‘ચીન મુખ્ય હરીફ, પાકિસ્તાન આતંકવાદી પડકાર’: પુણેમાં પુસ્તક વિમોચન વખતે પૂર્વ આર્મી ચીફ એમ. એમ. નરવણેનું મોટું નિવેદન
ભારતના ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફ જનરલ એમ. એમ. નરવણેએ દેશની સરહદો પર સતત તોળાતા સુરક્ષા પડકારો અને ભવિષ્યની ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિ પર એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સ્પષ્ટ આંકલન રજૂ કર્યું છે. શુક્રવારે પુણે ખાતે પોતાના નવા પુસ્તક *‘ધ ક્યુરિયસ એન્ડ ધ ક્લાસિફાઇડ: અનઅર્થિંગ મિથ્સ એન્ડ મિસ્ટ્રીઝ’*ના વિમોચન પ્રસંગે બોલતા નરવણેએ જણાવ્યું હતું કે, આવનારા વર્ષોમાં ચીન ભારત માટે એક ‘મુખ્ય હરીફ’ (Competitor) તરીકે ઊભરી આવશે, જ્યારે પાકિસ્તાન તરફથી સતત મળતા આતંકવાદી સમર્થનને કારણે તે એક તાત્કાલિક અને મુખ્ય સુરક્ષા પડકાર બની રહેશે.
નરવણેએ ભાર મૂકીને કહ્યું કે ભારતે ‘હરીફ’ અને ‘દુશ્મન’ વચ્ચેનો તફાવત સમજીને આગળ વધવું પડશે. દેશની સુરક્ષા માટે મજબૂત લશ્કરી તાકાત અને કડક નિવારણ (Deterrence) જાળવી રાખવું જેટલું જરૂરી છે, એટલું જ ચીન સાથેના સરહદી કે વેપાર સંબંધિત મતભેદોને રાજદ્વારી વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલવું પણ અનિવાર્ય છે.
ચીન અને પાકિસ્તાન: બે અલગ ખતરા, અલગ વ્યૂહરચના
ન્યુઝ એજન્સી ANI સાથેની વાતચીતમાં પૂર્વ આર્મી ચીફે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત પોતાના બંને પડોશીઓ સાથે ભૂતકાળમાં યુદ્ધો લડી ચૂક્યું છે અને આપણી સરહદો હજુ પણ અનિશ્ચિત છે. તેથી ચીન અને પાકિસ્તાન બંને હંમેશા આપણી સુરક્ષા રડાર પર ખતરા તરીકે રહેશે. પરંતુ બંને સાથે નિપટવાની વ્યૂહરચના અલગ હોવી જોઈએ.
તેમણે કહ્યું કે, “પાકિસ્તાન દ્વારા સરહદ પારથી સતત આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. આ કારણે આપણું ધ્યાન હાલમાં પશ્ચિમી સરહદો પર વધુ કેન્દ્રિત રહે છે. પરંતુ આ એક ટૂંકા ગાળાનો ધ્યેય કે સુરક્ષા સબંધી ચિંતા છે. લાંબા ગાળે જોઈએ તો ચીન આપણો સૌથી મોટો પ્રતિસ્પર્ધી છે.”
નરવણેના મતે, ચીન માત્ર લશ્કરી મોરચે જ નહીં, પરંતુ રાજકીય, આર્થિક અને વેપાર ક્ષેત્રે પણ ભારત સાથે સીધી સ્પર્ધા કરશે. જ્યાં સ્પર્ધા કે હરીફાઈ હોય ત્યાં ઘર્ષણ થવું સ્વાભાવિક છે, પરંતુ આ ઘર્ષણને શાંતિપૂર્ણ રીતે ઉકેલવા માટે રાજદ્વારી વાટાઘાટો પ્રથમ પસંદગી હોવી જોઈએ. લશ્કરી બળનો ઉપયોગ માત્ર આખરી ઉપાય તરીકે જ થવો જોઈએ.
‘શાંતિ ઈચ્છતા હોવ તો યુદ્ધ માટે તૈયાર રહો’
રાજદ્વારી વાટાઘાટોની વકાલત કરવાની સાથે નરવણેએ સૈન્ય સજ્જતા પર પણ એટલો જ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પ્રાચીન કહેવત ટાંકીને કહ્યું કે, “જો તમે શાંતિ ઈચ્છતા હોવ તો હંમેશા યુદ્ધ માટે તૈયાર રહેવું પડે. આપણી પાસે એવી મજબૂત લશ્કરી શક્તિ હોવી જોઈએ જે સામે પક્ષે રહેલા દુશ્મનને કોઈ પણ સાહસ કરતાં પહેલાં સો વાર વિચારવા મજબૂર કરે.”
પાકિસ્તાનની હાલની આંતરિક આર્થિક અને રાજકીય સ્થિતિ અંગે ટિપ્પણી કરતા તેમણે કહ્યું કે, ભારત અન્ય દેશોની આંતરિક બાબતોમાં દખલ ન કરવાની સ્પષ્ટ નીતિ ધરાવે છે. જેમ આપણે આપણી બાબતોમાં કોઈની દખલગીરી સહન નથી કરતા, તેમ પાકિસ્તાનમાં જે પણ થઈ રહ્યું છે તે તેમની આંતરિક બાબત છે.
PoK પર સંસદીય ઠરાવ અને સ્થાનિક વસ્તીનો વિશ્વાસ
પાકિસ્તાન કબ્જા હેઠળના કાશ્મીર (PoK) અંગેના પ્રશ્ન પર ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફે 1990ના દાયકામાં ભારતીય સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલા ઐતિહાસિક ઠરાવનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે, “PoK એ ભારતનો એક અવિભાજ્ય ભાગ છે અને રહેશે. ભારત આ વિસ્તાર પરનો પોતાનો દાવો ક્યારેય જતો નહીં કરે, કારણ કે તે દેશના અધિકૃત નકશાનો એક ભાગ છે.”
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ દાવો જાળવી રાખવાનો અર્થ એ નથી કે ભારત કોઈ પણ ક્ષણે લશ્કરી બળ વાપરીને ત્યાં કબજો કરી લેશે. આ એક નીતિગત અને ખુલ્લો સંસદીય ઠરાવ છે.
PoK ભારતમાં જોડાવાની સ્થિતિમાં ત્યાંની સ્થાનિક વસ્તી સાથેના સંબંધો વિશે વાત કરતા નરવણેએ ઉત્તર-પૂર્વ ભારતનો દાખલો આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે, “એ સમય હતો જ્યારે ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોમાં ભારે અશાંતિ અને બળવો હતો. પરંતુ સમય જતાં ભારતે ત્યાંના લોકોનો વિશ્વાસ જીત્યો છે. PoK ના કિસ્સામાં પણ સ્થાનિક વસ્તીની ચિંતા ચોક્કસ રહેશે, પરંતુ લોકોનો વિશ્વાસ જીતવો એ એક લાંબા ગાળાની ધૈર્યપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે અને ભારત તે કરવામાં સક્ષમ છે.”
