મહિલા સશક્તિકરણ પર રાહુલ ગાંધીનો વીડિયો, કિરેન રિજિજુની પ્રતિક્રિયા: “બદલાયેલા સૂરનું સ્વાગત, આશા છે કે હવે મહિલા અનામત વિધેયકનું સમર્થન કરશે”
ભારતીય રાજકારણમાં મહિલાઓની ભાગીદારી, તેમની સામાજિક સ્થિતિ અને સશક્તિકરણ અંગેનો મુદ્દો ફરી એકવાર વિવાદ અને ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. કોંગ્રેસના સાંસદ અને વિપક્ષી નેતા રાહુલ ગાંધીએ મહિલાઓની સ્થિતિ અંગે એક વિશિષ્ટ વીડિયો પોસ્ટ કરીને ભારતીય સમાજમાં મહિલાઓ પરના નિયંત્રણો અને તેમની દબાયેલી ઊર્જા અંગે ખુલ્લી ચર્ચા કરી હતી.
રાહુલ ગાંધીની આ પોસ્ટ સામે આવ્યા બાદ કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ તેને રીપોસ્ટ કરીને વળતો સૂર આપ્યો હતો. રિજિજુએ રાહુલ ગાંધીના બદલાયેલા દ્રષ્ટિકોણનું સ્વાગત કરતા કહ્યું કે, કોંગ્રેસ નેતાની વિચારસરણીમાં આ એક સકારાત્મક અને સ્પષ્ટ પરિવર્તન દેખાઈ રહ્યું છે. સાથે જ તેમણે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે હવે કોંગ્રેસ પાર્ટી ભવિષ્યમાં મહિલા અનામત વિધેયક (Women Reservation Bill) નો કોઈપણ શરત વિના સંપૂર્ણપણે ટેકો આપશે.
રાહુલ ગાંધીનું નિવેદન: “ભારતની મહિલાઓની ઊર્જા દબાયેલી છે”
પોતાના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ પર શેર કરાયેલા વીડિયો સંદેશમાં રાહુલ ગાંધીએ ભારતીય સમાજમાં મહિલાઓની વર્તમાન સ્થિતિ અંગે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, ભારતની અડધી વસ્તી એટલે કે મહિલાઓની વાસ્તવિક ક્ષમતા અને ઊર્જાને સામાજિક બંધનો દ્વારા દબાવી દેવામાં આવી છે.
રાહુલ ગાંધીના મુખ્ય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ હતા:
અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો અભાવ: ભારતમાં મહિલાઓને પોતાને મુક્તપણે વ્યક્ત કરવાની અથવા પોતાના ભવિષ્યની કલ્પના કરવાની પૂરતી આઝાદી મળતી નથી.
રાષ્ટ્રીય પ્રગતિની શરત: કોઈ પણ દેશ ત્યાં સુધી આર્થિક કે સામાજિક રીતે સફળ થઈ શકે નહીં, જ્યાં સુધી તે દેશની મહિલાઓ પોતાનો અવાજ મુક્તપણે ઉઠાવી ન શકે.
પિતૃસત્તાક માનસિકતા પર પ્રહાર: જો ભારતે ખરેખર વિશ્વગુરુ બનવું હોય અને પ્રગતિ કરવી હોય, તો પુરુષો દ્વારા મહિલાઓ પર લાદવામાં આવેલા કડક સામાજિક અને કૌટુંબિક નિયંત્રણોમાંથી તેમને આઝાદી આપવી પડશે.
માત્ર રાજકારણ કે બિઝનેસ પૂરતું સીમિત નથી સશક્તિકરણ
મહિલા સશક્તિકરણની વ્યાખ્યાને વધુ વ્યાપક બનાવતા કોંગ્રેસના પૂર્વ અધ્યક્ષે કહ્યું હતું કે, મહિલાઓને માત્ર રાજકારણમાં ટિકિટ આપવી કે કોર્પોરેટ સેક્ટરમાં નોકરી આપવી તે જ સાચું સશક્તિકરણ નથી. સાચું સશક્તિકરણ ત્યારે જ શક્ય બનશે જ્યારે મહિલાઓને ઘરની અંદર અને જાહેર સ્થળો પર પોતાની વાત રજૂ કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા મળશે.
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, “મહિલાઓને પોતાના માતા-પિતા, પતિ, ભાઈ-બહેન કે સમાજના હોદ્દેદારોને પ્રશ્નો પૂછવાનો અધિકાર હોવો જોઈએ. પછી ભલે તેમની વાત સાથે ઘણા લોકો અસહમત હોય, છતાં તેમને પોતાની વાત મૂકવાની તક મળવી જોઈએ. જાહેર સ્થળો પર તેઓ કોઈ પણ ડર વગર મુક્તપણે ફરી શકે તેવો માહોલ બનાવવો એ આપણી પ્રાથમિક ફરજ છે.”
રાહુલ ગાંધીએ આ વિાચારધારાને પોતાની રાજકીય અને વૈચારિક લડાઈનો હિસ્સો ગણાવતા કહ્યું કે, ભૂતકાળમાં આ વિચારસરણી પર સતત હુમલા થયા છે, તેને નજરઅંદાજ કરવામાં આવી છે અને પાછળ ધકેલી દેવામાં આવી છે. પરંતુ હવે સમય આવી ગયો છે કે મહિલાઓને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં મુખ્ય સ્થાને પાછી લાવવામાં આવે.
