વીજ બચત અને પર્યાવરણ રક્ષણ: ગુજરાત સરકારની સૌર ઉર્જા પહેલ અને ડિજિટલ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ
આજના આધુનિક યુગમાં પર્યાવરણનું જતન અને વીજળીની બચત કરવી એ સમયની સૌથી મોટી માંગ બની ગઈ છે. પરંપરાગત વીજળીના સ્રોતો પરનું ભારણ ઘટાડવા માટે ગુજરાત સરકારે એક ખૂબ જ પ્રશંસનીય અને દીર્ઘદ્રષ્ટિ ધરાવતું પગલું ભર્યું છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ ગુજરાતભરની સરકારી ઇમારતો હવે સૂર્યઉર્જાથી ઝળહળી રહી છે. રાજ્યમાં રિન્યુએબલ એનર્જીના મહત્તમ ઉપયોગ દ્વારા નાગરિકો માટે એક ઉદાહરણ પૂરું પાડવામાં આવી રહ્યું છે.
6,014 સરકારી ઇમારતો પર સોલાર રૂફટોપનું સફળ સ્થાપન
ક્લાઇમેટ ચેન્જ વિભાગ હેઠળ ગુજરાત એનર્જી ડેવલપમેન્ટ એજન્સી (GEDA) દ્વારા વર્ષ 2011-12થી આ મહત્વપૂર્ણ પહેલ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પુન:પ્રાપ્ય ઉર્જાને પ્રોત્સાહન આપીને હરિયાળા રાજ્યનું નિર્માણ કરવાનો છે.
ક્લાઇમેટ ચેન્જ મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયાએ આ અંગે માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, વર્ષ 2025-26 દરમિયાન જ રાજ્યની 1,377 સરકારી ઇમારતો પર રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ સફળતાપૂર્વક લગાવવામાં આવી હતી. આના પરિણામે 17.1 મેગાવોટ રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતાનો નવો ઉમેરો થયો છે. આ વિસ્તરણ સાથે માર્ચ 2026 સુધીમાં રૂફટોપ સોલારથી સજ્જ સરકારી ઇમારતોની કુલ સંખ્યા વધીને 6,014 થઈ ગઈ છે. આ તમામ ઇમારતો પર લાગેલી સોલર રૂફટોપ સિસ્ટમની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા હવે 95 મેગાવોટ સુધી પહોંચી ચૂકી છે.
વર્ષ 2026-27માં વધુ 65 મેગાવોટ વીજ ઉત્પાદનનું ભવ્ય આયોજન
સરકાર અહીં જ અટકી જવાના મૂડમાં નથી, પરંતુ ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે પોતાની આગેવાની જાળવી રાખવા માટે આગામી સમયમાં મોટા પાયે વિસ્તરણ કરવા જઈ રહી છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન આ કાર્યક્રમનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું વિસ્તરણ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું છે.
ચાલુ વર્ષે રાજ્યભરની વધુ 15,000 સરકારી ઇમારતો પર સોલાર રૂફટોપ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. આ વિશાળ વિસ્તરણ પૂર્ણ થવાથી વર્તમાન ક્ષમતામાં અંદાજે 65 મેગાવોટ સોલાર ક્ષમતાનો વધુ ઉમેરો થશે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના વિઝન મુજબ ઇમારતોની છતને વીજળી ઉત્પન્ન કરતા સ્ત્રોતમાં બદલીને પરંપરાગત વીજળી પરની નિર્ભરતાને નહિવત્ કરવાનો આ મુખ્ય પ્રયાસ છે.
આર્થિક અને પર્યાવરણીય ફાયદાઓ
સરકારી કચેરીઓ અને ઇમારતો પર સોલાર સિસ્ટમ લાગવાથી માત્ર વીજળી જ પેદા નથી થતી, પરંતુ તેના અનેકવિધ હકારાત્મક પરિણામો પણ જોવા મળે છે. ક્લાઇમેટ ચેન્જ રાજ્યમંત્રી પ્રવીણ માળીએ આ અંગે જણાવ્યું હતું કે, આ પહેલથી પરંપરાગત વીજળીના વપરાશમાં મોટો ઘટાડો નોંધાશે.
