ત્વચાના રોગો અને કેન્સરનો ભય! Amazon-Flipkart પરથી તાત્કાલિક હટાવાઈ આ ક્રીમ્સ
આજના સમયમાં સુંદર અને ગોરા દેખાવાની હોડમાં લોકો અવારનવાર બજારમાં મળતા વિવિધ બ્યુટી પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. પરંતુ ઘણીવાર આ પ્રોડક્ટ્સ સુંદરતા આપવાને બદલે સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત ઘાતક સાબિત થાય છે. તાજેતરમાં ભારતીય ડ્રગ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી, ‘સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઇઝેશન’ (CDSCO) દ્વારા જાહેર હિતમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ચોંકાવનારી ચેતવણી जारी કરવામાં આવી છે. પાકિસ્તાનમાં બનેલી બે જાણીતી બ્યુટી ક્રીમ—’ગોરી બ્યુટી ક્રીમ’ (Goree Beauty Cream) અને ‘ચાંદની વ્હાઇટનિંગ ક્રીમ’ (Chandni Whitening Cream)—ભારતમાં ગેરકાયદેસર રીતે વેચાઈ રહી હોવાનું સામે આવ્યું છે.
રેગ્યુલેટરના જણાવ્યા અનુસાર, આ બંને પ્રોડક્ટ્સ પાસે ભારતમાં વેચાણ કે આયાત (Import) કરવા માટે જરૂરી એવું કાનૂની રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ નથી. આ સિવાય સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ ક્રીમમાં નિર્ધારિત મર્યાદા કરતા ખૂબ જ વધારે પ્રમાણમાં ‘હેવી મેટલ્સ’ (ભારે ધાતુઓ અને ઝેરી રસાયણો) મળી આવ્યા છે, જે ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
CDSCO દ્વારા એલર્ટ જાહેર કરવાનું મુખ્ય કારણ
CDSCO દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા અધિકૃત નોટિસમાં સ્પષ્ટપણે જણાવાયું છે કે ‘ગોરી બ્યુટી ક્રીમ’ અને ‘ચાંદની વ્હાઇટનિંગ ક્રીમ’ ભારતીય બજારમાં વેચવા માટે સક્ષમ ઓથોરિટી પાસેથી કોઈ પણ પ્રકારની મંજૂરી મેળવવામાં આવી નથી. આ બંને ક્રીમનું ઉત્પાદન પાકિસ્તાનના લાહોર શહેરમાં થાય છે. ‘ગોરી બ્યુટી ક્રીમ’નું ઉત્પાદન લાહોર સ્થિત ‘ગોરી કોસ્મેટિક્સ’ અને ‘ચાંદની વ્હાઇટનિંગ ક્રીમ’નું ઉત્પાદન ‘એસ.જે. એન્ટરપ્રાઇઝિસ’ (SJ Enterprises) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગ દરમિયાન જાણવા મળ્યું છે કે આ ક્રીમમાં પારા (Mercury) અને અન્ય ઝેરી ધાતુઓનું પ્રમાણ સુરક્ષિત મર્યાદા કરતાં ઘણું વધારે છે. આ પ્રકારના રસાયણો ત્વચા મારફતે શરીરમાં શોષાઈને અત્યંત ઝેરી અસરો (Toxic Effects) પેદા કરે છે. લાંબા ગાળે તે ત્વચાના કેન્સર, કિડનીની બીમારીઓ અને નર્વસ સિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ ગંભીર જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને CDSCO એ તમામ વેપારીઓ, વિતરકો અને જાહેરાત આપતી સંસ્થાઓને આ બંને પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ, વિતરણ કે પ્રચાર તાત્કાલિક ધોરણે બંધ કરવાનો કડક આદેશ આપ્યો છે.
અગ્રણી ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર ગેરકાયદેસર વેચાણ
આ સમગ્ર મામલો ત્યારે વધુ ગંભીર બન્યો જ્યારે જાણવા મળ્યું કે પાકિસ્તાનમાં બનેલી આ ઝેરી ક્રીમ ભારતના મોટા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર ખુલ્લેઆમ વેચાઈ રહી હતી. Amazon, Flipkart, Meesho, Tata 1mg અને Snapdeal જેવા જાણીતા ઓનલાઈન શોપિંગ પ્લેટફોર્મ્સ પર આ પ્રોડક્ટ્સ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હતી.
