Table of Contents

જ્યારે ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) ને ખોલવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી હતી અને વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવોમાં રાહતદાયક ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો હતો, ત્યારે જ અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહીએ ફરી એકવાર ઇંધણ બજારમાં આગ લગાવી દીધી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે શાંતિ મંત્રણાઓની આશા જાગતી હોય તેવા સમયે જ અચાનક હુમલાઓ શરૂ થઈ જવાથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવો ફરી એકવાર આકાશી ઊંચાઈએ પહોંચવા લાગ્યા છે.

છેલ્લા કેટલાક સપ્તાહમાં ક્રૂડ ઓઇલ પ્રતિ બેરલ $૧૧૮ સુધી ઉછળી ચૂક્યું હતું. પરંતુ જેવું બજારમાં થોડું સ્થિરતાનું વાતાવરણ બન્યું અને ભાવો ઘટવા લાગ્યા, તરત જ અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલા બોમ્બમારાના કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફરીથી $૧૦૫ ની સપાટીને વટાવી ગયું છે. આ પરિસ્થિતિએ વૈશ્વિક સ્તરે એવા ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે કે શું ખરેખર મહાસત્તાઓ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવોને નીચા લાવવા માંગતી નથી?

બ્રેન્ટ ક્રૂડ $૧૦૫ ની પાર અને બજારની ચાલ

મંગળવારના શરૂઆતના ટ્રેડિંગ સત્રમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ ૪૮ સેન્ટ એટલે કે ૦.૫ ટકા વધીને $૧૦૫.૨૫ પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયા હતા. આ સાથે જ યુએસ વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડના ભાવ પણ ૪૭ સેન્ટ વધીને $૯૬.૯૩ પ્રતિ બેરલ નોંધાયા હતા.

જોકે, આ પહેલા સોમવારે તેલ બજારમાં અચાનક મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જ્યાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ૭.૬૩% એટલે કે $૮.૬૬ ઘટીને $૧૦૪.૭૭ પ્રતિ બેરલ પર બંધ થયું હતું. પરંતુ લાંબો સમય આ રાહત ટકી શકી નહીં અને અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો પર હુમલા થતા જ ભાવો ફરી ભડક્યા.

કેશમ ટાપુ પર હુમલો અને અમેરિકાની સ્પષ્ટતા

અમેરિકન મીડિયા અને ‘વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ’ (WSJ) ના અહેવાલો મુજબ, અમેરિકાએ ઈરાનના કેશમ (Qeshm) ટાપુને નિશાન બનાવીને સૈન્ય કાર્યવાહી કરી હતી. આ ટાપુ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની અત્યંત નજીક આવેલો છે અને વૈશ્વિક તેલ પરિવહન માટે અત્યંત સંવેદનશીલ તથા વ્યૂહાત્મક ગણવામાં આવે છે.

અમેરિકન સૈન્ય અધિકારીઓએ આ લશ્કરી હુમલાને ‘રક્ષણાત્મક પગલું’ ગણાવતા દાવો કર્યો હતો કે તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા તેલ ટેન્કરો અને જહાજો પર હુમલો કરતા અટકાવવાનો હતો. છતાં, આ હુમલાના સમય અને તેની બજાર પર પડેલી અસરોને કારણે અમેરિકાના વાસ્તવિક ઇરાદાઓ સામે શંકાના વાદળો ઘેરાયા છે.

અમેરિકન તેલ કંપનીઓનો અબજો ડૉલરનો અસલી નફો

આ સમગ્ર સંઘર્ષ અને કટોકટી વચ્ચે એક એવું પાસું સામે આવ્યું છે જે આશ્ચર્ય પમાડે તેમ છે. એક તરફ યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ફુગાવો વધી રહ્યો છે અને સામાન્ય પ્રજા મોંઘવારીથી પીડાઈ રહી છે, તો બીજી તરફ અમેરિકન તેલ અને ગેસ કંપનીઓ માટે આ યુદ્ધ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થયું છે.

અલ-જઝીરાના અહેવાલ અનુસાર, ઈરાન સાથેના આ તણાવપૂર્ણ સમયગાળા દરમિયાન અમેરિકન ઓઇલ કંપનીઓએ માત્ર છ મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં $૧૩૦ બિલિયન (અબજ ડૉલર) થી વધુનો શુદ્ધ નફો રળ્યો છે. આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ સાબિત કરે છે કે ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવો અને ઇંધણની কৃত্রિમ અછતથી દુનિયાભરના દેશોને ભલે નુકસાન થતું હોય, પરંતુ અમેરિકન ઉર્જા દિગ્ગજોના ખજાના ભરાઈ રહ્યા છે.

કઈ કંપનીએ કેટલી કમાણી કરી?

અમેરિકન ઉર્જા ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપનીઓના ત્રિમાસિક પરિણામો આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. એક્સોનમોબાઇલ (ExxonMobil) એ તાજેતરના ક્વાર્ટરમાં જંગી $૧૫.૪ બિલિયનની કમાણી નોંધાવી છે, જે ગત વર્ષની સરખામણીમાં બમણી છે.

તે જ રીતે, શેવરોન (Chevron) નો ત્રિમાસિક નફો વધીને $૯.૯ બિલિયન પર પહોંચી ગયો છે, જ્યારે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં આ આંકડો માત્ર $૩.૫ બિલિયન હતો. વેલેરો એનર્જી (Valero Energy) નો નફો પણ $૧.૧ બિલિયનથી સીધો ઉછળીને $૬.૮ બિલિયન થઈ ગયો છે. આ કમાણી સ્પષ્ટ કરે છે કે મોંઘા ક્રૂડની આ રમતમાં કોણ નફામાં છે અને કોણ આર્થિક બોજ વેઠી રહ્યું છે.