પાણી બચત અને ઉત્પાદન વૃદ્ધિનું સફળ મોડેલ: ગુજરાતે દેશભરમાં મેળવ્યું આગવું સ્થાન
ગુજરાત સરકારે ખેતીમાં પાણીનો ચોક્સાઈભર્યો ઉપયોગ થાય અને ઉત્પાદન ક્ષમતા વધે તે માટે સૂક્ષ્મ સિંચાઈના ક્ષેત્રમાં અવિરત પ્રયાસો ચાલુ રાખ્યા છે. વર્ષ 2005માં શરૂ કરાયેલી ગુજરાત ગ્રીન રીવોલ્યુશન કંપનીની પહેલને કારણે ખેતીમાં મોટા પાયે પરિવર્તન આવ્યું છે. ઓછા પાણીથી વધુ ઉપજ મેળવવાનું આ મોડેલ આજે રાજ્યભરમાં સફળ સાબિત થયું છે. ખેડૂતો માટે સમય અને ખર્ચ બન્નેની બચત કરાવતી આ પદ્ધતિનો વ્યાપક સ્વીકાર નોંધાયો છે.
નેતૃત્વ હેઠળ યોજનાનો વ્યાપ વધ્યો
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ રાજ્યે સૂક્ષ્મ સિંચાઈ માટે વિકસાવેલી નીતિઓને વધુ મજબુતી આપી છે. પાણીના મર્યાદિત સ્ત્રોતોને સાચવીને ખેતી વિસ્તાર વધારવાનો વિચાર હવે જમીનમાં ઉતરતો થયો છે. છેલ્લા બે દાયકામાં આ યોજના દ્વારા લાખો ખેડૂતોને નોંધપાત્ર લાભ મળ્યો છે. ગુજરાતે આ ક્ષેત્રમાં દેશભરમાં આગવું સ્થાન મેળવ્યું છે.
૨૦૦૫થી ૨૦૨૫ સુધીની સિદ્ધિઓ
સૂક્ષ્મ સિંચાઈ અપનાવતા ખેડૂતોના પિયત વિસ્તારમાં ત્રણ ગણો વધારો નોંધાયો છે. અત્યાર સુધીમાં આશરે 16.28 લાખથી વધુ ખેડૂતો યોજનાના લાભાર્થી બન્યા છે. કુલ 25.05 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં આ તકનિકી લાગુ કરવામાં આવી છે. રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર મળીને 9224 કરોડથી વધુની સહાય ચૂકવી ચુક્યા છે. આર્થિક બોજ ઘટાડતા ખેડૂતો માટે આ યોજના મોટા આશીર્વાદ રૂપ બની છે.
તાજેતરના બે વર્ષનું પ્રદર્શન
ખેતીમાં આધુનિકતા તરફ રાજ્યનું ધ્યાન સતત કેન્દ્રિત રહ્યું છે. વર્ષ 2023-24માં અંદાજે 1.30 લાખ હેક્ટર વિસ્તાર સૂક્ષ્મ સિંચાઈ હેઠળ લાવવામાં આવ્યો હતો. 2024-25માં પણ લગભગ 1.20 લાખ હેક્ટરનો વિસ્તાર આવરી લેવાયો છે. આ દરમિયાન ખેડૂતોને 605 કરોડથી વધુની સહાય વિતરણ કરવામાં આવી હતી. પાણી બચત અને ઉત્પાદન વૃદ્ધિ બંને દિશામાં આ પ્રયત્નો સફળ જણાઈ રહ્યા છે.
જિલ્લાવાર નોંધપાત્ર યોગદાન
સૂક્ષ્મ સિંચાઈના વ્યાપમાં રાજ્યના અનેક જિલ્લાઓએ આગવું યોગદાન આપ્યું છે. બનાસકાંઠા જિલ્લામાં 4.88 લાખ હેક્ટર વિસ્તાર આવરી લેવામાં આવ્યો છે, જે રાજ્યમાં સૌથી વધુ છે. જૂનાગઢ જિલ્લામાં 1.85 લાખ અને રાજકોટ જિલ્લામાં 1.35 લાખ હેક્ટર વિસ્તાર આ પદ્ધતિ હેઠળ છે. વિવિધ ભૂપ્રદેશમાં આ તંત્રનો વ્યાપ વધતો જોવા મળે છે.
ખેડૂત વર્ગની સક્રિય અપનાવટ
મધ્યમ વર્ગના ખેડૂતો આ યોજનાના મુખ્ય વપરાશકર્તા તરીકે ઊભરી આવ્યા છે. 8.92 લાખથી વધુ મધ્યમ વર્ગના ખેડૂતોએ 16.42 લાખ હેક્ટર વિસ્તાર આવરી લીધો છે. નાના અને સીમાંત ખેડૂતોએ પણ મોટા પ્રમાણમાં આ પદ્ધતિ અપનાવી છે. મોટા ખેડૂતોએ પણ તેમાંથી ફાયદો ઉઠાવી 1.49 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં તેનો ઉપયોગ કર્યો છે.
પાક મુજબ વિસ્તરણનો વ્યાપ
ખેતી પાકોમાં સૂક્ષ્મ સિંચાઈનો સૌથી વધુ ઉપયોગ નોંધાયો છે. મગફળી, કપાસ અને શેરડી જેવા મુખ્ય પાકોમાં 20.52 લાખ હેક્ટરથી વધુ વિસ્તાર આવરી લેવામાં આવ્યો છે. બાગાયતી પાકોમાં 4.52 લાખ હેક્ટર વિસ્તાર આવરી લેવાયો છે, જેમાં બટાટા, કેળ અને શાકભાજીનો સમાવેશ થાય છે. પાણી બચત સાથે ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદન આ પદ્ધતિનો મુખ્ય લાભ છે.
પ્રી-રજીસ્ટ્રેશનની સરળ પ્રક્રિયા
ખેડૂતો ઘરે બેઠા સૂક્ષ્મ સિંચાઈ માટે સરળતાથી નોંધણી કરી શકે છે. તેઓ પોતાનું નામ, જિલ્લો, તાલુકો અને ગામ લખીને નિર્ધારિત નંબર પર SMS કરી નોંધણી શરૂ કરી શકે છે. GGRCની વેબસાઇટ પર ઓનલાