‘બ્રિક્સ એ વૈશ્વિક સમસ્યાઓના ઉકેલનું ઇકોસિસ્ટમ છે’: દિલ્હી સમિટના સમાપન પર પીએમ મોદીનો દાવો
દેશની રાજધાની નવી દિલ્હીમાં આયોજિત ૧૮મું બ્રિક્સ (BRICS) શિખર સંમેલન રવિવાર, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયું છે. આ પરિષદના સમાપન સત્રને સંબોધિત કરતી વખતે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “બ્રિક્સ એ માત્ર એક ચર્ચા મંચ નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક પડકારોના સચોટ ઉકેલો આપતું એક સમર્થ ઇકોસિસ્ટમ છે, જેના પર આજે સમગ્ર વિશ્વ આશાસ્પદ નજરે જોઈ રહ્યું છે.”
આ ત્રણ દિવસીય સમિટ દરમિયાન ભારતે માત્ર વિશ્વના અગ્રણી દેશોનું સફળ અતિથ્ય જ નથી કર્યું, પરંતુ પીએમ મોદીએ પોતાની અજોડ રાજદ્વારી (ડિપ્લોમેટિક) કુશળતાનો પરિચય આપતાં મુખ્ય સંમેલનની બહાર વિવિધ દેશોના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો સાથે ૧૫ જેટલી મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય બેઠકો યોજી હતી. આ ઉપરાંત, તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN), વર્લ્ડ બેંક, વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WTO) અને વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) ના વડાઓ સાથે પણ વૈશ્વિક સુધારાઓ અંગે વાટાઘાટો કરી હતી.
ચીન સાથેના સંબંધોને સ્થિર કરવા પર ભાર
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને પીએમ મોદી વચ્ચે યોજાયેલી દ્વિપક્ષીય બેઠક આ સમિટનું મુખ્ય આકર્ષણ રહી હતી. બંને નેતાઓ વચ્ચે ભારત-ચીન સરહદી વિવાદોનો સકારાત્મક ઉકેલ લાવવા, પરસ્પર વેપાર અસંતુલનને ઘટાડવા અને સપ્લાય ચેઈનની સ્થિરતા જાળવવા અંગે ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા થઈ હતી. બંને દેશો આ વાત પર સંમત થયા હતા કે પરસ્પરના મતભેદોને ક્યારેય વિવાદોમાં બદલાવા દેવા જોઈએ નહીં અને બંને દેશોએ સંબંધોને લાંબાગાળાના વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણથી જોવા જોઈએ.
ભારત-રશિયા વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી અને વૈશ્વિક સંતુલન
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સાથેની બેઠકમાં બંને દેશો વચ્ચેના જૂના અને વિશ્વાસપાત્ર સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા પર સંમતિ સાધવામાં આવી હતી. સંરક્ષણ, ઊર્જા, અવકાશ વિજ્ઞાન અને ઔદ્યોગિક સહયોગ વધારવા અંગે બંને નેતાઓએ સંયુક્ત રોડમેપ પર ચર્ચા કરી હતી.
નોંધનીય છે કે, સમિટના ‘નવી દિલ્હી ઘોષણાપત્ર ૨૦૨૬’ માં પેલેસ્ટાઇન, સુદાન અને સીરિયા સહિત વિશ્વના ૧૫ જુદા જુદા સંઘર્ષોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ રશિયા-યુક્રેન મુદ્દાનો સીધો ઉલ્લેખ કરવાનું ટાળવામાં આવ્યું હતું. નિષ્ણાતોના મતે, બ્રિક્સ સંગઠનમાં સર્વસંમતિ જાળવી રાખવા અને રશિયા સાથે ભારતના સ્વતંત્ર અને સંતુલિત રાજદ્વારી સંબંધો જાળવી રાખવા માટે આ કૂટનીતિક નિર્ણય લેવાયો હતો.
પશ્ચિમ એશિયા સંકટ અને નાવિકોની સુરક્ષા
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન સાથેની મુલાકાતમાં પીએમ મોદીએ મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી અસ્થિરતા, ચાબહાર બંદર દ્વારા પ્રાદેશિક વેપાર જોડાણ (કનેક્ટિવિટી) અને દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાં ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષાનો મુદ્દો પ્રમુખતાથી ઉઠાવ્યો હતો. આ સાથે યુએઈ (UAE) ના ક્રાઉન પ્રિન્સ સાથેની બેઠકમાં સ્થાનિક ચલણ (રૂપિયા અને દિરહામ) માં વેપાર કરવા અને ઊર્જા ક્ષેત્રે રોકાણ વધારવા પર ખાસ ભાર મુકાયો હતો.
મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને બહુપક્ષીય સુધારા
ઈથોપિયા, મલેશિયા, વિયેતનામ, ઈજિપ્ત અને દક્ષિણ આફ્રિકાના નેતાઓ સાથેની બેઠકમાં ભવિષ્યની ટેકનોલોજી માટે અત્યંત જરૂરી એવા મહત્વપૂર્ણ ખનિજો (Critical Minerals), ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI), અને સંરક્ષણ સહયોગ પર વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહાસચિવ એન્ટોનિયો ગુટેરેસ સાથેની મુલાકાતમાં વડાપ્રધાને સ્પષ્ટ કર્યું કે બદલાતા સમય સાથે UN અને WTO જેવી વૈશ્વિક સંસ્થાઓમાં ગ્લોબલ સાઉથનું પ્રતિનિધિત્વ વધારવા માટે વ્યાપક સુધારા કરવા જરૂરી છે. ૩ દિવસની આ સઘન રાજદ્વારી કવાયતે સાબિત કર્યું છે કે ભારત આજે વૈશ્વિક મંચ પર શાંતિ, સ્થિરતા અને આર્થિક સમૃદ્ધિનું મજબૂત નેતૃત્વ કરી રહ્યું છે.
