મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઘટાડવા મોટી કવાયત, મક્કા સંરક્ષણ કરારના દેશો ઈરાન સાથે કરશે વાતચીત; અસીમ મુનીર પણ તેહરાન પહોંચ્યા
મધ્ય પૂર્વમાં વધતા સૈન્ય તણાવ વચ્ચે સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કીએ રાજદ્વારી પ્રયાસો તેજ કર્યા છે. મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર સાથે જોડાયેલા આ ત્રણ દેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ 26 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ ઈરાનની રાજધાની તેહરાનમાં ઈરાની અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ પ્રાદેશિક સુરક્ષા મજબૂત બનાવવાનો, સંઘર્ષને વધુ ફેલાતો અટકાવવાનો અને વાતચીત દ્વારા તણાવ ઘટાડવાનો છે.
અસીમ મુનીર સહિતના નેતાઓની મહત્ત્વની બેઠક
આ ચર્ચામાં સાઉદી અરેબિયાના સંરક્ષણ મંત્રી પ્રિન્સ ખાલિદ બિન સલમાન, પાકિસ્તાનના સેનાધ્યક્ષ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર અને તુર્કીની ગુપ્તચર સંસ્થાના વડા ઇબ્રાહિમ કાલિન સામેલ થયા હતા. ઈરાનના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંબંધિત વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે પ્રાદેશિક પરિસ્થિતિ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
આ બેઠક એટલા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે તાજેતરના સમયમાં ઈરાન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે તણાવ વધ્યો છે. યમનના હૂતી બળવાખોરો દ્વારા સાઉદી અરેબિયાને નિશાન બનાવતા હુમલાઓએ પણ પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી છે. હૂતી જૂથને ઈરાનનું સમર્થન મળતું હોવાના કારણે આ મુદ્દો પ્રાદેશિક રાજનીતિમાં વધુ સંવેદનશીલ બન્યો છે.
મક્કા સંરક્ષણ કરાર શું છે?
સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કીએ ઑગસ્ટ 2026માં મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સભ્ય દેશોની સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા મજબૂત બનાવવાનો છે. કરાર અનુસાર, કોઈ એક સભ્ય દેશ પર સશસ્ત્ર હુમલો થાય તો તેને તમામ સભ્યો સામેનો હુમલો ગણવાની જોગવાઈ છે.
આ સંરક્ષણ કરાર વચ્ચે ઈરાન સાથેની બેઠકનું વિશેષ મહત્ત્વ છે, કારણ કે ઈરાન અને આ ત્રણ દેશો વચ્ચે સુરક્ષા મુદ્દાઓ પર પરસ્પર વિશ્વાસ ઊભો કરવો સરળ નથી. જોકે, હાલની ચર્ચાઓ દર્શાવે છે કે તણાવની સ્થિતિમાં પણ રાજદ્વારી માર્ગ ખુલ્લો રાખવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી પર નજર
પાકિસ્તાન છેલ્લા કેટલાક સમયથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંદેશાવ્યવહાર તથા મધ્યસ્થીના પ્રયાસોમાં ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. અસીમ મુનીરે અગાઉ પણ તેહરાનની મુલાકાત દરમિયાન ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન સહિતના નેતાઓ સાથે મુલાકાત કરી હતી.
જોકે, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના મતભેદો હજુ ગંભીર છે. ઈરાને પોતાની શરતો પૂર્ણ થયા વિના વોશિંગ્ટન સાથેની વાતચીત આગળ વધારવા અંગે અનિચ્છા દર્શાવી છે. તેથી માત્ર એક બેઠકથી તાત્કાલિક શાંતિ સ્થાપિત થઈ જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
શું મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિનો માર્ગ ખુલશે?
આ બેઠકમાં પ્રાદેશિક સુરક્ષા, હૂતી હુમલાઓ અને રાજદ્વારી સંવાદ જેવા મુદ્દાઓ મહત્ત્વના રહ્યા હતા. કતાર પણ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસોમાં મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
મધ્ય પૂર્વમાં લાંબા સમયથી ચાલતા સંઘર્ષને કારણે ઊર્જા પુરવઠો, દરિયાઈ વેપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો પર અસર થવાની ચિંતા છે. જો આ દેશો વચ્ચે સંવાદ આગળ વધે, તો ભવિષ્યમાં તણાવ ઘટાડવા માટે નવી વ્યવસ્થા ઊભી થઈ શકે છે. જોકે, તેની સફળતા તમામ પક્ષોની સહમતિ અને નક્કર પગલાં પર નિર્ભર રહેશે.
