અદાણી કેસમાં નવો વળાંક! 13 વિદેશી ફંડ્સની અરજી સેબીએ ફગાવી, જાણો શું છે અસલી વિવાદ!
ભારતીય શેરબજાર નિયામક સેબી (SEBI – Securities and Exchange Board of India) એ અદાણી ગ્રૂપની કંપનીઓમાં હિસ્સેદારી ધરાવતા કેટલાક પસંદગીના વિદેશી ફંડ્સ (Overseas Funds) ને મોટો આંચકો આપ્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સેબીએ આ વિદેશી ફંડ્સ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી ‘સેટલમેન્ટ અરજીઓ’ (Settlement Applications) ને ફગાવી દીધી છે. સેબીનું માનવું છે કે આ ફંડ્સ દ્વારા પ્રસ્તાવિત શરતો અને નિયમો નિયામકની કાનૂની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરતા નહોતા.
આ નિર્ણય સાથે જ વર્ષ 2020 થી ચાલી રહેલી એક હાઇ-પ્રોફાઇલ તપાસમાં નવો મોડ આવ્યો છે. ચાલો સમજીએ કે આ આખો મામલો શું છે, આ વિદેશી ફંડ્સ કોણ છે અને સેબીએ આટલું સખત વલણ કેમ અપનાવ્યું છે.
શું હતો આખો મામલો? (તપાસ પૃષ્ઠભૂમિ)
આ તપાસની શરૂઆત વર્ષ 2020 માં થઈ હતી. સેબી એ બાબતની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી રહી હતી કે અદાણી ગ્રૂપની લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં રોકાણ કરનારા 13 વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) ખરેખર સ્વતંત્ર જાહેર શેરધારકો (Genuine Public Shareholders) છે કે પછી તેઓ અદાણી ગ્રૂપના પ્રમોટર્સ/સ્થાપકો વતી જ કામ કરી રહ્યા છે.
ભારતીય શેરબજારના નિયમો (Minimum Public Shareholding norms) મુજબ, કોઈપણ લિસ્ટેડ કંપનીમાં ઓછામાં ઓછું 25% હોલ્ડિંગ પબ્લિક (જનતા) પાસે હોવું જરૂરી છે. જો પ્રમોટર્સ પોતાના જ નાણાં વિદેશી ફંડ્સ દ્વારા પોતાની જ કંપનીઓમાં રોકે, તો તે નિયમોનું ઉલ્લંઘન ગણાય છે.
આ જ મુદ્દો 2023 માં અમેરિકી શોર્ટ સેલર ફર્મ હિંડનબર્ગ રિસર્ચ (Hindenburg Research) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા રિપોર્ટમાં પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, જેમાં અદાણી ગ્રૂપ પર કોર્પોરેટ ગેરરીતિઓના ગંભીર આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા. જોકે, અદાણી ગ્રૂપે આ બધા આરોપોને સતત અને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યા છે.
સેબીની નજરમાં આવેલા મુખ્ય વિદેશી ફંડ્સ
સેબીની તપાસના રડારમાં જે વિદેશી ફંડ્સ આવ્યા હતા, તેમાં મુખ્યત્વે મોરેશિયસ અને અન્ય દેશો આધારિત ફંડ્સનો સમાવેશ થાય છે:
Albula Investment Fund
Cresta Fund
Asia Investment Corporation (Mauritius)
APMS Investment Fund
Elara India Opportunities Fund
Vespera Fund
LTS Investment Fund
આ એવા ફંડ્સ હતા જેમણે એક સમયે અદાણી ગ્રૂપની લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં મોટો હિસ્સો ધરાવ્યો હતો. જૂન 2021 માં આ ફંડ્સ અચાનક ભારે ચર્ચામાં આવ્યા હતા કારણ કે તેમણે પોતાની લગભગ તમામ અસ્કયામતો (Assets) માત્ર અદાણી ગ્રૂપના શેરોમાં જ રોકેલી હતી. જોકે, તાજેતરના શેરહોલ્ડિંગ ડેટા દર્શાવે છે કે આ ફંડ્સે હવે અદાણી ગ્રૂપમાં પોતાનું રોકાણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી દીધું છે.