આ બાબતે સૌથી વધુ ચોંકાવનારી વાત એ હતી કે કેટલીક પ્રોડક્ટ લિસ્ટિંગમાં આ ક્રીમનું ઉત્પાદક દેશ (Country of Origin) ‘ભારત’ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરવા માટે પ્રોડક્ટના મૂળ દેશ તેમજ ઉત્પાદક કે પેકરની સાચી માહિતી છુપાવવામાં આવી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, Amazon પર ઉપલબ્ધ ગોરી બ્યુટી ક્રીમની એક લિસ્ટિંગમાં ઉત્પાદક તરીકે ‘નેહા ઓર્ગેનિક’ નામ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું અને મૂળ દેશ ભારત બતાવવામાં આવ્યો હતો.
તપાસ અને CDSCO ની કડક સૂચના બાદ તમામ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ હરકતમાં આવ્યા છે. Amazon એ આ લિસ્ટિંગ તાત્કાલિક ધોરણે હટાવી દીધી છે. Flipkart એ સંબંધિત સેલર્સ સામે તપાસ શરૂ કરી છે, જ્યારે Meesho એ પણ પોતાના પ્લેટફોર્મ પરથી આ પ્રોડક્ટ્સને ડી-લિસ્ટ કરવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી લીધી છે.
ત્રીજા દેશો મારફતે રી-રૂટિંગની આશંકા
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના વેપારી સંબંધો અને નિયમોને જોતાં, આ પ્રોડક્ટ્સ ભારતમાં કેવી રીતે પહોંચી તે અંગે ટેકનિકલ અને કાનૂની નિષ્ણાતોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ‘ટીમલીઝ રેગટેક’ (TeamLease RegTech) ના સહ-સ્થાપક અને સીઈઓ ઋષિ અગ્રવાલના જણાવ્યા મુજબ, એવું શક્ય છે કે પાકિસ્તાની કંપનીઓ પોતાના પ્રોડક્ટ્સને યુએઈ (UAE) અથવા નેપાળ જેવા મિત્ર દેશો મારફતે રી-રૂટ કરીને ભારતીય બજારમાં ઘૂસાડી રહી હોય.
નિયમનકારી ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને ભૂતપૂર્વ ડ્રગ ઇન્સ્પેક્ટર્સના મતે, કેટલાક આયાતકારો કાયદાકીય છટકબારીઓનો લાભ લેવા માટે પ્રોડક્ટ્સના પેકિંગ કે લેબલિંગમાં નાનો-મોટો ફેરફાર કરી દે છે. ત્રીજા દેશમાં પ્રોડક્ટમાં મામૂલી ફેરફાર કરીને તેનો ‘ઓરિજિન કન્ટ્રી’ બદલી નાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. જોકે, આયાત નિયમો મુજબ શિપમેન્ટના મેનિફેસ્ટમાં સાચી માહિતી આપવી અનિવાર્ય હોય છે, પરંતુ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ પર સેલર વેરિફિકેશનની ખામીઓને કારણે આવા ગેરકાયદેસર સામાનનું વેચાણ શક્ય બને છે.
ગ્રાહકો માટે CDSCO ની કડક સૂચના અને સલાહ
CDSCO એ દેશના સામાન્ય ગ્રાહકોને સ્પષ્ટ સલાહ આપી છે કે તેમણે ‘ગોરી બ્યુટી ક્રીમ’ અને ‘ચાંદની વ્હાઇટનિંગ ક્રીમ’ ખરીદવાથી કે તેનો ઉપયોગ કરવાથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહેવું જોઈએ. જો કોઈ ગ્રાહકે આ ક્રીમ પહેલેથી ખરીદી લીધી હોય, તો તેનો તાત્કાલિક ધોરણે ઉપયોગ બંધ કરી દેવો જોઈએ, કારણ કે તેનો સતત ઉપયોગ ત્વચા અને સમગ્ર શરીરના સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત, CDSCO એ દેશની તમામ રાજ્ય કક્ષાની રેગ્યુલેટરી એનફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ અને ડ્રગ ઇન્સ્પેક્ટર્સને પોતપોતાના વિસ્તારોમાં સ્થાનિક બાજરો અને ગોડાઉનો પર કડક નજર રાખવા આદેશ આપ્યો છે. ઓનલાઈન અને ઓફલાઈન માધ્યમોથી થતા આવા અનધિકૃત અને ગેરકાયદેસર કોસ્મેટિક્સના વેચાણને રોકવા માટે સર્વેલન્સ વધારી દેવામાં આવ્યું છે.
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, ભારતના ડ્રગ્સ કંટ્રોલર જનરલ (DCGI) ડૉ. રાજીવ રઘુવંશીએ તમામ સ્ટેટ ડ્રગ રેગ્યુલેટર્સ અને પોર્ટ ઓથોરિટીઝને વિદેશથી આયાત થતા આવા કોસ્મેટિક્સ પ્રોડક્ટ્સનું સઘન ચેકિંગ કરવા અને સુરક્ષાના કડક ધોરણોનું પાલન કરાવવા સ્પષ્ટ નિર્દેશો આપેલા છે.
