2070 સુધી દુનિયામાં મુસ્લિમોની વસ્તી 360 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે, જાણો કયા દેશોમાં સૌથી વધુ વધારો થશે
વિશ્વની વસ્તીનું ચિત્ર આગામી દાયકાઓમાં મોટું પરિવર્તન જોઈ શકે છે. એક નવા વસ્તી અભ્યાસ અનુસાર, દુનિયામાં મુસ્લિમોની સંખ્યામાં અન્ય મુખ્ય ધાર્મિક સમુદાયોની સરખામણીએ ઝડપી વધારો થવાની શક્યતા છે. અંદાજ પ્રમાણે, વર્ષ 2070 સુધીમાં વિશ્વમાં મુસ્લિમોની કુલ વસ્તી આશરે 360 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. આ ફેરફાર પાછળ યુવા વસ્તીનું મોટું પ્રમાણ અને પ્રજનન દર જેવા પરિબળો મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
આ અભ્યાસમાં ખાસ વાત એ છે કે મુસ્લિમ વસ્તી વધારાની ચર્ચા માત્ર ભારત, પાકિસ્તાન કે બાંગ્લાદેશ પૂરતી મર્યાદિત નથી. સબ-સહારન આફ્રિકાના દેશોમાં પણ આ દિશામાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. અહીં મહિલાઓનો સરેરાશ પ્રજનન દર વિશ્વના અન્ય ઘણા વિસ્તારો કરતાં વધારે છે.
2070 સુધીમાં વિશ્વની વસ્તીમાં મોટો ફેરફાર શક્ય
Pew Research Centerના અંદાજ પ્રમાણે, હાલના વસ્તી સંબંધિત વલણો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો 2070 સુધીમાં મુસ્લિમોની સંખ્યા લગભગ 3.6 અબજ થઈ શકે છે. તે સમયે વિશ્વની કુલ વસ્તીમાં મુસ્લિમ સમુદાયનો હિસ્સો આશરે 36 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે આગામી વર્ષોમાં વૈશ્વિક વસ્તીનું ધાર્મિક માળખું બદલાઈ શકે છે. અહેવાલમાં એવો પણ અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે કે 2035 સુધીમાં મુસ્લિમ વસ્તી ખ્રિસ્તી વસ્તીની નજીક પહોંચી શકે છે અથવા તેને પાછળ છોડી શકે છે. જોકે, આ તમામ આંકડા ભવિષ્યના અંદાજો છે, નિશ્ચિત પરિણામો નથી.
આફ્રિકામાં સૌથી વધુ પ્રજનન દર
મુસ્લિમ વસ્તીમાં વધારો થવા પાછળનું એક મહત્વનું કારણ પ્રજનન દર છે. 2020થી 2025ના સમયગાળાના અંદાજ મુજબ, વિશ્વભરમાં મુસ્લિમ મહિલાઓનો સરેરાશ પ્રજનન દર પ્રતિ મહિલા 3.1 બાળકો રહ્યો હતો. બીજી તરફ, બિનમુસ્લિમ મહિલાઓ માટે આ આંકડો આશરે 2 બાળકોનો હતો.
સબ-સહારન આફ્રિકામાં મુસ્લિમ મહિલાઓનો પ્રજનન દર સૌથી વધારે, એટલે કે પ્રતિ મહિલા 5.1 બાળકો નોંધાયો હતો. મધ્ય પૂર્વ અને ઉત્તર આફ્રિકામાં આ દર 3.1, એશિયા-પેસિફિકમાં 2.5 અને યુરોપ તથા ઉત્તર અમેરિકામાં 1.9 રહ્યો હતો.
આ આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આફ્રિકાના કેટલાક વિસ્તારોમાં જન્મદર ઊંચો હોવાથી ભવિષ્યમાં ત્યાં મુસ્લિમ વસ્તીનો હિસ્સો વધવાની શક્યતા છે.
એશિયા-પેસિફિકમાં હાલ સૌથી વધુ મુસ્લિમ વસ્તી
હાલના સમયમાં એશિયા-પેસિફિક વિસ્તાર દુનિયાની સૌથી મોટી મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવે છે. વર્ષ 2020ના અંદાજ પ્રમાણે, વિશ્વના લગભગ 60 ટકા મુસ્લિમો આ વિસ્તારમાં રહેતા હતા. મધ્ય પૂર્વ અને ઉત્તર આફ્રિકામાં આશરે 20 ટકા તથા સબ-સહારન આફ્રિકામાં લગભગ 18 ટકા મુસ્લિમ વસ્તી વસે છે.