સરકારી કચેરીઓનો માસિક અને વાર્ષિક વીજળી પાછળનો ખર્ચ ઘટવાથી સરકારી તિજોરી પરનું ભારણ હળવું થશે. આ ઉપરાંત, પરંપરાગત વીજ ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલા વાયુ પ્રદૂષણમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે, જે આજના પ્રદૂષિત વાતાવરણમાં શુદ્ધ હવા અને પર્યાવરણના રક્ષણ માટે અત્યંત આવશ્યક છે.
રૂ. 314 કરોડની પ્રચંડ બજેટ જોગવાઈ
આ પ્રોજેક્ટની સફળતા માટે નાણાકીય મોરચે પણ સરકાર દ્વારા પૂરતું સમર્થન પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે. GEDAના નિયામક ધર્મેન્દ્ર પટેલે (IAS) જણાવ્યું કે, વર્ષ 2026-27 માટે આ કાર્યક્રમ અંતર્ગત કુલ રૂ. 314 કરોડની માતબર બજેટ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
આ ફંડનું વિભાજન ખૂબ જ સચોટ રીતે કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં સામાન્ય સરકારી ઇમારતો માટે રૂ. 278 કરોડ, સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગ હેઠળની ઇમારતો માટે રૂ. 3 કરોડ અને આદિજાતિ વિકાસ વિભાગ હસ્તકની ઇમારતો માટે રૂ. 33 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ યોજના હેઠળ આબોહવા પરિવર્તન વિભાગની વાર્ષિક બજેટ જોગવાઈમાંથી 100 ટકા મૂડી ખર્ચની સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે, જેથી પ્રોજેક્ટમાં નાણાકીય અડચણ ન આવે.
રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રે ગુજરાત દેશભરમાં નંબર વન
કેન્દ્રિય નવી અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા મંત્રાલયના તાજેતરના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ગુજરાત હવે આ ક્ષેત્રે દેશનું મોખરાનું રાજ્ય બની ગયું છે. રાજ્યમાં કુલ 47,178 મેગાવોટની સ્થાપિત ક્ષમતા સાથે ગુજરાતે રિન્યુએબલ એનર્જીના ક્ષેત્રમાં પ્રથમ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં રાજ્યમાં આ ક્ષેત્રે જે ઝડપથી વિકાસ થયો છે તેણે પડોશી રાજ્ય રાજસ્થાનને પણ પાછળ છોડી દીધું છે, જે ગુજરાત માટે ગર્વની વાત છે.
અત્યાધુનિક IIoT આધારિત રિન્યુએબલ એનર્જી મોનિટરિંગ સિસ્ટમ
ડિજિટલ ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી સરકારે પ્રોજેક્ટની પારદર્શિતા અને દેખરેખને વધુ મજબૂત બનાવી છે. આ વર્ષથી સરકારી ઇમારતો પર સ્થાપિત રિન્યુએબલ એનર્જી સિસ્ટમના રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ માટે IIoT (Industrial Internet of Things) આધારિત મોનિટરિંગ સિસ્ટમ શરૂ કરવામાં આવી છે.
મંત્રી અર્જુન મોઢવાડિયાએ આ ટેક્નોલોજી વિશે સમજાવતા કહ્યું કે, આ સિસ્ટમમાં સ્માર્ટ મીટર, સેન્સર અને GPRS, 4G તથા ઈન્ટરનેટથી સજ્જ IoT ગેટવેનો સમાવેશ થાય છે. આ સિસ્ટમ દ્વારા ઓટોમેટેડ રિમોટ એલર્ટ મળે છે અને દર 15 મિનિટે કામગીરીનો ડેટા એકત્રિત થાય છે, જેનાથી દરરોજ 96 જેટલા રીડિંગ્સ મેળવી શકાય છે. હાલમાં આ સિસ્ટમ 142.5 મેગાવોટ સોલાર અને 68.3 મેગાવોટ પવન ઊર્જા ઉત્પાદનનું સફળતાપૂર્વક મોનિટરિંગ કરી રહી છે.
