કેશુભાઈ પટેલની ખુરશી કેમ ગઈ? જાણો 2001માં ગુજરાતના રાજકારણને હચમચાવનારા એ કિસ્સા
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો રાજકીય પ્રવાસ ભારતીય રાજકારણનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને રસપ્રદ અધ્યાય છે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના એક સાધારણ પ્રચારક અને ત્યારબાદ ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ના સંગઠનાત્મક નેતા તરીકે કામ કર્યા પછી, ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી પદ સુધી પહોંચવું અને ત્યારબાદ દેશના વડાપ્રધાન બની સતત અનેક ટર્મ સુધી દેશનું નેતૃત્વ કરવું – આ સમગ્ર સફરમાં વર્ષ 2001નો સમયગાળો સૌથી મોટો ટર્નિંગ પોઈન્ટ સાબિત થયો હતો.
7 ઓક્ટોબર 2001ના રોજ નરેન્દ્ર મોદીએ પહેલીવાર ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા હતા. એ સમયે રાજ્યમાં ભાજપ સરકાર સામે અનેક રાજકીય, સંગઠનાત્મક અને પ્રશાસનિક પડકારો ઉભા હતા. તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી કેશુભાઈ પટેલને હટાવીને નરેન્દ્ર મોદીને રાજ્યની કમાન સોંપવાનો નિર્ણય ભાજપ હાઈકમાન્ડ માટે સરળ નહોતો, પરંતુ તે સમયની પરિસ્થિતિઓએ આ નેતૃત્વ પરિવર્તનને અનિવાર્ય બનાવી દીધું હતું.
કેશુભાઈ પટેલ સરકાર સામે ઘેરાતા રાજકીય વાદળો
માર્ચ 1998માં જ્યારે ભાજપે ગુજરાતની 182 માંથી 117 બેઠકો જીતીને બહુમતી મેળવી, ત્યારે કેશુભાઈ પટેલ ફરી એકવાર રાજ્યના મુખ્યમંત્રી બન્યા. પરંતુ સમય જતાં તેમની સરકાર સામે રાજકીય મુશ્કેલીઓ વધવા લાગી હતી.
વર્ષ 2000માં યોજાયેલી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓમાં ભાજપને ભારે ફટકો પડ્યો હતો, જેના કારણે ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં પક્ષનો જનાધાર ખસકી રહ્યો હોવાના સંકેતો મળ્યા હતા. આ સિવાય, વર્ષ 2001માં સાબરમતી વિધાનસભા બેઠકની પેટાચૂંટણીમાં ભાજપની હાર થઈ. આ બેઠક ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણીના સંસદીય ક્ષેત્ર હેઠળ આવતી હોવાથી આ પરાજયને પક્ષ માટે એક ગંભીર ચેતવણી માનવામાં આવ્યો હતો. 2002ની સામાન્ય વિધાનસભા ચૂંટણી નજીક આવી રહી હતી અને પક્ષમાં આંતરિક ચિંતા વધી રહી હતી.
2001નો ભૂકંપ અને પ્રશાસનિક નિષ્ફળતાના આક્ષેપો
26 જાન્યુઆરી 2001ના રોજ કચ્છમાં આવેલા ભીષણ અને વિનાશક ભૂકંપે સમગ્ર ગુજરાતને હચમચાવી દીધું હતું. આ કુદરતી આપત્તિ બાદ રાહત અને પુનર્વસનની કામગીરીમાં કેશુભાઈ પટેલ સરકારની ધીમી ગતિ અને પ્રશાસનિક ખામીઓની વ્યાપક ટીકા થઈ હતી.
ભ્રષ્ટાચાર અને અમલદારશાહીના અણઘડ વહિવટના આક્ષેપોને કારણે જનતામાં સરકાર પ્રત્યે અસંતોષ વધવા લાગ્યો હતો. આ ઉપરાંત, કેશુભાઈ પટેલની બગડતી તબિયત અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી સમસ્યાઓને કારણે પણ પક્ષ હાઈકમાન્ડ માટે રાજ્યમાં નવું અને મજબૂત નેતૃત્વ લાવવું જરૂરી બની ગયું હતું.
સંગઠનમાંથી સીધા સત્તાના શિખર પર: નરેન્દ્ર મોદીની પસંદગી
આ જટિલ રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ વચ્ચે ભાજપના દિલ્હી સ્થિત શીર્ષ નેતૃત્વએ ગુજરાતમાં મોટો ફેરફાર કરવાનો નિર્ણય લીધો. એ સમયે નરેન્દ્ર મોદી ભાજપના રાષ્ટ્રીય જનરલ સેક્રેટરી (સંગઠન) તરીકે કાર્યરત હતા. મોદી પાસે ગુજરાતના સંગઠનમાં કામ કરવાનો બહોળો અનુભવ હતો અને તેઓ રાજ્યના ખૂણેખૂણાની રાજકીય પરિસ્થિતિથી સારી રીતે વાકેફ હતા.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, મુખ્યમંત્રી બન્યા તે પહેલાં નરેન્દ્ર મોદીએ ક્યારેય કોઈ સરકારી પદ સંભાળ્યું નહોતું, ના તો તેઓ ક્યારેય ધારાસભ્ય કે સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા હતા. સંગઠનાત્મક કૌશલ્ય અને કડક નિર્ણયશક્તિ ધરાવતા નેતા તરીકે તેમની ઓળખ હતી, જેના કારણે જ અટલ બિહારી વાજપેયી અને એલ. કે. અડવાણી જેવા વરિષ્ઠ નેતાઓએ તેમના પર વિશ્વાસ મૂક્યો.
નેતૃત્વ પરિવર્તન અને નવો રાજકીય યુગ
અંતે, ઓક્ટોબર 2001માં કેશુભાઈ પટેલે મુખ્યમંત્રી પદેથી રાજીનામું આપ્યું અને 7 ઓક્ટોબર 2001ના રોજ નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના 14મા મુખ્યમંત્રી તરીકે પદભાર સંભાળ્યો. ધારાસભ્ય ન હોવાથી તેમણે સંવિધાનના નિયમ મુજબ છ મહિનાની અંદર ચૂંટણી જીતવી જરૂરી હતી, ત્યારબાદ તેઓ રાજકોટ-2 બેઠક પરથી પેટાચૂંટણી જીતીને વિધાનસભામાં પહોંચ્યા હતા.
મુખ્યમંત્રી બન્યા બાદ મોદીએ પ્રશાસનને ગતિશીલ બનાવ્યું, આફત રાહત કામગીરીને ઝડપી બનાવી અને શાસનમાં પારદર્શિતા લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ડિસેમ્બર 2002ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમણે ભાજપને ભવ્ય વિજય અપાવ્યો અને ત્યારબાદ ક્યારેય પાછળ ફરીને જોયું નહીં. 2001નો આ નિર્ણય માત્ર ગુજરાતના જ નહીં, પરંતુ ભારતીય રાજકારણના ઇતિહાસને બદલી નાખનારો સાબિત થયો.
