મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિવાદના વંટોળમાં: કાર્યક્રમ રદ, કોંગ્રેસના દેશવ્યાપી ધરણાં અને પોલીસમાં ફરિયાદ
દેશના રાજકારણમાં હાલ ચૂંટણી પંચ અને સર્ચ એન્ડ ઇન્સ્પેક્શન રજિસ્ટર (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને ભારે ધમાસાણ મચી ગયું છે. વિપક્ષી દળોએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મોરચો ખોલી દીધો છે. એક તરફ કોંગ્રેસ સહિતના વિરોધ પક્ષો શેરીઓમાંથી લઈને અદાલતો સુધી કાનૂની અને રાજકીય લડાઈ લડી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ શાસક પક્ષ ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) આ તમામ આરોપોને પાયાવિહોણા ગણાવીને વિપક્ષની નિરાશા ગણાવી રહી છે.
આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરનો મેરઠ ખાતેનો પ્રસ્તાવિત કાર્યક્રમ અચાનક સ્થગિત કરી દેવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ અંગે સ્પષ્ટતા આપતા ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું છે કે આ કાર્યક્રમ રદ કરવાનો નિર્ણય કોઈ વિરોધના કારણે નથી લેવાયો, પરંતુ આ નિર્ણય અગાઉથી જ એટલે કે ૨૧ સપ્ટેમ્બરે જ લઈ લેવામાં આવ્યો હતો. આમ છતાં, વિપક્ષ આ મુદ્દે પીછેહઠ કરવાના મૂડમાં દેખાતો નથી.
Gyanesh Chor Kumar is rogue agent who acted without consent of other 2 ECs. Disenfranchising genuine voters is not official duties. He cannot enjoy immunity. He needs to be prosecuted. Simple. https://t.co/YKFp8OgV5h
— Mahua Moitra (@MahuaMoitra) September 24, 2026
વિવાદની શરૂઆત: ચૂંટણી પંચમાં આંતરિક મતભેદનો ખુલાસો
આ તાજા વિવાદની શરૂઆત ૨૩ સપ્ટેમ્બરના રોજ થઈ હતી, જ્યારે એક અગ્રણી અંગ્રેજી દૈનિક ‘ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ’માં પ્રકાશિત થયેલા એક અહેવાલે રાજકીય ક્ષેત્રે ખળભળાટ મચાવી દીધો હતો. આ અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે SIR (સર્ચ એન્ડ ઇન્સ્પેક્શન રજિસ્ટર) પ્રક્રિયા દરમિયાન ચૂંટણી પંચના ત્રણમાંથી બે ચૂંટણી કમિશનરોએ વિવિધ મુદ્દાઓ અને નિર્ણયો પર પોતાની ગંભીર આપત્તિઓ નોંધાવી હતી.
આ અહેવાલ સામે આવ્યા બાદ વિપક્ષને શાસક પક્ષ અને ચૂંટણી પંચ પર પ્રહારો કરવાનો મોટો દાવો મળી ગયો. વિપક્ષી નેતાઓનો આરોપ છે કે ચૂંટણી પંચમાં નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાવા જોઈએ, પરંતુ અહીં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર મનસ્વી રીતે કામ કરી રહ્યા છે અને અન્ય કમિશનરોના વિરોધ કે આપત્તિઓને નજરઅંદાજ કરવામાં આવી રહી છે.
રાહુલ ગાંધીની રાજીનામાની માંગ અને વિપક્ષનું આક્રમક વલણ
ગુરુવારે કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા રાહુલ ગાંધીએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની સીધી માંગ કરીને રાજકીય તાપમાન વધારી દીધું હતું. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતા હવે શંકાના ઘેરામાં છે અને લોકશાહીના રક્ષણ માટે CECએ તાત્કાલિક ધોરણે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દેવું જોઈએ.
આ ઉપરાંત, ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP)ના અભિજીત દીપકે પણ આ મુદ્દે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને ૪૮ કલાકનું અલ્ટીમેટમ આપતા કહ્યું છે કે જો આ સમયગાળામાં તેઓ રાજીનામું નહીં આપે, તો દેશભરમાં ઉગ્ર આંદોલન શરૂ કરવામાં આવશે. વિપક્ષી નેતાઓ હવે જ્ઞાનેશ કુમાર સામે સંસદમાં મહાભિયોગ (Impeachment) લાવવાની તૈયારી પણ કરી રહ્યા હોવાના અહેવાલો છે.
