કિમ જોંગ ઉન બાદ ઉત્તર કોરિયાની ગાદી કોને? પુત્રી કિમ જુ-એને લઈને વધી રહેલી ચર્ચા
ઉત્તર કોરિયાના સર્વોચ્ચ નેતા કિમ જોંગ ઉનના ઉત્તરાધિકારીને લઈને ફરી એક વખત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા તેજ બની છે. લાંબા સમયથી બંધ અને રહસ્યમય ગણાતા ઉત્તર કોરિયાના સત્તાકેન્દ્રમાં ભવિષ્યમાં નેતૃત્વ કોના હાથમાં જશે, તે અંગે સ્પષ્ટ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. જોકે, દક્ષિણ કોરિયાની નેશનલ ઇન્ટેલિજન્સ સર્વિસ એટલે કે NISના તાજેતરના આકલનથી એક નામ સૌથી વધુ ચર્ચામાં આવ્યું છે—કિમ જોંગ ઉનની કિશોર પુત્રી કિમ જુ-એ.
દક્ષિણ કોરિયાની ગુપ્તચર એજન્સીનું માનવું છે કે હાલની સ્થિતિને જોતા કિમ જુ-એ ભવિષ્યમાં ઉત્તર કોરિયાનું નેતૃત્વ સંભાળવાની સૌથી મજબૂત દાવેદાર બની શકે છે. આ દાવો માત્ર તેના પિતાની પુત્રી હોવાના આધારે કરવામાં આવ્યો નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઉત્તર કોરિયાના સરકારી કાર્યક્રમોમાં તેની વધતી હાજરી, તેને આપવામાં આવતું વિશેષ પ્રોટોકોલ અને સરકારી મીડિયા દ્વારા કરવામાં આવતું તેનું વિશિષ્ટ પ્રદર્શન પણ આ ચર્ચાને વેગ આપે છે.
કિમ જુ-એ અચાનક એટલી મહત્વની કેમ બની?
કિમ જુ-એનું નામ વિશ્વ સમક્ષ ખાસ કરીને ત્યારે આવ્યું જ્યારે તે પોતાના પિતા સાથે ઉત્તર કોરિયાના મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય અને મિસાઇલ કાર્યક્રમોમાં દેખાવા લાગી. શરૂઆતમાં તેને માત્ર કિમ પરિવારની એક સભ્ય તરીકે જોવામાં આવતી હતી, પરંતુ સમય જતાં તેના જાહેર દેખાવની સંખ્યા અને મહત્વ બંનેમાં વધારો થયો.
ઉત્તર કોરિયામાં સત્તાના પ્રતીકોનું વિશેષ મહત્વ છે. સામાન્ય રીતે નેતાના પરિવારના સભ્યોને જાહેર કાર્યક્રમોમાં કેટલી જગ્યા આપવામાં આવે છે, તેમને કયા ક્રમમાં રજૂ કરવામાં આવે છે અને સરકારી મીડિયા તેમના વિશે કેવી ભાષા વાપરે છે—આ બધી બાબતોને નિષ્ણાતો સંકેત તરીકે જોતા હોય છે.
કિમ જુ-એને પણ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આવા અનેક સંકેતો મળ્યા છે. તે ક્યારેક પિતાની બાજુમાં ઊભી જોવા મળે છે, તો ક્યારેક સૈન્ય સંબંધિત કાર્યક્રમોમાં વિશેષ મહેમાન તરીકે હાજર રહે છે. ઉત્તર કોરિયાના સરકારી મીડિયા દ્વારા પણ તેને માત્ર ‘કિમ જોંગ ઉનની પુત્રી’ તરીકે નહીં, પરંતુ વિશેષ રાજકીય મહત્વ ધરાવતી વ્યક્તિ તરીકે રજૂ કરવાની શરૂઆત થઈ છે.
આ કારણે દક્ષિણ કોરિયાની ગુપ્તચર એજન્સી સહિત ઘણા નિરીક્ષકો માને છે કે કિમ જુ-એનું જાહેર જીવન માત્ર પરિવારિક હાજરી સુધી મર્યાદિત નથી.
શું કિમ જોંગ ઉનનો પુત્ર છે?
