ગુજરાતના કારીગરો માટે CM ભૂપેન્દ્ર પટેલનો મોટો નિર્ણય; આ વિડીયો/ખરીદી જોવાનું ચુકતા નહીં!
આપણા દેશની સંસ્કૃતિ, કલા અને પરંપરાનો જીવંત દસ્તાવેજ એટલે આપણો હાથશાળ અને હસ્તકલા વારસો. વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ દેશને આપેલા ‘વોકલ ફોર લોકલ’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના મંત્રને વધુ વેગ આપવા માટે ગુજરાત હંમેશા અગ્રેસર રહ્યું છે. આ જ કડીમાં, ૭મી ઓગસ્ટના રોજ દેશભરમાં ઉજવાતા ‘નેશનલ હેન્ડલૂમ ડે’ (રાષ્ટ્રીય હાથશાળ દિવસ) નિમિત્તે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે એક પ્રશંસનીય અને પ્રેરણાદાયી પગલું ભર્યું છે. તેમણે ગાંધીનગરમાં રાજ્ય સરકારના પ્રતિષ્ઠિત સાહસ ‘ગરવી ગુર્જરી’ એમ્પchannel/આઉટલેટની મુલાકાત લઈને પોતે હાથશાળ ઉત્પાદનોની ખરીદી કરી હતી. મુખ્યમંત્રીનો આ અભિગમ માત્ર એક પ્રતીકાત્મક મુલાકાત નહોતો, પરંતુ રાજ્યના હજારો નાના, ગરીબ અને શ્રમિક હાથશાળ કારીગરોના જીવનમાં આર્થિક સમૃદ્ધિ લાવવા માટેની તેમની મક્કમ પ્રતિબદ્ધતાનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે.
નેશનલ હેન્ડલૂમ ડેનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ અને મહત્વ
દેશમાં દર વર્ષે ૭મી ઓગસ્ટને રાષ્ટ્રીય હાથશાળ દિવસ તરીકે ઉજવવાની પાછળ એક ભવ્ય ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ રહેલી છે.
-
૧૯૦૫ની સ્વદેશી ચળવળની સ્મૃતિ: ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં વર્ષ ૧૯૦૫માં આ જ દિવસે બંગભંગના વિરોધમાં ‘સ્વદેશી ચળવળ’ની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ હતી. વિદેશી વસ્તુઓનો બહિષ્કાર કરીને ભારતીય ઉત્પાદનો, ખાસ કરીને હાથ વણાટના કપડાં અપનાવવાનો એ ઐતિહાસિક સંકલ્પ હતો.
-
૨૦૧૫માં નવી શરૂઆત: નાના અને ગ્રામીણ કારીગરોના પરિવારોને આર્થિક સદ્ધરતા અને સમાજમાં સન્માનજનક સ્થાન અપાવવાના ઉમદા આશય સાથે વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ વર્ષ ૨૦૧૫થી ૭મી ઓગસ્ટને ‘નેશનલ હેન્ડલૂમ ડે’ તરીકે ઉજવવાની ભવ્ય પરંપરા શરૂ કરાવી હતી.
આ વર્ષે પણ વડાપ્રધાનએ દેશવાસીઓને ભાવુક અપીલ કરી છે કે તેઓ પોતાના રોજિંદા જીવનમાં હેન્ડલૂમ અને હસ્તકલાની પ્રોડક્ટ્સનો મહત્તમ ઉપયોગ કરે. જ્યારે દેશનો સામાન્ય નાગરિક એક સ્થાનિક ઉત્પાદન ખરીદે છે, ત્યારે તેનો સીધો લાભ ગ્રામીણ અર્થતંત્રને થાય છે અને કોઈ ગરીબ વણકરના ઘરમાં દીવો પ્રગટે છે.
મુખ્યમંત્રીની ‘ગરવી ગુર્જરી’ મુલાકાત અને સહજ સંવાદ
વડાપ્રધાનની આ રાષ્ટ્રવ્યાપી અપીલને ઝીલી લઈને મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે ગાંધીનગર સ્થિત ‘ગરવી ગુર્જરી’ ભવનની મુલાકાત લીધી હતી. મુલાકાત દરમિયાન મુખ્યમંત્રી અત્યંત સહજ અને સરળ શૈલીમાં ત્યાંના સ્ટાફ અને કર્મયોગીઓ સાથે ભળી ગયા હતા.