દેશભરમાં વિરોધ પ્રદર્શન અને અદાલતી કાર્યવાહી
આ મુદ્દાને લઈને વિપક્ષી દળો રસ્તા પર ઊતરી આવ્યા છે. કોંગ્રેસે આજે સમગ્ર દેશમાં ચૂંટણી પંચની ઓફિસો સુધી વિરોધ માર્ચ (પદયાત્રા) કાઢવાની જાહેરાત કરી છે. બીજી તરફ, બિહારમાં રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (RJD) દ્વારા તમામ જિલ્લા મુખ્યમથકો પર ભારે વિરોધ પ્રદર્શનો યોજવામાં આવી રહ્યા છે.
રાજકીય વિરોધ ઉપરાંત આ મામલો હવે પોલીસ મથકે અને અદાલતો સુધી પણ પહોંચી ગયો છે:
પોલીસમાં ફરિયાદ: તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC)ના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ દિલ્હીના પાર્લામેન્ટ સ્ટ્રીટ પોલીસ સ્ટેશનમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર વિરુદ્ધ વિધિવત ફરિયાદ નોંધાવી છે.
હાઈકોર્ટમાં અરજી: બોમ્બે હાઈકોર્ટની કોલ્હાપુર બેંચમાં પ્રથમેશ ગોપાલ ગવાણકર, ગૌરવ સૂર્યકાંત નાખરેકર, આદેશ શશિકાંત ભાટકર અને સ્મિતાલી નિલેશ નાર્વેકર દ્વારા એક મહત્વપૂર્ણ અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીમાં દાવો કરાયો છે કે ચૂંટણી પંચના બે કમિશનરોએ ૧૪ જેટલી અલગ-અલગ બાબતો પર આપત્તિ દર્શાવી હતી. અરજીકર્તાઓએ મતદાર નોંધણી, મતદાર યાદીમાંથી નામો દૂર કરવા, ડેટાબેઝ સુરક્ષા અને ECINet સિસ્ટમની કાર્યપ્રણાલી પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં કન્ટેમ્પ્ટની માંગ: વકીલ બ્રજેશ સિંહે એટર્ની જનરલને પત્ર લખીને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોની અવમાનના (Contempt of Court)નો કેસ ચલાવવા માટે મંજૂરી માંગી છે.
ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)નો પલટવાર
વિપક્ષના આ તીખા પ્રહારો સામે શાસક પક્ષ ભાજપે વળતો પ્રહાર કર્યો છે. ભાજપના પ્રવક્તા સુધાંશુ ત્રિવેદીએ એક પત્રકાર પરિષદને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે વિપક્ષ દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા તમામ આરોપો પાયાવિહોણા અને રાજકીય રીતે પ્રેરિત છે.
ભાજપે સ્પષ્ટતા કરતા કહ્યું કે ચૂંટણી પંચમાં તમામ નિર્ણયો નિયમ મુજબ અને સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા છે. પંચમાં બહુમતીના આધારે બળજબરીથી નિર્ણયો લેવાયા હોય તેવો કોઈ પુરાવો નથી. સુધાંશુ ત્રિવેદીએ રાહુલ ગાંધી પર કટાક્ષ કરતા કહ્યું કે, “કદાચ રાહુલ ગાંધીને હજુ પણ એ વાતનો અહેસાસ નથી થયો કે કોંગ્રેસ પશ્ચિમ બંગાળ અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા મોટા રાજ્યોમાં છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી સત્તામાંથી બહાર છે. સતત મળી રહેલી હારના કારણે કોંગ્રેસ અને વિપક્ષી નેતાઓ સંપૂર્ણપણે બોખલાઈ ગયા છે અને પોતાની રાજકીય નિષ્ફળતા છુપાવવા માટે બંધારણીય સંસ્થાઓ પર કાદવ ઉછાળી રહ્યા છે.”
