્ર એકબીજા પર આરોપ-પ્રત્યારોપ કરવાને બદલે યુવાનોની વાસ્તવિક સમસ્યાઓ ઉકેલવા તરફ ધ્યાન આપવું પડશે. જે પક્ષ કે સંસ્થા નવી પેઢીના વિચારો, આકાંક્ષાઓ અને આક્રોશને સાચા અર્થમાં સમજીને ઉકેલ આપશે, દેશનો યુવાન તેની જ સાથે ઊભો રહેશે.