“મહિલાઓ આપણી સૌથી મોટી સંપત્તિ”: શિક્ષણ અને કોર્પોરેટ સેક્ટર પર સવાલ
જ્યારે રાહુલ ગાંધીને શિક્ષણના અધિકાર માટે લડી રહેલી દેશની યુવા મહિલાઓ અને ગર્લ્સ સ્ટુડન્ટ્સ માટે સંદેશ આપવાનું કહેવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમણે ખૂબ જ ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે, “ભારતની મહિલાઓ આપણી ખરી શક્તિ અને આપણી સૌથી મોટી સંપત્તિ છે.”
તેમણે દેશની વર્તમાન સ્થિતિ પર પ્રહાર કરતા કહ્યું કે, આજે પણ શિક્ષણ ક્ષેત્રે અને કોર્પોરેટ જગતમાં મહિલાઓ સાથે પક્ષપાતભર્યું વર્તન કરવામાં આવે છે. તેમને ટોચના હોદ્દાઓ પર પહોંચતા રોકવામાં આવે છે. આપણે એવું વાતાવરણ ઊભું કરવું પડશે જ્યાં મહિલાઓ પોતાની મરજી મુજબનું કામ કરી શકે અને પોતાની કારકિર્દી પસંદ કરી શકે.
કિરેન રિજિજુનો પલટવાર: “કોંગ્રેસ તરફથી આ એક સકારાત્મક સંદેશ”
રાહુલ ગાંધીની આ પોસ્ટ વાયરલ થયા બાદ કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ તરત જ તેને રીપોસ્ટ કરીને ભાજપ સરકારનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. રિજિજુએ રાહુલ ગાંધીના નિવેદનની પ્રશંસા કરવાની સાથે કૂટનૈતિક રીતે કોંગ્રેસને ઘેરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
કિરેન રિજિજુએ લખ્યું કે, “રાહુલ ગાંધીની આ પોસ્ટ કોંગ્રેસ પાર્ટી તરફથી એક ખૂબ જ સકારાત્મક અને પ્રોત્સાહક સંદેશ લાગે છે. મહિલાઓ પ્રત્યે રાહુલ ગાંધીની સોચ અને માનસિકતામાં સ્પષ્ટ પરિવર્તન દેખાઈ રહ્યું છે, જે આવકારદાયક છે. હવે મને પૂરી આશા છે કે જ્યારે સંસદમાં મહિલા અનામત વિધેયક (ગણતરી અને અમલીકરણના તબક્કે) આવશે, ત્યારે કોંગ્રેસ પાર્ટી કોઈ પણ શરત કે રાજકીય બહાના વગર તેનો પૂર્ણ સહયોગ કરશે.”
મહિલા અનામત વિધેયક (મેઘાવી નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ) અને રાજકારણ
કિરેન રિજિજુનો આ કટાક્ષ આકસ્મિક નથી. સંસદમાં જ્યારે ‘નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ’ (મહિલા અનામત બિલ) પસાર કરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે લોકસભા અને વિધાનસભામાં મહિલાઓ માટે 33% અનામતની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી.
જોકે, તે સમયે કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષોએ બિલમાં ‘ઓબીસી (OBC) મહિલાઓ માટે અલગ અનામત’ અને ‘વસ્તી ગણતરી તથા સીમા પુનઃનિર્ધારણ (Delimitation) વગર તરત જ અમલ’ કરવાની શરતો મૂકી હતી. રિજિજુનો કહેવાનો ભાવાર્થ એ હતો કે જો રાહુલ ગાંધી ખરેખર સાચા મનથી મહિલાઓને સશક્ત બનાવવા માગતા હોય, તો તેમણે રાજકીય ગણતરીઓ છોડીને આ કાયદાના અમલમાં સરકારનો સાથ આપવો જોઈએ.
ભારતીય રાજકારણમાં મહિલા મતદારોનું મહત્વ
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય રાજકારણમાં એક મોટો ફેરફાર એ આવ્યો છે કે મહિલાઓ હવે માત્ર ‘સાયલન્ટ વોટર’ નથી રહી, પરંતુ તેઓ એક મજબૂત અને નિર્ણાયક ‘વોટ બેંક’ તરીકે ઉભરી આવી છે.
સૂચિત યોજનાઓ: ભાજપ સરકારની ‘લાડલી બહેના’, ‘ઉજ્જવલા યોજના’ અને ‘મહિલા સમૃદ્ધિ’ જેવી યોજનાઓએ મહિલા મતદારોને આકર્ષવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
વિપક્ષની વ્યૂહરચના: બીજી તરફ, કોંગ્રેસ પણ પોતાની ગેરંટી યોજનાઓ (જેમ કે મિહલાઓને માસિક આર્થિક સહાય) દ્વારા મહિલાઓને પોતાની તરફ ખેંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
રાહુલ ગાંધીનો આ વીડિયો અને તેના પર કિરેન રિજિજુનો વળતો પ્રહાર એ સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે આવનારી તમામ ચૂંટણીઓમાં મહિલા સશક્તિકરણ અને તેમના અધિકારોનો મુદ્દો રાજકીય લડાઈના કેન્દ્રમાં રહેશે.
