શું ઇથેનોલના કારણે ખાંડ મોંઘી થઈ? સરકારે આપ્યો સ્પષ્ટ જવાબ
છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં દેશમાં ખાંડના ભાવમાં ઝડપી ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. 20 જુલાઈથી 20 ઓગસ્ટ વચ્ચે પ્રતિ કિલો ખાંડના ભાવમાં આશરે 7.50 રૂપિયાથી વધુનો વધારો નોંધાયો છે. આ અચાનક થયેલા ભાવવધારા બાદ સામાન્ય જનતામાં ચિંતા વધી છે અને બજારમાં એવી અફવાઓ વહેતી થઈ હતી કે ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે ખાંડનો મોટા પાયે ઉપયોગ થઈ રહ્યો હોવાથી આ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. જોકે, કેન્દ્ર સરકારે આ તમામ અટકળો ફગાવીને સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે અને ભાવ પર અંકુશ મેળવવા માટે કેટલાક મહત્વના પગલાં પણ લીધા છે.
ઇથેનોલ પર સરકારની સ્પષ્ટતા
સરકારે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે દેશમાં ખાંડના ભાવ વધવા પાછળ ઇથેનોલનું ઉત્પાદન જવાબદાર નથી. આંકડા દર્શાવે છે કે ઇથેનોલ બનાવવામાં વપરાતી ખાંડનું પ્રમાણ વર્ષ 2022-23ના 12% થી ઘટીને 2025-26માં માત્ર 9% રહી ગયું છે.
હવે દેશમાં બનતા કુલ ઇથેનોલનો આશરે પોણો ભાગ (ત્રણ-ચતુર્થાંશ) ખાંડ કે શેરડીને બદલે અનાજ, ખાસ કરીને મકાઈમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેથી ઇથેનોલ નીતિને કારણે ખાંડની અછત સર્જાઈ હોવાની વાત તથ્યવિહીન છે.
ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અને કુદરતી કારણો
ચાલુ સિઝનમાં દેશમાં ખાંડનું ઉત્પાદન અગાઉના અંદાજ કરતાં ઓછું રહેવાની શક્યતા છે. શરૂઆતમાં શેરડી પકવતા રાજ્યો દ્વારા 343 લાખ ટન ઉત્પાદનનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હવે તે ઘટીને આશરે 306 લાખ ટન રહેવાની ધારણા છે.
આ ઘટાડા પાછળ મુખ્યત્વે કુદરતી અને કૃષિ સંબંધિત પરિબળો જવાબદાર છે:
રોગચાળો: શેરડીના પાકને ‘રેડ રોટ’ અને ‘ટોપ બોરર’ જેવા ગંભીર રોગોથી મોટું નુકસાન થયું છે.
અતિવૃષ્ટિ: કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ અને ખેતરોમાં પાણી ભરાઈ રહેવાને કારણે પાકની ગુણવત્તા અને ઉત્પાદકતા પર વિપરીત અસર પડી છે.
જોકે, સરકારે દેશના નાગરિકોને આશ્વાસન આપ્યું છે કે હાલમાં દેશમાં ખાંડનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. ઓક્ટોબર માસમાં પીલાણની નવી સિઝન શરૂ થાય ત્યાં સુધી ઘરઆંગણે ખાંડની તમામ જરૂરિયાતો સરળતાથી પૂરી કરી શકાશે.
વૈશ્વિક બજારમાં ખાંડની અછત
ખાંડની કિંમતોમાં આવી રહેલી તેજી માત્ર ભારત પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં આ જ સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સપ્લાય ઘટવાની ચિંતાને કારણે ખાંડના દામ વૈશ્વિક બજારમાં પણ ઝડપથી વધી રહ્યા છે.
અંદાજ મુજબ, 2026-27ના વર્ષમાં વૈશ્વિક સ્તરે આશરે 33 લાખ ટન ખાંડની ખાધ સર્જાઈ શકે છે. આ જ કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાંડનો ભાવ જૂનના અંતમાં રહેલા 474 ડૉલર પ્રતિ ટનથી વધીને ઓગસ્ટમાં 552 ડૉલર પ્રતિ ટન સુધી પહોંચી ગયો છે, જે ટૂંકા ગાળામાં 16% થી વધુનો ઉછાળો દર્શાવે છે.
ભાવ અંકુશમાં લેવા સરકારના કડક પગલાં
ઘરેલું બજારમાં ખાંડની સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારી રોકવા માટે સરકારે વેપારીઓ અને ઔદ્યોગિક ગ્રાહકો પર કડક નિયંત્રણો લાદ્યા છે:
સ્ટોક લિમિટ: ડીલરો માટે 400 ટનની સ્ટોક મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે, જે 1 ઓગસ્ટથી 30 નવેમ્બર સુધી અમલમાં રહેશે.
મોટા ખરીદદારો પર અંકુશ: 1 સપ્ટેમ્બરથી મોટા ખરીદદારો માત્ર 15 દિવસના વપરાશ જેટલો જ સ્ટોક રાખી શકશે.
તપાસ અને આયાત: તકેદારીના ભાગરૂપે સરકારી ટીમો ખાંડ મિલોમાં જઈને સ્ટોકની ચકાસણી કરી રહી છે. આ ઉપરાંત, પુરવઠો સુધારવા માટે 10 લાખ ટન કાચી ખાંડની કરમુક્ત (ડ્યુટી-ફ્રી) આયાત કરવાની મંજૂરી પણ આપી દેવામાં આવી છે.
વહેલું પીલાણ: મિલોને 15 ઓક્ટોબરથી જ પીલાણ શરૂ કરવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે, જેથી ઓક્ટોબરમાં સામાન્ય રીતે થતા 3-4 લાખ ટન ઉત્પાદનની સામે 10 લાખ ટનથી વધુ ખાંડનું ઉત્પાદન મેળવી શકાય.
ખેડૂતોના હિતનું રક્ષણ
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે ગ્રાહકોની સાથે સાથે શેરડી પકવતા ખેડૂતોના હિતોનું પણ પૂરેપૂરું ધ્યાન રાખી રહી છે. સિઝન 2025-26 માટેના કુલ શેરડી બકી લેણાંમાંથી 97% રકમનું ચૂકવણું ખેડૂતોને ઓગસ્ટ સુધીમાં કરી દેવામાં આવ્યું છે. આ પગલાથી ખેડૂતોને આર્થિક રાહત મળી છે અને તેમની કાર્યક્ષમતા જળવાઈ રહી છે.
