યુએસ-ઈરાન યુદ્ધથી ભડકે બળ્યું ક્રૂડ ઓઈલ: બ્રેન્ટ $૯૪ ને પાર, ભારતીય બાસ્કેટ $૯૦ ની નજીક
મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સતત વકરી રહેલા યુદ્ધ અને રાજકીય તણાવની સીધી અને ગંભીર અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર જોવા મળી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૯૪ ને વટાવી ગયા છે. શુક્રવાર, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડ તેજી સાથે ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું. આ અગાઉ ગુરુવારે જ બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં ૨ ટકાથી વધુનો તીવ્ર ઉછાળો નોંધાયો હતો. બજારના નિષ્ણાતો હવે આશંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે જો સંઘર્ષ નહીં અટકે તો ક્રૂડ ઓઈલ ટૂંક સમયમાં જ $૯૫ નો આંકડો પાર કરીને $૧૦૦ તરફ આગળ વધી શકે છે.
વૈશ્વિક તેજીના કારણે ભારતની ચિંતામાં પણ મોટો વધારો થયો છે. ભારત સરકારના પેટ્રોલિયમ પ્લાનિંગ એન્ડ એનાલિસિસ સેલ (PPAC) ના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, ઓગસ્ટ મહિનામાં અત્યાર સુધી ભારતીય ક્રૂડ બાસ્કેટનો સરેરાશ ભાવ $૮૯.૩૧ પ્રતિ બેરલ નોંધાયો છે. વિશેષરૂપે ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતીય બાસ્કેટની કિંમત વધીને $૯૩.૪૫ પ્રતિ બેરલની ઊંચી સપાટીએ પહોંચી ગઈ હતી. આ સાથે જ ચાલુ ઓગસ્ટ મહિનાની માસિક સરેરાશ અંદાજે $૯૦ ની સાયકોલોજિકલ સપાટી નજીક પહોંચી ગઈ છે.
જૂન-જુલાઈની રાહત બાદ ઓગસ્ટમાં તીવ્ર ઉછાળો
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ના વૈશ્વિક ડેટા પર નજર કરીએ તો, એપ્રિલમાં ભારતીય બાસ્કેટનો સરેરાશ ભાવ $૧૧૪.૪૮ અને મે મહિનામાં $૧૦૬.૨૩ પ્રતિ બેરલ હતો. ત્યારબાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સ્થિરતા આવતાં જૂનમાં ભાવ ઘટીને $૮૩.૨૨ અને જુલાઈમાં $૮૨.૦૪ થયો હતો, જેનાથી ભારતીય અર્થતંત્રને મોટી રાહત મળી હતી.
પરંતુ ઓગસ્ટ મહિનામાં અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધની સ્થિતિ વધુ વણસતાં સરેરાશ ભાવ ફરી વધીને $૮૯.૩૧ થયો છે. ૧૯ ઓગસ્ટનો $૯૩.૪૫ નો ભાવ જુલાઈની સરેરાશ સરખામણીએ અંદાજે ૧૪% નો તીવ્ર વધારો દર્શાવે છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે સરહદી તણાવની સદ્ધર અસર ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્ર પર પડવાની શરૂ થઈ ગઈ છે.
ભારતીય અર્થતંત્ર પર શું પડશે અસર?
ભારત પોતાની સ્થાનિક ક્રૂડ ઓઈલ જરૂરિયાતનો ૮૫% થી વધુ હિસ્સો વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ભાવ વધતાં જ દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ અને આયાત બિલ (Import Bill) પર સીધું દબાણ આવે છે. જો બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને ભારતીય બાસ્કેટ લાંબા સમય સુધી $૯૦ થી ઉપર રહેશે તો ભારત માટે વિદેશી તેલ ખરીદવાનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે વધી જશે.
મોંઘું ક્રૂડ ઓઈલ ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્ય પર પણ નકારાત્મક અસર કરી શકે છે, કારણ કે આયાત ચૂકવણી માટે દેશમાંથી વધુ યુએસ ડોલર બહાર જશે. આ ઉપરાંત ઉડ્ડયન (Aviation), માલસામાનની હેરફેર (Logistics), પરિવહન અને પેટ્રોકેમિકલ્સ જેવા મુખ્ય ઉદ્યોગોનો ઉત્પાદન ખર્ચ વધશે. જો આ તેજી લાંબો સમય ચાલુ રહેશે તો દેશમાં એકંદર ફુગાવા કે મોંઘવારીનો દર વધવાનું જોખમ ઊભું થશે.
ભાવ ભવિષ્યમાં કઈ તરફ જશે?
હાલમાં ક્રૂડ ઓઈલ માર્કેટની ભવિષ્યની દિશા સંપૂર્ણપણે યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષના પરિણામો પર નિર્ભર છે. ચાલુ સપ્તાહમાં બ્રેન્ટમાં ૭ ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે, જે સતત બીજા અઠવાડિયે મજબૂત સુધારો દર્શાવે છે. જો બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ ઘટે, કૂટનીતિક વાટાઘાટો શરૂ થાય અને હોર્મુઝ સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) દ્વારા ઓઈલ ટેન્કરોની અવરજવર સુરક્ષિત થાય તો જ તેજી અટકી શકે છે. પરંતુ જો યુદ્ધ લંબાશે અને પુરવઠો ખોરવાશે તો બજાર $૯૫ પછી ઝડપથી $૧૦૦ પ્રતિ બેરલની સપાટી સ્પર્શી શકે છે.