તેમણે પ્રદર્શન અને વેચાણ માટે મૂકવામાં આવેલી વિવિધ હાથશાળ પ્રોડક્ટ્સ જેવી કે સાડીઓ, દુપટ્ટા, કુર્તા, હોમ ડેકોરની વસ્તુઓ અને પરંપરાગત કાપડને ઝીણવટપૂર્વક નિહાળ્યા હતા. તેમણે માત્ર ખરીદી જ ન કરી, પરંતુ ગરવી ગુર્જરીના કર્મયોગીઓ સાથે સંવાદ સાધીને કારીગરોની મહેનત, વણાટની પદ્ધતિઓ અને બજારમાં તેની માંગ વિશે વિગતવાર જાણકારી મેળવી હતી.
ઉપસ્થિત મહાનુભાવો: આ ગૌરવપૂર્ણ અવસરે મુખ્યમંત્રીની સાથે રાજ્યના મુખ્ય સચિવ એમ.કે. દાસ તેમજ ગુજરાત રાજ્ય હાથશાળ અને હસ્તકલા વિકાસ નિગમ (ગરવી ગુર્જરી)ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને સચિવ આદ્રા અગ્રવાલ સહિતના ઉચ્ચ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. અધિકારીઓએ મુખ્યમંત્રીને નિગમ દ્વારા કારીગરોના કલ્યાણ માટે લેવાઈ રહેલા પગલાંઓથી માહિતગાર કર્યા હતા.
‘વોકલ ફોર લોકલ’થી વૈશ્વિક બજાર (Global Market) તરફ પ્રયાણ
ગુજરાતનો હાથશાળ વારસો સદીઓ જૂનો અને સમૃદ્ધ છે. પાટણના પટોળા, કચ્છનું કચ્છી વણાટકામ, જામનગરની બાંધણી કે સુરેન્દ્રનગરના તાંગલિયા વણાટ જેવી કલાઓ આજે પણ વિશ્વભરમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીની નેમ છે કે આપણી આ સાંસ્કૃતિક વિરાસત માત્ર ભારતના સીમિત બજારો સુધી સીમિત ન રહે, પરંતુ ‘વોકલ ફોર લોકલ’ના માધ્યમથી તેને વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ (વિશ્વ બજાર) મળે.
જ્યારે સ્થાનિક કલાને વૈશ્વિક કક્ષાએ ઓળખ મળે છે, ત્યારે ગ્રામીણ કલાકારોને તેમના ઉત્પાદનોના પૂરતા દામ મળે છે અને વચેટીયાઓની પ્રથા નાબૂદ થાય છે. ગુજરાત સરકાર પણ ઇ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ અને ડિજિટલ માર્કેટિંગના માધ્યમથી આ પરંપરાગત કલાને આધુનિક ઓપ આપીને વૈશ્વિક સ્તરે પહોંચાડવા માટે કટિબદ્ધ છે.
ગ્રામીણ અર્થતંત્રનો મજબૂત આધાર: હાથશાળ ઉદ્યોગ
કૃષિ પછી ભારતીય ગ્રામીણ ક્ષેત્રમાં સૌથી વધુ રોજગારી પૂરી પાડતો કોઈ ક્ષેત્ર હોય તો તે ટેક્સટાઈલ અને હાથશાળ ઉદ્યોગ છે. આ ઉદ્યોગની વિશેષતા એ છે કે તે પર્યાવરણને અનુકૂળ (Eco-friendly) છે અને તેમાં નહિવત કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ હોય છે.
-
મહિલા સશક્તિકરણ: હાથશાળ અને હસ્તકલા ક્ષેત્રે મોટી સંખ્યામાં ગ્રામીણ મહિલાઓ જોડાયેલી છે. આ ઉદ્યોગ તેમને ઘરબેઠા આજીવિકા પૂરી પાડીને આર્થિક રીતે સ્વનિર્ભર બનાવે છે.
-
સ્થળાંતર પર રોક: ગ્રામીણ વિસ્તારમાં જ રોજગારીની તકો ઊભી થવાથી લોકોનું શહેરો તરફનું સ્થળાંતર અટકે છે, જેનાથી ગ્રામીણ સંસ્કૃતિ જીવંત રહે છે.
-
આત્મગૌરવની ભાવના: આ ઉદ્યોગ કારીગરોને માત્ર મજૂરી નથી આપતો, પરંતુ તેમની કલાત્મકતાને કારણે સમાજમાં એક વિશિષ્ટ આદર અને આત્મસન્માન અપાવે છે.
