શું ખરેખર ઈરાનથી ડરી ગયા ટ્રમ્પ? યુકેથી B-1 બોમ્બર પાછા ખેંચવા પાછળનું અસલી કારણ જાણી ચોંકી જશો
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવમાં હવે યુરોપ પણ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યું છે. બ્રિટનમાં આવેલા RAF Fairford એરબેઝ પરથી અમેરિકાએ પોતાના બોમ્બર વિમાનોને અચાનક પાછા અમેરિકામાં ખસેડી દીધા છે. આ નિર્ણય બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અનેક સવાલો ઊભા થયા છે. ખાસ કરીને એ ચર્ચા તેજ બની છે કે શું અમેરિકાને બ્રિટનમાં સ્થિત પોતાના સૈન્ય ઠેકાણાં પર કોઈ મોટા હુમલાનો ભય હતો?
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હવે આ નિર્ણય અંગે મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે વિમાનોને બ્રિટનમાંથી માત્ર સામાન્ય સૈન્ય રોટેશનના ભાગરૂપે ખસેડવામાં આવ્યા નહોતા. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, કેટલીક ધમકીઓ મળી હતી અને અમેરિકાએ પોતાના સૈનિકો તથા અત્યંત કિંમતી બોમ્બર્સને જોખમમાં મૂકવાને બદલે તેમને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાનો નિર્ણય લીધો.
RAF Fairford કેમ છે આટલું મહત્વપૂર્ણ?
RAF Fairford બ્રિટનના Gloucestershire વિસ્તારમાં આવેલું મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય એરબેઝ છે. અમેરિકન એરફોર્સ લાંબા સમયથી તેનો ઉપયોગ ભારે બોમ્બર વિમાનો માટે કરે છે. યુરોપમાં અમેરિકાના બોમ્બર ઓપરેશન્સ માટે આ સ્થળને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
B-1B Lancer જેવા લાંબા અંતરની ક્ષમતા ધરાવતા બોમ્બર્સ માટે Fairford એક મહત્વપૂર્ણ forward operating location છે. આ બેઝની ભૌગોલિક સ્થિતિ એવી છે કે અહીંથી અમેરિકાને યુરોપ અને મધ્યપૂર્વ તરફ સૈન્ય કાર્યવાહી માટે વ્યૂહાત્મક સુવિધા મળે છે.
તાજેતરના ઈરાન સંઘર્ષ દરમિયાન પણ આ બેઝ પરથી અમેરિકન બોમ્બર્સની હિલચાલ જોવા મળી હતી. એટલે જ જ્યારે અચાનક અનેક બોમ્બર્સને અહીંથી પાછા અમેરિકામાં મોકલવામાં આવ્યા ત્યારે રક્ષા નિષ્ણાતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયાનું ધ્યાન તરત આ ઘટનાની તરફ ગયું.
ટ્રમ્પે શું કહ્યું?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પત્રકારો સાથે વાતચીત દરમિયાન જણાવ્યું કે બોમ્બર્સને બ્રિટનમાંથી હટાવવાનો નિર્ણય કોઈ અકસ્માત કે સામાન્ય પ્રક્રિયાનું પરિણામ નહોતું. તેમણે કહ્યું કે ધમકીઓ મળી હતી અને આવી સ્થિતિમાં અમેરિકન વિમાનોને એક જગ્યાએ રાખીને સંભવિત હુમલાખોરને તક આપવી યોગ્ય ન ગણાય.
ટ્રમ્પના નિવેદનનો મૂળ સંદેશ એ હતો કે અમેરિકા પોતાના સૈન્ય સાધનોને બિનજરૂરી જોખમમાં મૂકવા માગતું નથી. તેમણે એવો પણ સંકેત આપ્યો કે અમેરિકાને ધમકી આપનાર લોકો અંગે કેટલીક માહિતી ઉપલબ્ધ છે.