પરંતુ 2070 સુધીમાં આ પ્રમાણમાં ફેરફાર થવાની શક્યતા છે. અંદાજ મુજબ, સબ-સહારન આફ્રિકાનો હિસ્સો વધીને લગભગ 27 ટકા થઈ શકે છે, જ્યારે એશિયા-પેસિફિકનો હિસ્સો ઘટીને 50 ટકા આસપાસ રહી શકે છે.
પાકિસ્તાન બની શકે છે સૌથી વધુ મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતો દેશ
દેશ પ્રમાણેના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો વર્ષ 2020માં ઇન્ડોનેશિયા સૌથી વધુ મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતો દેશ હતો. અહીં આશરે 23.9 કરોડ મુસ્લિમો રહેતા હતા. પાકિસ્તાનમાં 22.7 કરોડ, ભારતમાં 21.3 કરોડ, બાંગ્લાદેશમાં 15.1 કરોડ અને નાઇજીરિયામાં લગભગ 12 કરોડ મુસ્લિમો હોવાનો અંદાજ હતો.
રિપોર્ટના અનુમાન પ્રમાણે, 2070 સુધીમાં પાકિસ્તાન ઇન્ડોનેશિયાને પાછળ છોડીને વિશ્વમાં સૌથી વધુ મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતો દેશ બની શકે છે. તે સમયે પાકિસ્તાનમાં મુસ્લિમોની સંખ્યા આશરે 46.1 કરોડ થવાનો અંદાજ છે. ભારત બીજા સ્થાને રહી શકે છે, જ્યાં મુસ્લિમ વસ્તી વધીને લગભગ 33.4 કરોડ થઈ શકે છે.
યુવા વસ્તી પણ વધારાનું મોટું કારણ
માત્ર જન્મદર જ નહીં, પરંતુ મુસ્લિમ સમુદાયમાં યુવાનોનું પ્રમાણ પણ વસ્તી વધારાનું એક મહત્વનું કારણ છે. અભ્યાસ મુજબ, વર્ષ 2020માં દુનિયાના લગભગ 60 ટકા મુસ્લિમોની ઉંમર 30 વર્ષથી ઓછી હતી.

યુવાનોની સંખ્યા વધારે હોવાનો અર્થ એ છે કે આવનારા સમયમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો પરિવાર શરૂ કરવાની ઉંમરે પહોંચશે. તેના કારણે જન્મની સંખ્યામાં વધારો થઈ શકે છે.
અભ્યાસ અનુસાર, 2020થી 2070 દરમિયાન જન્મ અને મૃત્યુ વચ્ચેના તફાવતને કારણે મુસ્લિમ વસ્તીમાં આશરે 1.6 અબજનો વધારો થઈ શકે છે.
વસ્તીના આંકડા સમજતી વખતે એક વાત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી
ભારત, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશના કુલ પ્રજનન દર અને માત્ર મુસ્લિમ મહિલાઓના પ્રજનન દરને એકસરખા ગણવા યોગ્ય નથી. બંને અલગ આંકડા છે. 2020થી 2025ના સમયગાળામાં દેશોની કુલ પ્રજનન દરનો અંદાજ ભારતમાં લગભગ 2.0, પાકિસ્તાનમાં 3.6 અને બાંગ્લાદેશમાં 2.1 રહ્યો હતો.
આમ, આગામી દાયકાઓમાં વિશ્વની વસ્તીનું ચિત્ર બદલાઈ શકે છે. ખાસ કરીને આફ્રિકામાં વસ્તી વૃદ્ધિ અને એશિયાના દેશોમાં મોટા મુસ્લિમ સમુદાયોની સ્થિતિ વૈશ્વિક વસ્તી અભ્યાસ માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે. જોકે, આ તમામ આંકડાઓ અંદાજો પર આધારિત હોવાથી ભવિષ્યમાં સામાજિક, આર્થિક અને વસ્તી સંબંધિત ફેરફારોને કારણે તેમાં બદલાવ પણ આવી શકે છે.
