એલોપેથી સાથે આયુર્વેદિક દવા લો છો? આ ભૂલ સીધી લિવરને કરી નાખશે ફેઈલ!

આજના સમયમાં લોકો સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત તો થયા છે, પરંતુ સાથે સાથે એક નવી અને જોખમી ફેશન પણ શરૂ થઈ છે. ઘણા લોકો ડાયાબિટીસ અથવા બ્લડ પ્રેશર (BP) માટે નિયમિત અંગ્રેજી (એલોપેથી) દવાઓ લેતા હોય છે, અને તેની સાથે જ કોઈના કહેવાથી કે ટીવી-સોશિયલ મીડિયાની જાહેરાતો જોઈને આયુર્વેદિક ચૂર્ણ, ઉકાળા કે ઘરગથ્થુ નુસ્ખાઓ પણ શરૂ કરી દે છે. મોટાભાગના લોકોના મનમાં એવી ઘર કરી ગયેલી માન્યતા હોય છે કે આયુર્વેદિક કે કુદરતી વસ્તુઓ તો ‘નેચરલ’ હોય છે, એટલે તેની કોઈ આડઅસર (Side Effects) ન થાય. પરંતુ તબીબી નિષ્ણાતો અને ડોક્ટરોનું કહેવું છે કે આ વિચારસરણી તદ્દન ખોટી અને જોખમી છે. બે અલગ-અલગ તબીબી પદ્ધતિઓની દવાઓ એકસાથે લેવાથી શરીરમાં ગંભીર આંતરિક સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે.

જ્યારે કોઈ દર્દી એલોપેથી ડોક્ટરની દવા ચાલુ હોવા છતાં, કોઈ પણ પ્રકારની સલાહ વગર આયુર્વેદિક, હોમિયોપેથિક કે દેશી નુસ્ખાઓ અપનાવે છે અને આ અંગે પોતાના ડોક્ટરને જાણ સુધ્ધાં કરતો નથી, ત્યારે એક મોટી તબીબી કટોકટી ઊભી થાય છે. ઘણીવાર દર્દી એક તરફ એમ.ડી. ડોક્ટરની સારવાર લેતો હોય અને બીજી તરફ કોઈ વૈદ્ય કે હોમિયોપેથ પાસેથી પણ દવાઓ લેતો હોય છે, પણ બંનેમાંથી કોઈને એકબીજાની દવાઓ વિશે કશું જ કહેતો નથી. આ સંજોગોમાં જ્યારે દર્દીની તબિયતમાં કોઈ અચાનક બદલાવ આવે અથવા તેની સ્થિતિ વધુ બગડે, ત્યારે ડોક્ટર માટે એ સમજવું મુશ્કેલ બની જાય છે કે આ ફેરફાર મૂળ બીમારીના કારણે છે, પોતાની આપેલી દવાની અસર છે, કે પછી બંને વિરોધાભાસી દવાઓ ભેગી થવાને કારણે થયેલી કોઈ આડઅસર છે.

લોકો બજારમાં ‘૧૦૦% નેચરલ’ કે ‘હર્બલ’ નું લેબલ જોઈને તેને સંપૂર્ણ સુરક્ષિત માની લેવાની ભૂલ કરે છે. વિજ્ઞાનના નિયમ મુજબ, જે પણ વસ્તુ તમારા શરીરની અંદર જઈને જૈવિક ફેરફાર કરે છે, તેમાં સક્રિય તત્વો (Active Ingredients) હોય જ છે. આ હર્બલ અથવા આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટીઓ જ્યારે લોહી પાતળું કરવાની અંગ્રેજી દવાઓ સાથે ભળે છે, ત્યારે શરીરમાં આંતરિક રક્તસ્રાવ (Internal Bleeding) નું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. આ જ રીતે, કેટલાક દેશી ઉકાળા કે ચૂર્ણ ડાયાબિટીસ, બીપી કે હૃદયની અસલી દવાઓની અસરને કાં તો સાવ નબળી પાડી દે છે અથવા તો તેનો પ્રભાવ એટલો બધો વધારી દે છે કે દર્દીનું શુગર લેવલ અચાનક ખતરનાક સ્તરે નીચે (Hypoglycemia) આવી જાય છે.

આપણા શરીરમાં આપણે જે પણ કંઈ ખાઈએ છીએ કે દવા લઈએ છીએ, તેને પ્રોસેસ (Metabolize) કરવાનું અને ઝેરી તત્વોને બહાર કાઢવાનું મુખ્ય કામ લિવર (યકૃત) કરે છે. કેટલીક હર્બલ વસ્તુઓ લિવરની કાર્યક્ષમતામાં અને તેના એન્ઝાઇમ્સમાં વિક્ષેપ પાડે છે. જો કોઈ આયુર્વેદિક તત્વને કારણે એલોપેથી દવા શરીરમાં લાંબા સમય સુધી જમા રહી જાય, તો તે ઝેરી (Toxic) સાબિત થાય છે અને લિવર ફેલિયર તરફ દોરી જઈ શકે છે. તેનાથી ઉલટું, જો કોઈ જડીબુટ્ટીના કારણે અંગ્રેજી દવા ખૂબ જ ઝડપથી શરીરની બહાર ફેંકાઈ જાય, તો દર્દીને તે દવાનો કોઈ ફાયદો જ મળતો નથી. આ જ કારણ છે કે ઘણા દર્દીઓ બધી જ દવાઓ સમયસર લેતા હોવા છતાં તેમની બીમારી કાબૂમાં આવતી નથી.

સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે દર્દીઓ આ વાતો ડોક્ટરને કેમ નથી કહેતા? વાસ્તવમાં, મોટાભાગના લોકો ઘરગથ્થુ નુસ્ખાઓ, હર્બલ ટી અથવા ચૂર્ણને ‘દવા’ ગણતા જ નથી. તેમને લાગે છે કે આ તો ખોરાકનો જ એક ભાગ છે. આ ઉપરાંત, બજારમાં મળતી આયુર્વેદિક કે હર્બલ પ્રોડક્ટ્સમાં સૌથી મોટી ખામી એ છે કે તેની ક્વોલિટી અને તેમાં રહેલા તત્વોની માત્રા (Standardization) એકસરખી હોતી નથી. એક જ નામની જડીબુટ્ટી અલગ-અલગ કંપનીઓ અલગ રીતે બનાવે છે, જેના કારણે ડોક્ટર માટે પણ એ અંદાજ લગાવવો અશક્ય બની જાય છે કે આ વસ્તુ શરીરમાં કેમિકલ રિએક્શન કેવું કરશે.

જે દર્દીઓ હૃદયની બીમારી માટે લોહી પાતળું કરવાની દવાઓ (Blood Thinners) લે છે, તેમણે આવી ભૂલ ક્યારેય ન કરવી જોઈએ. આ ઉપરાંત, ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, વાઈ કે મિર્ગી (Epilepsy) અને કિડની સંબંધિત રોગોથી પીડાતા અને વર્ષોથી દવાઓ લેતા લોકોએ વિશેષ સાવધાની રાખવી જરૂરી છે. ઘણીવાર લોકો વજન ઘટાડવા, સાંધાના દુખાવા કે વાળ ખરવાની સમસ્યા માટે કોઈ આયુર્વેદિક પ્રોડક્ટ મહિનાઓ સુધી લેવાનું શરૂ કરી દે છે, જે તેમની ગંભીર બીમારીઓની અસલી દવાઓ પર પાણી ફેરવી દે છે. તેથી, કોઈપણ નવો પ્રયોગ કરતા પહેલાં તમારા ફેમિલી ડોક્ટર કે નિષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લો.