આ નિવેદન ખાસ મહત્વનું છે, કારણ કે અમેરિકન બોમ્બર્સનું આ પ્રકારનું અચાનક સ્થળાંતર સામાન્ય રીતે કોઈ ગંભીર સુરક્ષા મૂલ્યાંકન બાદ જ કરવામાં આવે છે.
શું આ ધમકી ઈરાન સાથે જોડાયેલી છે?
હાલની માહિતીમાં સૌથી મોટો સવાલ એ જ છે કે RAF Fairford સામેની ધમકી પાછળ ખરેખર ઈરાનનો હાથ હતો કે નહીં.
બ્રિટિશ અધિકારીઓએ અગાઉ સંકેત આપ્યો હતો કે એરબેઝની આસપાસ થયેલી એક કથિત આતંકવાદી ઘટનામાં ઈરાનની સંડોવણીની શક્યતા તપાસવામાં આવી રહી છે. બ્રિટનના કેટલાક અધિકારીઓએ ઈરાન સાથે જોડાયેલા સંભવિત કનેક્શન તરફ ઈશારો કર્યો છે. જોકે ઈરાને આવા આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.
આ મુદ્દે સત્તાવાર રીતે તમામ વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેથી હાલ એ કહેવું વહેલું રહેશે કે આ આખી ઘટના સીધી રીતે ઈરાન દ્વારા કરવામાં આવનાર હુમલાની તૈયારી હતી. તપાસ હજુ ચાલી રહી છે અને બ્રિટિશ સુરક્ષા એજન્સીઓ વિવિધ સંભાવનાઓ પર કામ કરી રહી છે.
એરબેઝની આસપાસ ધરપકડથી વધ્યો હતો તણાવ
અમેરિકન બોમ્બર્સને હટાવવાનો નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે RAF Fairfordની આસપાસ સુરક્ષાને લઈને ગંભીર ચિંતા ઊભી થઈ હતી.
સપ્ટેમ્બરના અંતમાં બ્રિટિશ પોલીસે એરબેઝની નજીક કેટલાક લોકોને આતંકવાદ અને વિસ્ફોટક સંબંધિત શંકાના આધારે અટકાયતમાં લીધા હતા. બાદમાં લંડનમાં એક બ્રિટિશ-ઈરાની નાગરિકની પણ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન વાહનોમાંથી પેટ્રોલ મળ્યાની માહિતી સામે આવી હતી, જોકે વિસ્ફોટક સામગ્રી મળી ન હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ધરપકડ કરાયેલા લોકો બાદમાં જામીન પર મુક્ત થયા હતા અને તપાસ ચાલુ રહી હતી.
આ ઘટનાઓ બાદ RAF Fairfordની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધવી સ્વાભાવિક હતી. ખાસ કરીને જ્યારે એ જ બેઝ પર અમેરિકાના અત્યંત શક્તિશાળી બોમ્બર વિમાનો હાજર હોય ત્યારે કોઈપણ સંભવિત હુમલો ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે.
માત્ર B-1 નહીં, અન્ય બોમ્બર્સ પણ ખસેડાયા
આ ઘટનાનો બીજો મહત્વનો પાસો એ છે કે માત્ર B-1 બોમ્બર્સ જ નહીં, પરંતુ RAF Fairford પર તૈનાત અમેરિકન બોમ્બર ફોર્સના અન્ય વિમાનો પણ અમેરિકામાં પરત મોકલવામાં આવ્યા હોવાની પુષ્ટિ થઈ છે.
પેન્ટાગોને જણાવ્યું હતું કે Fairford ખાતે તૈનાત અમેરિકાના તમામ બોમ્બર્સને તેમના અમેરિકન હોમ બેઝ પર પાછા ખસેડવામાં આવ્યા છે. તેમાં B-1 ઉપરાંત B-2 અને B-52 જેવા વિમાનોનો પણ સમાવેશ થાય છે. અમેરિકાએ સાથે સાથે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેના બોમ્બર દળની વૈશ્વિક હુમલાની ક્ષમતા યથાવત છે.
