શું સ્વાઈન ફ્લૂ તમારા હૃદયને કરી શકે છે નષ્ટ? જાણો દર્દીઓમાં હાર્ટ એટેકનું જોખમ 6 ગણું કેમ વધી જાય છે!
સામાન્ય રીતે આપણે ફ્લૂ કે H1N1 (સ્વાઈન ફ્લૂ) ને શ્વાસને લગતો એક ઋતુગત ઈન્ફેક્શન (Respiratory Infection) ગણીને હળવાશથી લેતા હોઈએ છીએ. આપણને એવું જ લાગે છે કે ફ્લૂ થાય એટલે માત્ર શરદી, ઉધરસ, તાવ કે ગળામાં ખરાશ જ થાય. પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અને કાર્ડિયોલોજિસ્ટ્સ (હૃદયરોગના નિષ્ણાતો) નો મોટો દાવો છે કે H1N1 વાયરસ માત્ર તમારા ફેફસાં સુધી સીમિત નથી રહેતો, પરંતુ તે તમારા હૃદય (Cardiovascular System) માટે પણ અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
અમુક કિસ્સાઓમાં, ફ્લૂનું ઈન્ફેક્શન હૃદય પર એટલો બધો માનસિક અને શારીરિક બોજ (Strain) નાખે છે કે તેનાથી હાર્ટ એટેક, માયોકાર્ડિટિસ (હૃદયના સ્નાયુઓનો સોજો), હાર્ટ ફેઈલ્યોર અને હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થવા (Arrhythmia) જેવી ગંભીર અને જીવલેણ સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે.
યથાર્થ સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલના ઈન્ટરવેન્શનલ કાર્ડિયોલોજી એન્ડ ઈલેક્ટ્રોફિઝિયોલોજી ડિરેક્ટર ડૉ. બિનય કુમારના જણાવ્યા મુજબ, ફ્લૂનો વાયરસ જ્યારે શરીરમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) તેને દૂર કરવા માટે સક્રિય થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં શરીરમાં બળતરા કે સોજો (Inflammation) પેદા થાય છે, જે હૃદય પર વધારાનું દબાણ લાવે છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે, “તાવ અને શરીરમાં પાણીની કમી (Dehydration) ને કારણે હૃદયનું કામકાજ (Workload) અનેકગણું વધી જાય છે, જે લોહીના પરિભ્રમણને ખરાબ રીતે અસર કરી શકે છે.”
H1N1 વાયરસ હૃદય પર કેવી રીતે હુમલો કરે છે?
જ્યારે શરીર H1N1 ફ્લૂ સામે લડી રહ્યું હોય છે, ત્યારે તાવ, સોજો અને ફ્લુઇડ લોસ (પાણી ઓછું થવું) ના કારણે હૃદયને સમગ્ર શરીરમાં લોહી પમ્પ કરવા માટે બમણી મહેનત કરવી પડે છે.
જે લોકોને પહેલેથી જ કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ (હૃદયની નસોમાં બ્લોકેજ), હાર્ટ ફેઈલ્યોર કે અન્ય હૃદય સંબંધિત બીમારીઓ હોય, તેમના માટે આ પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની જાય છે.
પરંતુ સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ જોખમ માત્ર હૃદયના દર્દીઓ પૂરતું સીમિત નથી!
ડૉ. કુમાર સ્પષ્ટ કરે છે કે, “જે લોકોને અગાઉ હૃદયની કોઈ જ બીમારી ન હોય, તેવા સામાન્ય લોકોમાં પણ ફ્લૂના કારણે રોગપ્રતિકારક શક્તિની પ્રતિક્રિયા હૃદયની કાર્યક્ષમતાને અસર કરી શકે છે. હૃદય પર અચાનક લોહી પમ્પ કરવાનો બોજ વધી જાય છે અને દેહમાં પાણી ઘટવાથી હૃદય તથા અન્ય મહત્વના અંગો સુધી પૂરતો ઓક્સિજન અને લોહી પહોંચતું નથી. આનાથી તંદુરસ્ત વ્યક્તિ પણ હૃદયની જટિલ સમસ્યાઓનો ભોગ બની શકે છે.”
વિજ્ઞાન અને આંકડા શું કહે છે? (CDC ના ચોંકાવનારા અહેવાલો)
અમેરિકાની જાણીતી સંસ્થા CDC (Centers for Disease Control and Prevention) ના ડેટા અને વિવિધ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરે છે:
હાર્ટ એટેકનું 6 ગણું જોખમ: 2018 માં થયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, H1N1 કે ફ્લૂ ઈન્ફેક્શન કન્ફર્મ થયાના પ્રથમ સપ્તાહમાં વ્યક્તિને હાર્ટ એટેક આવવાની શક્યતા સામાન્ય દિવસો કરતાં 6 ગણી વધી જાય છે.