સેબીએ સેટલમેન્ટ અરજીઓ કેમ રદ કરી?
જ્યારે સેબી કોઈ કંપની કે ફંડ સામે તપાસ શરૂ કરે છે, ત્યારે રોકાણકારો પાસે ‘સેટલમેન્ટ મિકેનિઝમ’ નો વિકલ્પ હોય છે. આ પ્રક્રિયા હેઠળ, અરજદાર દોષ સ્વીકાર્યા વિના અથવા સ્વીકારીને અમુક દંડ કે રકમ (Disgorgement money) ચૂકવીને કેસનો નિકાલ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે.
પરંતુ આ વિદેશી ફંડ્સના કિસ્સામાં સેબીએ તેમની અરજીઓ અસ્વીકાર કરી દીધી. તેના મુખ્ય બે કારણો સામે આવ્યા છે:
જરૂરી માહિતી આપવાનો ઇનકાર: સેબી આ કેસના નિકાલ માટે અને ફંડ્સના અસલી માલિકો (Beneficial Owners) ને ઓળખવા માટે જે મહત્વપૂર્ણ માહિતી માગી રહી હતી, તેમાંથી કેટલીક માહિતી આપવા માટે આ ફંડ્સ તૈયાર નહોતા.
દંડ/નાણાકીય રકમ અંગે અસંમતિ: સેબી દ્વારા કેસ સેટલ કરવા માટે જે રકમ (Disgorgement Amount) માંગવામાં આવી રહી હતી, તેનો આ ફંડ્સ દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો હતો.
જેના પરિણામે, સેબીએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે અધૂરી માહિતી અને અસંતોષકારક શરતો સાથે આ કેસમાં કોઈ સમાધાન કે સેટલમેન્ટ થઈ શકે નહીં.
2024 નો શો-કોઝ નોટિસનો દોર અને અદાણી ગ્રૂપનું સ્ટેન્ડ
વર્ષ 2024 માં સેબીએ આમાંથી કેટલાક ગ્લોબલ ફંડ્સને શો-કોઝ નોટિસ ફટકારી હતી અને ડિસ્ક્લોઝર નિયમો (માહિતી જાહેર કરવાના નિયમો) ના ભંગ બદલ ખુલાસો માગ્યો હતો.
બીજી તરફ, અદાણી ગ્રૂપે શરૂઆતથી જ આ વિદેશી ફંડ્સ સાથેના કોઈપણ પ્રકારના જોડાણ કે સંબંધોનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો છે. અદાણી ગ્રૂપનું કહેવું છે કે તેઓ ભારતીય શેરબજારના તમામ નિયમોનું સંપૂર્ણ પાલન કરે છે અને આ ફંડ્સ સ્વતંત્ર વિદેશી રોકાણકારો છે.
બજાર અને રોકાણકારો માટે આ નિર્ણયના માયના
સેબી દ્વારા સેટલમેન્ટ અરજીઓ રદ કરવાનો આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે ભારતનું શેરબજાર નિયામક ગવર્નન્સ અને ટ્રાન્સપરેન્સી (પારદર્શકતા) ના મુદ્દે કોઈ પણ પ્રકારની બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી.
તપાસ આગળ વધશે: સેટલમેન્ટ રદ થવાને કારણે હવે આ કેસનો ટૂંક સમયમાં બિન-શરતી અંત આવશે નહીં. સેબી આ વિદેશી ફંડ્સ સામે પોતાની કાનૂની તપાસ અને કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે.
નિયમોનું કડક પાલન: વિદેશી રોકાણકારો (FPIs) માટે ભારતમાં પોતાના અસલી માલિકી હક્કો (Ultimate Beneficial Ownership) જાહેર કરવાના કાયદા વધુ કડક બન્યા છે.
આ નવો વળાંક અદાણી ગ્રૂપ અને આ વિદેશી ફંડ્સ માટે આવનારા દિવસોમાં કાનૂની પડકારો વધારી શકે છે, કારણ કે હવે આ ફંડ્સે સેબીના તમામ પ્રશ્નોના કાનૂની જવાબો આપવા પડશે અથવા નિયમનકારી કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડશે.