ઉત્તર કોરિયાના નેતાના પરિવાર વિશેની સૌથી મોટી રહસ્યમય બાબતોમાંની એક તેમના બાળકોની સંખ્યા અને તેમની ઓળખ છે. કિમ જોંગ ઉનના અંગત જીવન અંગે ઉત્તર કોરિયા સત્તાવાર રીતે બહુ ઓછી માહિતી જાહેર કરે છે.
દક્ષિણ કોરિયાની NIS હજુ પણ એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે કે કિમ જોંગ ઉનને કોઈ મોટો પુત્ર છે કે નહીં. અગાઉ પણ એવી અટકળો થઈ છે કે કિમ પરિવારનો એક પુત્ર હોઈ શકે છે, પરંતુ તેની વિશ્વસનીય રીતે પુષ્ટિ થઈ નથી.
તાજેતરના આકલન મુજબ, જો કિમ જોંગ ઉનનો કોઈ પુત્ર હોય પણ, તો હાલની સ્થિતિમાં તે ઉત્તરાધિકારી તરીકે કિમ જુ-એ કરતાં આગળ દેખાતો નથી. આ બાબત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ઉત્તર કોરિયામાં પરંપરાગત રીતે સત્તા પુરુષ નેતાઓના હાથમાં રહી છે.
એજન્સીના જણાવ્યા મુજબ કિમ જોંગ ઉનની અન્ય એક સંતાન હોવાની માહિતી પણ છે, પરંતુ તે બાળકનું લિંગ શું છે તેની પુષ્ટિ હજુ થઈ શકી નથી.
ઉત્તર કોરિયાના શાસનમાં પરિવારનું સ્થાન
ઉત્તર કોરિયાની રાજનીતિને સમજવા માટે કિમ પરિવારની ભૂમિકા સમજવી જરૂરી છે. દેશ પર દાયકાઓથી કિમ વંશનું શાસન છે. કિમ જોંગ ઉનના દાદા કિમ ઇલ-સુંગે ઉત્તર કોરિયાની સ્થાપના પછી સત્તા સંભાળી હતી. ત્યારબાદ તેમના પુત્ર કિમ જોંગ ઇલ સત્તામાં આવ્યા અને તેમના મૃત્યુ પછી 2011માં કિમ જોંગ ઉને દેશની કમાન સંભાળી.
આ રીતે ઉત્તર કોરિયામાં સત્તાનું હસ્તાંતરણ અત્યાર સુધી પરિવારની અંદર જ થયું છે. તેથી કિમ જોંગ ઉન પછી પણ સત્તા કિમ પરિવારના કોઈ સભ્યને મળે તેવી સંભાવના સ્વાભાવિક રીતે સૌથી વધુ માનવામાં આવે છે.
પરંતુ આ વખતે સ્થિતિ થોડી અલગ છે. જો કિમ જુ-એ ખરેખર ભવિષ્યની નેતા બને છે, તો તે ઉત્તર કોરિયાના ઈતિહાસમાં એક મોટો ફેરફાર હશે. અત્યાર સુધી દેશનું સર્વોચ્ચ નેતૃત્વ પુરુષોના હાથમાં રહ્યું છે. એક મહિલાનું સર્વોચ્ચ નેતા બનવું રાજકીય અને સામાજિક બંને રીતે મહત્વપૂર્ણ ઘટના બની શકે છે.
શું ઉત્તર કોરિયાના અધિકારીઓ મહિલા નેતાને સ્વીકારશે?
કિમ જુ-એના ઉત્તરાધિકાર અંગેનો સૌથી મોટો સવાલ માત્ર એ નથી કે કિમ જોંગ ઉન કોને પસંદ કરે છે. સાચો પ્રશ્ન એ પણ છે કે ઉત્તર કોરિયાની શક્તિશાળી રાજકીય અને સૈન્ય વ્યવસ્થા તેમને સ્વીકારશે કે નહીં.
ઉત્તર કોરિયામાં સત્તા માત્ર એક વ્યક્તિના હાથમાં હોવા છતાં સૈન્ય, પાર્ટી અને સુરક્ષા તંત્રની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. દેશના ટોચના અધિકારીઓ અને સૈન્ય નેતાઓ માટે મહિલા નેતૃત્વ કેટલું સ્વીકાર્ય હશે, તે અંગે નિષ્ણાતોમાં હજુ ચર્ચા છે.
કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે જો કિમ જુ-એને લાંબા સમય સુધી જાહેર જીવનમાં આગળ લાવવામાં આવશે અને ધીમે ધીમે સત્તાના મહત્વપૂર્ણ વર્તુળોમાં સ્થાપિત કરવામાં આવશે, તો આ પ્રકારના વિરોધને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. બીજી તરફ, કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર સરકારી મીડિયા દ્વારા કોઈને પ્રખ્યાત બનાવવાથી ઉત્તર કોરિયાના શક્તિશાળી જૂથો તેને ભવિષ્યના નેતા તરીકે સ્વીકારી લે તે જરૂરી નથી.
કિમ જોંગ ઉન કેમ પુત્રીને આગળ કરી રહ્યા હોઈ શકે?
કિમ જુ-એની વધતી જાહેર હાજરી પાછળનું ચોક્કસ કારણ કિમ જોંગ ઉને ક્યારેય જાહેર કર્યું નથી. તેથી તેના વિશેના તમામ વિશ્લેષણને સંકેતોના આધારે સમજવું પડે છે.
એક શક્યતા એ છે કે કિમ જોંગ ઉન ખરેખર પોતાની પુત્રીને ભવિષ્યના નેતૃત્વ માટે તૈયાર કરી રહ્યા હોય. બીજી શક્યતા એ પણ હોઈ શકે કે હાલ તેની હાજરી માત્ર કિમ પરિવારની એકતા અને વંશની સતતતા દર્શાવવા માટે હોય.
ઉત્તર કોરિયાની સરકારી પ્રચાર વ્યવસ્થા કોઈ વ્યક્તિને લોકો સમક્ષ કેવી રીતે રજૂ કરે છે, તે ઘણી વાર મહત્વપૂર્ણ રાજકીય સંદેશ હોય છે. જો કિમ જુ-એને સતત સૈન્ય, રાજકીય અને રાષ્ટ્રીય મહત્વના કાર્યક્રમોમાં સ્થાન આપવામાં આવે છે, તો તે માત્ર સંયોગ હોવાની શક્યતા ઓછી ગણાય છે.
પરંતુ અહીં એક બાબત યાદ રાખવી જરૂરી છે—હજુ સુધી ઉત્તર કોરિયાએ સત્તાવાર રીતે કિમ જુ-એને પોતાનો ઉત્તરાધિકારી જાહેર કર્યો નથી.
લગ્ન અને ભવિષ્યની સત્તાને લઈને પણ સવાલ
કિમ જુ-એના સંભવિત ઉત્તરાધિકાર અંગે નિષ્ણાતો એક વધુ મુદ્દો ઉઠાવે છે. જો તે ભવિષ્યમાં કોઈ અન્ય પરિવારના પુરુષ સાથે લગ્ન કરે તો સત્તાની પરંપરાગત રચના પર તેની શું અસર પડશે?
જો કિમ પરિવારની મહિલા સભ્ય સત્તાના શિખર સુધી પહોંચે અને ત્યારબાદ તેના સંતાનને ઉત્તરાધિકારી બનાવવામાં આવે, તો કિમ વંશની રાજકીય ઓળખ અને સત્તાની સતતતા અંગે નવા પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે.
હાલ આ બધું ખૂબ જ દૂરનું અનુમાન છે. કિમ જુ-એ હજુ કિશોર વયમાં છે અને રાજકીય નેતૃત્વની જવાબદારી સંભાળવા માટે તેની સામે લાંબી પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે. આગામી વર્ષોમાં ઉત્તર કોરિયાની આંતરિક રાજનીતિમાં અનેક ફેરફારો થઈ શકે છે.
કિમ જોંગ ઉન પછી તરત જ કિમ જુ-એ સત્તા સંભાળશે?
આવું માનવું અત્યારે વહેલું ગણાશે. ઉત્તરાધિકારની રાજનીતિમાં સમય ખૂબ મહત્વનો છે. કિમ જોંગ ઉન હાલમાં સત્તામાં છે અને તેમની સ્થિતિ મજબૂત છે. તેથી ઉત્તરાધિકારની અંતિમ વ્યવસ્થા ક્યારે અને કેવી રીતે થશે તે અંગે ચોક્કસ આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે.
