શું બદલાઈ જશે ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સના નિયમો? સેબી ચેરમેને સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી, જાણો સંપૂર્ણ વિગત.
ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ‘ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન’ એટલે કે કેસ (CAS) સિસ્ટમને લઈને રોકાણકારો અને ટ્રેડર્સ વચ્ચે ભારે ચર્ચા જાગી છે. નવી સિસ્ટમ અમલમાં આવ્યા બાદ બજારના મુખ્ય સૂચકાંકોમાં અસામાન્ય ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો હતો, જેના કારણે બજારમાં અનેક તર્ક-વિતર્કો વહેતા થયા હતા. આ તમામ અટકળો પર વિરામ મૂકતા મૂડીબજારની નિયમનકાર સંસ્થા ‘સેબી’ (SEBI) ના ચેરમેને સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. મુંબઈમાં આયોજિત ગ્લોબલ ફિનટેક ફેસ્ટ દરમિયાન તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે બજારમાં કેસ (CAS) સિસ્ટમ અગાઉની જેમ જ ચાલુ રહેશે. સેબી હાલમાં માત્ર એ બાબત પર વિચારણા કરી રહી છે કે ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) એટલે કે વાયદા બજારના સેટલમેન્ટ પ્રાઈસ માટે કોઈ વિકલ્પ અપનાવી શકાય કે નહીં.
શેરબજારમાં ૩ ઓગસ્ટથી આ નવી કેસ સિસ્ટમ અમલી બનાવવામાં આવી છે. આ વ્યવસ્થા શરૂ થયા બાદથી જ રોકાણકારોના મનમાં તેની કાર્યપદ્ધતિને લઈને અનેક પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. સેબી વડાએ આ બાબતે ઉત્તર આપતા જણાવ્યું હતું કે મૂળભૂત વ્યવસ્થામાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં. તેમણે એ બાબતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે વૈશ્વિક ઈન્ડેક્સ પ્રોવાઈડર MSCI એ પણ સ્વીકાર્યું છે કે કેસ સિસ્ટમ હેઠળ તાજેતરમાં થયેલા રીબેલેન્સિંગ દરમિયાન કોઈ ટેકનિકલ ખામી સર્જાઈ નહોતી. તેથી કેસ સિસ્ટમ પોતાના સ્થાને બરકરાર રહેશે. જોકે, એક્સપાયરીના દિવસે ડેરિવેટિવ્ઝ માટે ક્લોઝિંગ પ્રાઈસ (આખરી બંધ ભાવ) નક્કી કરવા માટે બજારના ભાગીદારો તરફથી મળેલા ફીડબેકના આધારે નવી પ્રક્રિયા પર પુનઃવિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
પ્રારંભિક પડકારો બાદ બજારમાં લિક્વિડિટી વધશે
જ્યારે પણ શેરબજારમાં કોઈ નવી ટેકનોલોજી કે નીતિગત ફેરફાર લાગુ કરવામાં આવે છે, ત્યારે શરુઆતના તબક્કામાં થોડી અસ્થિરતા આવવી સ્વાભાવિક છે. સેબી પ્રમુખે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે વિશ્વના અન્ય દેશોના શેરબજારોમાં પણ જ્યારે ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે ત્યાં પણ આવી જ સમસ્યાઓ સામે આવી હતી. લગભગ દરેક દેશમાં શરુઆતમાં લિક્વિડિટી (રોકડ પ્રવાહ) ને લઈને થોડી મુશ્કેલીઓ જોવા મળી હતી, પરંતુ સમય જતાં માર્કેટ આ સિસ્ટમને અનુકૂળ થઈ જાય છે. સેબીનું આ નિવેદન અત્યંત મહત્વનું માનવામાં આવે છે, કારણ કે તાજેતરમાં કેસ સેશન દરમિયાન જ નિફ્ટી ૫૦ અને બીએસઈ સેન્સેક્સનો ઈન્ડિકેટિવ ક્લોઝિંગ પ્રાઈસ થોડા સમય માટે ૧ ટકાથી વધુ ઉછળી ગયો હતો.
ઇન્ડેક્સમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવની સ્થિતિ
કેસ સિસ્ટમ લાગુ થયા પછી શેરબજારમાં ભાવમાં થતા તીવ્ર ફેરફારોની અસર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી છે. તાજેતરના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, એક ટ્રેડિંગ સેશન દરમિયાન કેસ ઓક્શન વખતે નિફ્ટીનો ઈન્ડિકેટિવ ક્લોઝિંગ પ્રાઈસ ૧.૮ ટકા સુધી ગગડી ગયો હતો, જ્યારે કેસ સેશન શરૂ થવાના થોડા સમય પહેલાં (બપોરે ૩:૧૫ વાગ્યે) નિફ્ટી માત્ર ૦.૫૮ ટકાના ઘટાડા પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો. આ પ્રકારના મોટા ઉતાર-ચઢાવને ધ્યાનમાં રાખીને જ સેબીએ આશ્વાસન આપ્યું છે કે ડેરિવેટિવ્ઝ કોન્ટ્રેક્ટ્સના સેટલમેન્ટ પ્રાઈસ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાની ફરીથી સમીક્ષા કરવામાં આવશે. માર્કેટ પ્રોફેશનલ્સ અને બ્રોકર્સ તરફથી મળેલા સૂચનોને સંસ્થા ખૂબ ગંભીરતાથી લઈ રહી છે.
શું છે આ ‘ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન’ (CAS) સિસ્ટમ?
સેબી દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી આ નવી વ્યવસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શેરબજારમાં લિસ્ટેડ શેરોના સાચા અને પારદર્શક ક્લોઝિંગ પ્રાઈસ નક્કી કરવાનો છે. વાસ્તવમાં, કેસ (CAS) એ ટ્રેડિંગ સમય પૂરો થવાના આખરી મિનિટોમાં યોજાતું એક વિશેષ ઓક્શન (હરાજી) સેશન છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, કોઈપણ શેરના અધિકૃત આખરી બંધ ભાવ નક્કી કરવા માટે લેવાલ (Buy) અને વેચવાલ (Sell) ઓર્ડર્સને મેચ કરાવવામાં આવે છે.
આ કોઈ એકદમ નવો પ્રયોગ નથી. ચીન, હોંગકોંગ, તાઈવાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા અનેક પ્રમુખ એશિયાઈ દેશોના શેરબજારોમાં આ સિસ્ટમ વર્ષોથી સફળતાપૂર્વક ચાલી રહી છે. હવે ભારતીય મૂડીબજારને પણ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો (Global Standards) સમકક્ષ લાવવા માટે આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.