એટલે આ નિર્ણયને અમેરિકાની સૈન્ય ક્ષમતામાં ઘટાડો તરીકે જોવો યોગ્ય નથી. વધુ યોગ્ય રીતે કહીએ તો આ એક વ્યૂહાત્મક પુનઃસ્થાપન છે, જેમાં અમેરિકાએ એક સંવેદનશીલ સ્થળ પરથી પોતાના મૂલ્યવાન વિમાનોને દૂર કર્યા છે.
અમેરિકાએ જોખમ ઘટાડવાનું પસંદ કર્યું
આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે અમેરિકા પોતાના સૈન્ય સાધનોની સુરક્ષાને અત્યંત ગંભીરતાથી લઈ રહ્યું છે.
B-1 જેવા બોમ્બર સામાન્ય લડાકુ વિમાન નથી. આવા વિમાનો અત્યંત મોંઘા અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ હોય છે. જો કોઈ વિરોધી ડ્રોન, મિસાઇલ અથવા અન્ય પ્રકારના હુમલા દ્વારા આવા વિમાનને નુકસાન પહોંચાડે તો માત્ર આર્થિક નુકસાન જ નહીં, પરંતુ સૈન્ય અને રાજકીય સ્તરે પણ તેની મોટી અસર થઈ શકે છે.
આથી અમેરિકાએ સંભવિત જોખમ સામે “પહેલા સુરક્ષા”ની નીતિ અપનાવી હોવાનું લાગી રહ્યું છે. અમેરિકાના ઉપપ્રમુખ JD Vanceએ પણ આ નિર્ણયને સૈનિકોની સુરક્ષા માટે સાવચેતીના ભાગરૂપે ગણાવ્યો હતો.
શું RAF Fairford હવે અસુરક્ષિત છે?
બ્રિટિશ સરકારનું કહેવું છે કે RAF Fairford સુરક્ષિત છે. બ્રિટિશ વડાપ્રધાન કાર્યાલયના પ્રવક્તાએ પણ એરબેઝ અંગે સુરક્ષા સ્થિતિમાં કોઈ ખાસ ફેરફાર ન હોવાનું જણાવ્યું હતું. બ્રિટન પોતાના સૈન્ય ઠેકાણાંની સુરક્ષા વધુ મજબૂત કરવા માટે મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ કરી રહ્યું હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
અહીં એક મહત્વનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. અમેરિકાએ પોતાના વિમાનોને પાછા ખસેડ્યા એટલે બ્રિટિશ એરબેઝ સંપૂર્ણપણે અસુરક્ષિત છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. અમેરિકાનો નિર્ણય ચોક્કસ સૈન્ય સાધનોને સંભવિત જોખમથી દૂર રાખવા અંગેનો છે.
અર્થાત્, બેઝની સુરક્ષા અને ત્યાં રહેલા અત્યંત કિંમતી બોમ્બર્સની સુરક્ષા—બન્ને અલગ મુદ્દા છે.
ઈરાન માટે પણ આ સંદેશ મહત્વનો છે
આ નિર્ણય ઈરાન માટે પણ એક પ્રકારનો વ્યૂહાત્મક સંદેશ બની શકે છે. જો કોઈ દેશના સૈન્ય સાધનો સામે સીધી કે પરોક્ષ ધમકી ઊભી થાય અને તેના કારણે અમેરિકા પોતાની સ્થિતિ બદલવા મજબૂર થાય, તો તે ઘટના સૈન્ય સંતુલન પર અસર કરી શકે છે.
બીજી તરફ અમેરિકા પણ એ બતાવવા માગે છે કે એક બેઝ પરથી વિમાનો હટાવવાથી તેની હુમલાની ક્ષમતા સમાપ્ત થતી નથી. પેન્ટાગોને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકન બોમ્બર ફોર્સ અમેરિકા સહિત અન્ય સ્થળોથી પણ વૈશ્વિક સ્તરે ઓપરેશન કરી શકે છે.
