PG ખાલી કરતી વખતે પૈસા પરત આપવાની ના પાડે છે મકાનમાલિક? બસ કરો આ એક કામ અને જુઓ ચમત્કાર!
દિલ્હીના સત્ય નિકેતન વિસ્તારમાં એક જર્જરિત ઇમારત ધરાશાયી થવાની કમનસીબ ઘટનાએ દેશભરમાં પેઇંગ ગેસ્ટ (PG) અને ભાડાના મકાનોમાં રહેતા લાખો વિદ્યાર્થીઓ અને નોકરિયાતોની સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે. આ દુર્ઘટના બાદ સોશિયલ મીડિયા પર અનેક એવા વિડીયો અને કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે, જેમાં અસુરક્ષિત ઇમારતો ખાલી કરવા માંગતા વિદ્યાર્થીઓને પીજી માલિકો તેમની જમા કરાવેલી સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ પરત આપવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં દરેક ભાડૂતે પોતાના કાનૂની અધિકારો અને રક્ષણાત્મક પગલાં વિશે જાગૃત થવું અત્યંત જરૂરી બન્યું છે.
પીજી સંસ્કૃતિ અને લેખિત કરારનો અભાવ
આજના સમયમાં શિક્ષણ કે નોકરી અર્થે બીજા શહેરોમાં સ્થળાંતર કરતા યુવાનો માટે પીજી (PG) માં રહેવું એ ખૂબ જ અનુકૂળ, સરળ અને આર્થિક રીતે પહોંચી શકાય તેવો વિકલ્પ ગણાય છે. પીજીમાં રહેવાથી ખાવા-પીવાની અને રોજિંદી સગવડો સરળતાથી મળી રહે છે.
પરંતુ, આ ક્ષેત્રની સૌથી મોટી કમનસીબી એ છે કે મોટાભાગના પીજી માલિકો ભાડૂતો સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો લેખિત કરાર (Agreement) કરતા નથી. બધું જ મૌખિક વાતો પર નિર્ભર રહેતું હોવાથી, જ્યારે પીજી ખાલી કરવાનો સમય આવે છે ત્યારે ડિપોઝિટ પરત મેળવવા બાબતે માલિક અને ભાડૂત વચ્ચે મોટા વિવાદો સર્જાય છે.
સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ પરત મેળવવાનો તમારો અધિકાર
સામાન્ય રીતે પીજી માલિકો ભાડૂત રહેવા આવે ત્યારે એક કે બે મહિનાનું ભાડું સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ તરીકે એડવાન્સમાં જમા કરાવી લેતા હોય છે. કાયદાકીય અને નૈતિક દ્રષ્ટિએ, માત્ર ભાડૂતે રૂમ ખાલી કર્યો છે તેવા કારણોસર જમા રકમ અટકાવી શકાય નહીં. મકાનમાલિક કે પીજી સંચાલક માત્ર ચોક્કસ વ્યાજબી કારણોસર જ રકમ કાપી શકે છે, જેમ કે:
ભાડૂત તરફથી ચૂકવવાનું બાકી રહેલું મહિનાનું ભાડું.
બાકી રહેલા વીજળી, પાણી કે અન્ય વપરાશના બિલ.
ભાડૂતની બેદરકારી કે તોડફોડના કારણે પીજીની મિલકતને થયેલું પ્રત્યક્ષ નુકસાન.
અહીં એ સમજવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કે મકાનના રોજિંદા ઉપયોગના કારણે થતા સામાન્ય ઘસારા (Normal Wear and Tear) જેવા કે દીવાલનો રંગ થોડો આછો થવો કે જૂના પંખામાં નાની ખામી સર્જાવી – તેના નામે સિક્યોરિટી ડિપોઝિટમાંથી પૈસા કાપી શકાય નહીં. જો મકાનમાલિક કોઈ નુકસાનીના નામે રકમ કાપે છે, તો તેણે તેનું વાજબી કારણ અને તેનું બિલ દર્શાવવું જરૂરી છે.
જો પીજી માલિક ડિપોઝિટ પરત કરવાની ના પાડે તો શું કરવું?
જો તમે રૂમ ખાલી કરી રહ્યા છો અને પીજી માલિક તમારી સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ આપવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દે, તો ગભરાયા વગર તબક્કાવાર કાનૂની અને વ્યવહારુ પગલાં ભરવા જોઈએ:
લેખિત માંગણી અને રેકોર્ડ: સૌપ્રથમ માલિકને ઈમેલ, વોટ્સએપ કે પત્ર દ્વારા લેખિતમાં ડિપોઝિટ પરત કરવાની માંગ કરો. વાતચીતના તમામ ઓડિયો રેકોર્ડિંગ, ચેટ સ્ક્રીનશોટ અને નાણાકીય ટ્રાન્ઝેક્શનની પહોંચ સાચવી રાખો.
