અંડમાન-નિકોબાર બનશે ભારતના વેપારનું નવું પ્રવેશદ્વાર? ‘અંડમાન ડાયલોગ 2027’થી ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં વધશે કનેક્ટિવિટી
ભારત વૈશ્વિક વેપારમાં પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બનાવવા માટે દરિયાઈ માર્ગો, બંદરો અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારી પર વિશેષ ધ્યાન આપી રહ્યું છે. આ વ્યૂહરચનામાં અંડમાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ભારતના પૂર્વીય દરિયાઈ વિસ્તારમાં આવેલો આ દ્વીપસમૂહ દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયા વચ્ચે વેપાર, પરિવહન અને આર્થિક સહયોગ માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ કડી બની શકે છે.
આ જ દિશામાં ‘અંડમાન ડાયલોગ 2027’નું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. 12થી 14 માર્ચ, 2027 દરમિયાન સ્વરાજ દ્વીપ પર યોજાનારા આ સંવાદમાં દરિયાઈ માળખાગત સુવિધાઓ, વેપાર જોડાણો, સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સહયોગ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે.
અંડમાન ડાયલોગ 2027 શા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે?
આ સંવાદનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રના દેશો વચ્ચે આર્થિક અને દરિયાઈ સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે. પ્રારંભિક કાર્યક્રમમાં 15થી વધુ દેશોના રાજદ્વારીઓ, સરકારી અધિકારીઓ, દરિયાઈ નિષ્ણાતો અને ઉદ્યોગજગતના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો.
કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે પોતાના રેકોર્ડ કરેલા સંદેશમાં અંડમાન-નિકોબારની આર્થિક સંભાવનાઓ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમના મતે, આ દ્વીપસમૂહ ભારત અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના દેશો વચ્ચે આર્થિક સેતુ તરીકે વિકસી શકે છે. વેપાર, લોજિસ્ટિક્સ, શિપિંગ, ડિજિટલ માળખાગત સુવિધાઓ અને નાણાકીય ક્ષેત્રમાં સહયોગ વધારવાથી આ પ્રદેશને નવી તકો મળી શકે છે.
ભારત-આસિયાન વેપારને મળશે નવી દિશા
ભારત માટે આસિયાન દેશો સાથેના વેપારી સંબંધોનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. ઇન્ડોનેશિયા, સિંગાપોર, થાઇલેન્ડ અને વિયેતનામ જેવા દેશો સાથેના આર્થિક સંબંધો ભારતીય વેપાર માટે નવી તકો ઊભી કરે છે.
નેશનલ મેરીટાઇમ ફાઉન્ડેશનના અધ્યક્ષ અને પૂર્વ નૌકાદળ પ્રમુખ એડમિરલ દિનેશ કે. ત્રિપાઠીએ જણાવ્યું હતું કે, વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભારત અને આસિયાન વચ્ચેનો વેપાર આશરે 128 અબજ અમેરિકન ડૉલર સુધી પહોંચ્યો હતો, જે ભારતના કુલ વેપારનો લગભગ 11 ટકા હિસ્સો હતો.
અંડમાન-નિકોબારમાં બંદરોની ક્ષમતા વધે, જહાજોની અવરજવર સરળ બને અને વેપારી માર્ગો વધુ કાર્યક્ષમ બને તો આ વેપારને વધુ વેગ મળી શકે છે. જોકે, આ માટે લાંબા ગાળાનું આયોજન અને વિવિધ દેશો વચ્ચે સંકલન જરૂરી રહેશે.
દરિયાઈ સુરક્ષા અને બંદરોના વિકાસ પર ભાર
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે માત્ર સારા બંદરો પૂરતા નથી. જહાજોની સુરક્ષા, દરિયાઈ માહિતીની આપ-લે અને વેપારી માર્ગો પર ઊભા થતા જોખમોનો સામનો કરવાની ક્ષમતા પણ એટલી જ જરૂરી છે.
એડમિરલ ત્રિપાઠીએ દરિયાઈ દેખરેખ, બંદરો વચ્ચે જોડાણ, જહાજ નિર્માણ, જહાજોની મરામત અને નાવિકોની તાલીમમાં સહયોગ વધારવાની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી. અંડમાન સમુદ્રમાં વેપારી જહાજો માટે દરિયાઈ માહિતીની આપ-લે વધુ અસરકારક બનાવવાથી સુરક્ષા અને પરિવહન વ્યવસ્થામાં સુધારો થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત, દરિયાની અંદર પાથરવામાં આવતી સંચાર કેબલ જેવી મહત્ત્વપૂર્ણ સુવિધાઓની સુરક્ષા પણ ચર્ચાનો અગત્યનો વિષય છે. આવી સુવિધાઓને નુકસાન પહોંચે તો વેપાર, સંચાર અને ડિજિટલ સેવાઓ પર અસર પડી શકે છે.
જહાજ નિર્માણ અને રોકાણથી રોજગારીની તકો
ભારત દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં પોતાની ઔદ્યોગિક ક્ષમતા વધારવા માટે પણ પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. જહાજ નિર્માણ, મરામત કેન્દ્રો, બંદરોનું આધુનિકીકરણ અને કુશળ કર્મચારીઓની તાલીમમાં રોકાણ થવાથી આ ક્ષેત્રમાં નવી રોજગારી ઊભી થઈ શકે છે.
દરિયાઈ ઉદ્યોગના વિકાસથી પરિવહન, વેરહાઉસિંગ, માલસામાનની હેરફેર અને સંબંધિત સેવાઓને પણ લાભ મળી શકે છે. જોકે, અંડમાન-નિકોબારના વિકાસમાં સ્થાનિક લોકોની જરૂરિયાતો, પર્યાવરણની સુરક્ષા અને ટકાઉ પ્રવાસન વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી રહેશે.
પ્રાદેશિક સહયોગથી ભારતને શું લાભ થશે?
આ સંવાદમાં ફિજી, શ્રીલંકા, ઓસ્ટ્રેલિયા, સિંગાપોર, મોરિશિયસ, થાઇલેન્ડ, વિયેતનામ અને માલદીવ સહિતના દેશોના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. આ ભાગીદારી દર્શાવે છે કે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં વેપાર અને સુરક્ષા બંને મુદ્દાઓ પર સહયોગનું મહત્ત્વ વધી રહ્યું છે.
આગામી સમયમાં અંડમાન-નિકોબારને વધુ સારી બંદર સુવિધાઓ, કાર્યક્ષમ લોજિસ્ટિક્સ અને મજબૂત આંતરરાષ્ટ્રીય જોડાણો સાથે વિકસાવવામાં આવે તો તે ભારતના પૂર્વીય વેપાર માટે ઉપયોગી કેન્દ્ર બની શકે છે.
એકંદરે, ‘અંડમાન ડાયલોગ 2027’ માત્ર એક આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચા નથી, પરંતુ ભારતની દરિયાઈ અર્થવ્યવસ્થાને નવી દિશા આપવાની તક પણ છે. આ પહેલની સફળતા તેના પર નિર્ભર રહેશે કે ચર્ચામાંથી કેટલા નક્કર નિર્ણયો લેવાય છે અને તેનો અમલ કેટલી અસરકારક રીતે થાય છે.