જો કિમ જોંગ ઉન લાંબા સમય સુધી સત્તામાં રહે છે, તો કિમ જુ-એને પોતાની રાજકીય ભૂમિકા મજબૂત કરવા માટે વધુ સમય મળી શકે છે. તે દરમિયાન તેને પાર્ટી, સૈન્ય અને સરકારની કામગીરી સાથે વધુ નજીકથી જોડવામાં આવે છે કે નહીં, તે ખાસ ધ્યાન આપવા જેવી બાબત રહેશે.
બીજી તરફ, જો કોઈ અણધારી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય, તો ઉત્તર કોરિયાના સત્તાકેન્દ્રમાં તાત્કાલિક અને અલગ પ્રકારની વ્યવસ્થા પણ થઈ શકે છે.
દુનિયાની નજર ઉત્તર કોરિયા પર કેમ?
ઉત્તર કોરિયા માત્ર એક બંધ દેશ નથી, પરંતુ પરમાણુ હથિયારો અને લાંબા અંતરની મિસાઇલ ક્ષમતા ધરાવતો દેશ છે. તેથી ત્યાં સત્તાનું કોઈપણ સંભવિત પરિવર્તન માત્ર સ્થાનિક રાજકીય ઘટના રહેતું નથી. તેનો સીધો સંબંધ દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, અમેરિકા, ચીન અને સમગ્ર પૂર્વ એશિયાની સુરક્ષા સાથે છે.
કિમ જોંગ ઉન પછી સત્તા કોના હાથમાં જાય છે, તે દેશની વિદેશ નીતિ, પરમાણુ નીતિ અને સૈન્ય વ્યૂહરચના પર પણ અસર કરી શકે છે. જો નવા નેતૃત્વ હેઠળ નીતિઓમાં મોટો ફેરફાર થાય, તો સમગ્ર ક્ષેત્રમાં શક્તિનું સંતુલન બદલાઈ શકે છે.
આ જ કારણસર દક્ષિણ કોરિયા અને અન્ય દેશોની ગુપ્તચર એજન્સીઓ કિમ પરિવારની દરેક મહત્વપૂર્ણ હિલચાલ પર નજર રાખે છે.
હાલનો સૌથી મોટો સંકેત શું છે?
હાલ ઉપલબ્ધ સંકેતોને એકસાથે જોવામાં આવે તો કિમ જુ-એ કિમ જોંગ ઉનની સંભવિત ઉત્તરાધિકારી તરીકે સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે. તેના પિતાની સાથે જાહેર કાર્યક્રમોમાં વધતી હાજરી, સૈન્ય સંબંધિત પ્રસંગોમાં દેખાવ અને ઉત્તર કોરિયાના સરકારી મીડિયામાં તેને મળતું વિશેષ સ્થાન—આ બધું તેની ભૂમિકા સામાન્ય પરિવારિક સભ્ય કરતાં વધુ હોવાનો સંકેત આપે છે.
પરંતુ અંતિમ નિર્ણય હજુ સ્પષ્ટ નથી. કિમ પરિવારના અન્ય સભ્યો, ખાસ કરીને સંભવિત પુત્ર વિશેની માહિતી પણ સંપૂર્ણપણે બહાર આવી નથી. તેથી કિમ જુ-એને ‘નક્કી કરાયેલી ઉત્તરાધિકારી’ કહેવું હાલ યોગ્ય નહીં બને.
એક વાત ચોક્કસ છે કે ઉત્તર કોરિયાની આગામી પેઢીના નેતૃત્વની ચર્ચામાં કિમ જુ-એનું નામ હવે ગંભીરતાથી લેવામાં આવી રહ્યું છે. જો આવનારા વર્ષોમાં તેની જાહેર અને રાજકીય ભૂમિકા સતત વધતી રહેશે, તો તે કિમ પરિવારના શાસનના આગામી અધ્યાય માટે સૌથી મોટો સંકેત બની શકે છે.
હાલ માટે દુનિયા એ જ જોવાની રાહ જોઈ રહી છે કે કિમ જોંગ ઉન પોતાની પુત્રીને માત્ર પરિવારના વારસદાર તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે કે ખરેખર ભવિષ્યના ઉત્તર કોરિયાના નેતા તરીકે તૈયાર કરી રહ્યા છે. આ સવાલનો જવાબ કદાચ આગામી કેટલાક વર્ષોમાં ધીમે ધીમે સામે આવશે.