લીગલ નોટિસ (Legal Notice): જો મૌખિક કે અનૌપચારિક વિનંતીઓ છતાં પૈસા ન મળે, તો કોઈ વકીલ મારફતે મકાનમાલિકને લીગલ નોટિસ મોકલી શકાય છે. આ નોટિસમાં ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં પૈસા ચૂકવવાનો આદેશ આપવામાં આવે છે.
પોલીસ ફરિયાદ અને કન્ઝ્યુમર કોર્ટ: જો માલિક દાદાગીરી કરે, ધમકી આપે કે છેતરપિંડી કરે તો સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. આ ઉપરાંત, પીજી સંચાલન એ એક વ્યાવસાયિક સેવા હોવાથી ભાડૂત ‘ગ્રાહક સુરક્ષા અદાલત’ (Consumer Forum) માં પણ સેવાઓની ખામી અને નાણાં પચાવી પાડવા બદલ દાવો માંડી શકે છે.
મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ: પીજી એગ્રીમેન્ટમાં કઈ બાબતો હોવી જોઈએ?
ભવિષ્યના વિવાદોથી બચવા માટે પીજીમાં શિફ્ટ થતા પહેલાં ૧૧ મહિનાનો લેખિત કરાર કરાવવો હિતાવહ છે. કરારમાં નીચેની બાબતો સ્પષ્ટપણે લખાયેલી હોવી જોઈએ:
સિક્યોરિટી ડિપોઝિટની કુલ રકમ અને તે કઈ તારીખે પરત મળશે તેની સમયસીમા.
દર મહિને ચૂકવવાનું ભાડું અને ભાડું ચૂકવવાની નક્કી કરેલી તારીખ.
પીજી ખાલી કરતા પહેલાં આપવાના થતા નોટિસ પિરિયડ (Notice Period) ની મુદત.
કઈ સ્થિતિમાં ડિપોઝિટમાંથી રકમ કાપી શકાશે તેની સ્પષ્ટ શરતો.
મહેમાનોના આવવા-જવાના નિયમો, સમયરેખા અને મૂળભૂત સુવિધાઓની વિગત.
પીજી પસંદ કરતી વખતે આ પાયાની બાબતો ચકાસો
માત્ર સુંદર રૂમ કે ઓછું ભાડું જોઈને પીજી પસંદ કરી લેવું મોટી ભૂલ સાબિત થઈ શકે છે. રહેવા જતાં પહેલાં દરેક વ્યક્તિએ પોતાની સુરક્ષા માટે નીચેની બાબતોની ખાતરી કરવી જોઈએ:
ઈમારતની મજબૂતી: મકાન ખૂબ જૂનું કે જર્જરિત ન હોવું જોઈએ. ગેરકાયદેસર બાંધકામ કે સીલ થયેલી પ્રોપર્ટી નથી તે ચકાસો.
અગ્નિશામક સુરક્ષા: ઈમરજન્સીમાં બહાર નીકળવાનો રસ્તો (Fire Escape) અને અગ્નિશામક યંત્રો ઉપલબ્ધ છે કે નહીં તે જુઓ.
મૂળભૂત સુવિધાઓ: પૂરતો પ્રકાશ, હવા-ઉજાસ, પીવાનું સ્વચ્છ પાણી, વિજળીનું સલામત વાયરિંગ અને ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા યોગ્ય હોવી જોઈએ. જો સુવિધાઓ અસંતોષકારક કે જોખમી હોય તો સ્થાનિક તંત્ર કે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં ફરિયાદ કરી શકાય છે.
દિલ્હી હાઇકોર્ટનો સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો
૨૨ માર્ચ ૨૦૨૪ ના રોજ દિલ્હી હાઇકોર્ટે સિક્યોરિટી ડિપોઝિટના કેસમાં એક મહત્વનો નિર્ણય આપ્યો હતો. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે લીઝ પૂરી થાય કે સમય પહેલા રદ થાય ત્યારે ભાડૂતે જગ્યા ખાલી કરવાની સાથે જ માલિકે ડિપોઝિટ પરત કરવાની રહે છે.
જો માલિક ડિપોઝિટ પરત કરવામાં વિલંબ કે ડિફોલ્ટ કરે, તો ભાડૂતને વાસ્તવિક રકમ પરત ન મળે ત્યાં સુધી વ્યાજ અને કાનૂની રાહત મેળવવાનો હક છે. જોકે, અદાલતે એ પણ નોંધ્યું હતું કે સ્થાનિક કાયદાઓ અને એગ્રીમેન્ટની શરતો દરેક કેસમાં આખરી ગણાય છે.
