ગોળ ખરીદતા પહેલાં આ નાનો ટેસ્ટ ચોક્કસ કરો: FSSAI એ બતાવી બેકિંગ સોડા પકડવાની સચોટ રીત
ભારતીય રસોડામાં ગોળ એ માત્ર એક ગળપણ નથી, પરંતુ સ્વાસ્થ્યનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે. પરંપરાગત મીઠાઈઓ, ઉત્સવોના વાનગીઓ, ઔષધીય ઉકાળાથી લઈને રોજના ભોજન સુધી ગોળનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. ખાંડના સ્વાસ્થ્યપ્રદ વિકલ્પ તરીકે ગોળને અત્યંત ગુણકારી માનવામાં આવે છે. પરંતુ આજકાલ બજારમાં મળતા ગોળમાં તેનો રંગ, ચમક અને વજન વધારવા માટે વિવિધ રાસાયણિક પદાર્થોની ભેળસેળનું પ્રમાણ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યું છે.
ગ્રાહકોની સુરક્ષા અને જાગૃતિ માટે ‘ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા’ (FSSAI) એ ગોળમાં થતી ભેળસેળ, ખાસ કરીને બેકિંગ સોડા (ખાવાના સોડા) ની હાજરી ઓળખવા માટે એક અત્યંત સરળ અને ઘરે કરી શકાય તેવો ટેસ્ટ જાહેર કર્યો છે.
ગોળમાં બેકિંગ સોડાની હાજરી ચકાસવાની સરળ રીત
FSSAI દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી આ પદ્ધતિમાં થોડી માત્રામાં વાટેલો ગોળ અને હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ (HCl) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ટેસ્ટ પ્રયોગશાળા સિવાય ઘરે પણ યોગ્ય કાળજી સાથે કરી શકાય છે:
૧. પ્રક્રિયા: સૌથી પહેલાં એક નાની કાચની પરખનળી (ટેસ્ટ ટ્યુબ) અથવા કાચના નાનકડા ગ્લાસમાં આશરે પાંચમી ચમચી જેટલો વાટેલો ગોળ લો.
૨. એસિડ ઉમેરવું: તેમાં લગભગ ૩ મિલીલીટર જેટલું હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ (HCl) ઉમેરો અને થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાનું બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરો.
૩. પરિણામનું પૃથ્થકરણ: જો એસિડ ઉમેરતાની સાથે જ ગોળમાં તીવ્ર ઉભરો આવે, પરપોટા (Fizzing) થાય કે ફીણ વળે, તો તેનો અર્થ એ છે કે ગોળમાં બેકિંગ સોડા (સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ) ની મિશ્રણ કે ભેળસેળ કરવામાં આવી છે. જો કોઈ પણ જાતના પરપોટા ન બને, તો ગોળમાં બેકિંગ સોડાની હાજરી નથી.
આ પ્રક્રિયા પાછળનું વિજ્ઞાન
આ ટેસ્ટ પાછળ એક સરળ રાસાયણિક વિજ્ઞાન કામ કરે છે. જ્યારે સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ (બેકિંગ સોડા) હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે તુરંત જ પ્રક્રિયા કરીને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ ગેસ મુક્ત કરે છે. આ વાયુ મુક્ત થવાને કારણે આપણને પરપોટા કે ઉભરો જોવા મળે છે.
ગોળમાં શા માટે કરવામાં આવે છે બેકિંગ સોડાની ભેળસેળ?
અસ્વચ્છ અથવા હલકી ગુણવત્તાના શેરડીના રસમાંથી ગોળ બનાવતી વખતે તેનો રંગ કાળો કે ઘેરો દેખાય છે. વેપારીઓ ગોળને વધુ આકર્ષક, ચમકદાર અને પીળો-સોનેરી બનાવવા માટે તેમજ ઉત્પાદન દરમિયાન તેનો ઉભરો ઝડપથી બેસાડવા માટે બેકિંગ સોડા જેવા રસાયણો ઉમેરે છે.
અત્યંત લીસો, ચમકતો અને સુંદર દેખાતો ગોળ હંમેશાં શુદ્ધ જ હોય તે જરૂરી નથી. ઘણીવાર પ્રકૃતિ આધારિત શુદ્ધ દેશી ગોળનો રંગ થોડો ઘેરો કે કાળો હોઈ શકે છે. તેથી માત્ર દેખાવ પર જઈને ગોળની શ્રેષ્ઠતા નક્કી કરવી ભ્રામક સાબિત થઈ શકે છે.
ઘરગથ્થુ ટેસ્ટની મર્યાદાઓ: સંપૂર્ણ શુદ્ધતાની ખાતરી નહીં
અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત સમજવી જરૂરી છે કે, ઘરે કરવામાં આવતો આ પ્રાથમિક ટેસ્ટ માત્ર બેકિંગ સોડા જેવી ચોક્કસ ભેળસેળને જ પકડી શકે છે.
-
પ્રયોગશાળા પરીક્ષણનું મહત્વ: ગોળમાં માત્ર બેકિંગ સોડા જ નહીં, પરંતુ ચોક પાઉડર, કૃત્રિમ રંગો (જેમ કે મેટાનીલ યલો) અને અન્ય સસ્તા પદાર્થો પણ ઉમેરવામાં આવે છે. આ તમામ પ્રકારની ભેળસેળ તપાસવા માટે ફૂડ લેબોરેટરીમાં થતા વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણો જ સંપૂર્ણપણે સચોટ માનવામાં આવે છે.
-
જાગૃતિ એ જ બચાવ: ઘરે કરાતો ટેસ્ટ તમને સંભવિત જોખમ સામે ચેતવે છે, પરંતુ તે લેબોરેટરી ટેસ્ટનો વિકલ્પ બની શકતો નથી.
ગોળ ખરીદતી વખતે આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
જો તમને બજારમાંથી ખરીદેલા ખોરાકમાં કે ગોળમાં ભેળસેળની શંકા હોય, તો તમે ખાદ્ય સુરક્ષા અધિકારીઓ (Food Safety Officers) નો સંપર્ક કરી શકો છો અથવા માન્યતા પ્રાપ્ત ફૂડ ટેસ્ટિંગ લેબની મદદ લઈ શકો છો.
ગોળ ખરીદતી વખતે આ સાવચેતીઓ ચોક્કસ રાખો:
-
પેકેજિંગ અને વિગતો: હંમેશાં પેક્ડ ગોળ ખરીદતી વખતે તેના પર FSSAI લાઇસન્સ નંબર (FSSAI License Details) તપાસી લો.
-
વિશ્વસનીય વિક્રેતા: સ્થાનિક અને જાણીતા ઉત્પાદકો અથવા ઓર્ગેનિક પ્રમાણિત બ્રાન્ડ્સ પાસેથી જ ગોળ ખરીદવાનો આગ્રહ રાખો.
-
રંગ અને ગંધ: અતિશય પીળો કે ચમકતો ગોળ ખરીદવાને બદલે કુદરતી ઘેરા બદામી રંગના ગોળને પ્રાધાન્ય આપો.
FSSAI ની આ નાની પરંતુ ઉપયોગી જાગૃતિ ટિપ્સ આપણને અને આપણા પરિવારને અશુદ્ધ આહારથી બચાવીને સ્વસ્થ જીવન તરફ લઈ જવામાં મદદરૂપ નીવડે છે.