એટલે આ પગલું એક સાથે રક્ષણાત્મક અને વ્યૂહાત્મક બંને છે.
અમેરિકા-બ્રિટન સંબંધો પર શું અસર થશે?
RAF Fairfordનો મુદ્દો અમેરિકા અને બ્રિટનના સંબંધો માટે પણ મહત્વ ધરાવે છે. બંને દેશો લાંબા સમયથી નજીકના સૈન્ય સહયોગી છે. અમેરિકન સૈન્ય બ્રિટનના વિવિધ ઠેકાણાંનો ઉપયોગ કરે છે અને બ્રિટન પણ અમેરિકાની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે.
પરંતુ ઈરાન સામેની વર્તમાન સૈન્ય સ્થિતિમાં બંને દેશોના અભિગમમાં કેટલીક બાબતો પર તફાવત જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને બ્રિટને અમેરિકાને બ્રિટિશ બેઝના ઉપયોગ અંગે ચોક્કસ મર્યાદાઓ સાથે મંજૂરી આપી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
આ સંજોગોમાં Fairfordમાંથી બોમ્બર્સનું સ્થળાંતર બંને દેશો વચ્ચે સુરક્ષા અને સૈન્ય આયોજન અંગે વધુ ચર્ચાને જન્મ આપી શકે છે.
ડ્રોન યુદ્ધનું વધતું જોખમ
આ સમગ્ર ઘટનામાં એક વધુ મહત્વનો મુદ્દો સામે આવે છે—આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોનનું વધતું મહત્વ.
ભૂતકાળમાં મોટા સૈન્ય ઠેકાણાં સામે હુમલો કરવા માટે ભારે મિસાઇલ અથવા મોટી સૈન્ય કાર્યવાહી જરૂરી માનવામાં આવતી હતી. પરંતુ હવે ઓછા ખર્ચે ઉપલબ્ધ ડ્રોન પણ સૈન્ય એરબેઝ માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
જો કોઈ એરબેઝ પર અનેક અત્યંત કિંમતી વિમાનો એકસાથે ઊભાં હોય, તો નાનો પરંતુ ચોક્કસ હુમલો પણ મોટું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ કારણસર દુનિયાભરની સૈન્ય શક્તિઓ હવે એરબેઝની સુરક્ષા, ડ્રોન વિરોધી ટેક્નોલોજી અને ગુપ્તચર માહિતી પર વધારે ભાર મૂકી રહી છે.
હાલમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે અમેરિકન બોમ્બર્સ ફરી RAF Fairford પર પરત આવશે કે નહીં. આ નિર્ણય આખરે તપાસમાં મળતી માહિતી, ઈરાન સાથેના સંઘર્ષની સ્થિતિ અને એરબેઝ સામેના જોખમના મૂલ્યાંકન પર આધાર રાખશે.
જો સુરક્ષા એજન્સીઓને લાગે કે જોખમ નિયંત્રણમાં આવી ગયું છે તો અમેરિકન વિમાનો ફરી બ્રિટનમાંથી ઓપરેશન કરી શકે છે. બીજી તરફ જો ધમકી લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો અમેરિકા અન્ય બેઝ અથવા સીધા અમેરિકાથી પોતાના બોમ્બર મિશન ચલાવવાનું પસંદ કરી શકે છે.
એક વાત જોકે સ્પષ્ટ છે—RAF Fairfordમાંથી B-1 બોમ્બર્સને અચાનક પાછા ખસેડવાનો નિર્ણય સામાન્ય સૈન્ય હલચલ કરતાં ઘણો વધારે મહત્વ ધરાવે છે. ટ્રમ્પના નિવેદન બાદ હવે એ વાતની પુષ્ટિ થઈ છે કે અમેરિકાને કોઈ ચોક્કસ સુરક્ષા ચિંતા હતી. જોકે આ ધમકીની સંપૂર્ણ વિગતો હજી જાહેર કરવામાં આવી નથી.