12% દર્દીઓમાં ગંભીર કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સમસ્યાઓ: 80,000 થી વધુ હોસ્પિટલમાં દાખલ થયેલા ફ્લૂના દર્દીઓ પર કરાયેલા વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું કે તેમાંથી લગભગ 12% દર્દીઓએ એક્યુટ હાર્ટ ફેઈલ્યોર અથવા ઈસ્કેમિક હાર્ટ ડિસીઝ જેવી હૃદયની ગંભીર ઈમરજન્સીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે ફ્લૂ અને હૃદયરોગના હુમલા વચ્ચે સીધો અને ઊંડો સંબંધ છે.
કોના માટે છે સૌથી વધુ જોખમ? (Vulnerable Groups)
જોકે ફ્લૂ કોઈને પણ અસર કરી શકે છે, પરંતુ નીચે દર્શાવેલા જૂથના લોકો માટે H1N1 ફ્લૂ હૃદય માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે:
65 વર્ષથી વધુ વયના સીનિયર સિટીઝન્સ
ડાયાબિટીસ (મધુપ્રમેહ) ધરાવતા દર્દીઓ
હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝના દર્દીઓ
હાર્ટ ફેઈલ્યોરના જૂના દર્દીઓ
અસ્થમા કે સીઓપીડી (COPD) જેવી ફેફસાંની ક્રોનિક બીમારી ધરાવતા લોકો
ખાસ કરીને કન્જેસ્ટિવ હાર્ટ ફેઈલ્યોર (Congestive Heart Failure) ના દર્દીઓએ ખૂબ જ સાવધ રહેવું જોઈએ, કારણ કે ફ્લૂના ઈન્ફેક્શનથી શ્વાસ લેવાની તકલીફ વધી જાય છે અને ફેફસાં તથા હૃદય આસપાસ પાણી ભરાવાની ગંભીર સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.
આ ચેતવણીના લક્ષણોને ક્યારેય ન કરો ઈગ્નોર!
સામાન્ય રીતે ફ્લૂમાં તાવ, શરદી, કફ, ગળામાં દુખાવો, આખા શરીરમાં કળતર અને થાક જેવા લક્ષણો દેખાય છે. પરંતુ જો ફ્લૂ દરમિયાન તમને નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો તેને સામાન્ય ફ્લૂ સમજીને ઘરે બેસી રહેવાની ભૂલ ન કરો અને તુરંત જ ઈમરજન્સી મેડિકલ હેલ્પ લો:
શ્વાસ લેવામાં ભારે તકલીફ પડવી કે શ્વાસ ટૂંકો થવો.
છાતીમાં અચાનક અસહ્ય દુખાવો, દબાણ કે ભારેપણું અનુભવવું.
ચક્કર આવવા, બેહોશ થઈ જવું કે અતિશય નબળાઈ અનુભવવી.
હૃદયના ધબકારા અચાનક ખૂબ વધી જવા કે અનિયમિત થઈ જવા (Palpitations).
ન્યુમોનિયાના લક્ષણો દેખાવા.
હૃદયના જૂના દર્દીઓમાં શ્વાસ અને સોજાના લક્ષણો અચાનક વધી જવા.
ફ્લૂ સીઝનમાં હૃદયને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખશો? (Prevention & Protection)
હૃદયને ફ્લૂના જોખમથી બચાવવા માટે નિષ્ણાતો આ 5 સરળ અને મહત્વપૂર્ણ ટિપ્સ આપવાની સલાહ આપે છે:
1. દર વર્ષે ફ્લૂ રસી (Flu Vaccine) મુકાવો
હૃદયના જોખમને ઘટાડવાનો સૌથી અસરકારક અને ઉત્તમ રસ્તો છે વાર્ષિક ફ્લૂ વેક્સિનેશન. CDC મુજબ 6 મહિનાથી મોટી વયની તમામ વ્યક્તિઓ (જેમને વેક્સિનથી કોઈ એલર્જી ન હોય) એ દર વર્ષે ફ્લૂ શૉટ લેવો જોઈએ. હૃદયના દર્દીઓ માટે આ રસી એક સુરક્ષા કવચ સમાન છે.
2. ક્રોનિક બીમારીઓ નિયંત્રણમાં રાખો
તમારું બ્લડ પ્રેશર, શુગર અને કોલેસ્ટ્રોલ હંમેશાં કંટ્રોલમાં રાખો. ડોક્ટરે આપેલી દવાઓ સમયસર લેતા રહો.
3. હાઈડ્રેટેડ રહો (પૂરતું પાણી પીઓ)
ફ્લૂ દરમિયાન શરીરમાં પાણી ઓછું ન થવા દો. પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી અને પ્રવાહી પદાર્થો લેવાથી હૃદય પર લોહી પમ્પ કરવાનો બોજ ઘટશે.
4. લક્ષણો વધે તો વિલંબ ન કરો
જ્યારે પણ તમને લાગે કે ફ્લૂ સામાન્ય શરદી-ઉધરસ કરતાં વધુ ગંભીર બની રહ્યો છે, ત્યારે ઘરેલું ઉપચારોમાં સમય બગાડ્યા વિના તુરંત જ ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો.
