ખાર્ગ ટાપુ નજીક અમેરિકી હુમલાથી સળગ્યું મધ્ય પૂર્વ: બ્રેન્ટ ક્રૂડ ૧૦૦ ડૉલરની સપાટી નજીક
મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષની સીધી અને ગંભીર અસર હવે વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર જોવા મળી રહી છે. ઈરાનના વ્યૂહાત્મક રીતે અતિ મહત્વપૂર્ણ એવા ખાર્ગ ટાપુ નજીક અમેરિકી સેના દ્વારા ઈરાની તેલ ટેન્કરો પર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આક્રમક હુમલા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના દરો ભડકે બળી રહ્યા છે. આ લશ્કરી કાર્યવાહીના પરિણામે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ પ્રતિ બેરલ $૧૦૦ ની સાયકોલોજિકલ સપાટીની અત્યંત નજીક પહોંચી ગયું છે.
હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ વધીને લગભગ $૯૯ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયો છે, જે ચાલુ સપ્તાહનું સૌથી ઉચ્ચતમ સ્તર છે. બીજી તરફ, અમેરિકી બેન્ચમાર્ક વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) પણ પ્રતિ બેરલ $૯૫ ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે.
ખાર્ગ ટાપુ પર હુમલો અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવ
યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડના અધિકૃત નિવેદન મુજબ, ઈરાનની ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) દ્વારા અમેરિકી નૌકાદળના યુદ્ધ જહાજ પર બે વાર બેલિસ્ટિક મિસાઈલ છોડીને નિશાન બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉશ્કેરણીજનક પગલાના જવાબમાં અમેરિકી લશ્કરે કડક પલટવાર કરીને ઈરાનના પાંચ ક્રૂડ કેરિયર્સને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી દીધા હતા. આ કાર્યવાહી દરમિયાન ખાર્ગ ટાપુ નજીક રહેલા ‘ડેર્યા’ નામના તેલ જહાજને પણ ગંભીર નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું.
ખાર્ગ ટાપુ એ ઈરાનનું મુખ્ય તેલ નિકાસ હબ ગણાય છે. આ ક્ષેત્રમાં અમેરિકી હુમલા બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા થતી વાણિજ્યિક શિપિંગ સેવાઓ અને ગલ્ફ દેશોના ઓઈલ સપ્લાય પર મોટો ખતરો ઊભો થયો છે.
સંઘર્ષનો વ્યાપ વધ્યો: જોર્ડન અને સાઉદી અરેબિયા પર પ્રહારો
આ ઘટનાક્રમ બાદ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની જ્વાળાઓ વધુ ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે. પોતાના ટેન્કરો પર થયેલા હુમલાના બદલામાં ઈરાને જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો અને લક્ષ્યો પર મિસાઈલો દાગી હતી. આ સાથે જ ઈરાની સત્તાવાળાઓએ ગલ્ફ બંદરોની આસપાસથી પસાર થતા તમામ વાણિજ્યિક જહાજોને કડક ચેતવણી આપી છે કે તેઓ સૈન્ય નિશાના હેઠળ આવી શકે છે.
દરમિયાન, ઈરાન સમર્થિત હુથી વિદ્રોહીઓએ દક્ષિણ સાઉદી અરેબિયામાં આવેલા મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા માળખા (Energy Infrastructure) પર હુમલા કર્યા છે. આ હુમલાઓને કારણે સાઉદીના અસંખ્ય તેલ ક્ષેત્રો અને પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ્સમાં કામગીરી અટકી પડી છે, જેણે તેલ પુરવઠાની કટોકટીમાં બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે.
વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન અને ચીનની માંગની અસર
જોકે ગલ્ફના દરિયાઈ માર્ગો પર વાહતુક સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી, પરંતુ સુરક્ષાના ગંભીર જોખમોને કારણે વાણિજ્યિક જહાજોનો વાહનવ્યવહાર અત્યંત ધીમો પડી ગયો છે. શિપિંગ કંપનીઓ હવે આફ્રિકાના લાંબા માર્ગોનો ઉપયોગ કરવા મજબૂર બની છે. જોકે, અમેરિકા, કેનેડા અને ગુયાનામાંથી થઈ રહેલું રેકોર્ડ તેલ ઉત્પાદન વૈશ્વિક અછતને અમુક અંશે પહોંચી વળવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.
આ વર્ષે કાચા તેલના દરોમાં અભૂતપૂર્વ તેજી આવી છે, જેમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં કુલ ૬૦ ટકાથી વધુનો ઉછાળો નોંધાયો છે. ડીઝલ અને પેટ્રોલ જેવા રિફાઇન્ડ ઉત્પાદનોના ભાવ પણ વિક્રમી સ્તરે પહોંચ્યા છે. વધુમાં, વિશ્વના સૌથી મોટા આયાતકાર એવા ચીન દ્વારા સ્થાનિક ઇન્વેન્ટરી ખાલી કરવાને બદલે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાંથી ક્રૂડ ઓઇલની આક્રમક ખરીદી શરૂ કરવામાં આવી છે, જેણે કાચા તેલની માંગ અને કિંમતોને વધુ મજબૂતી આપી છે.
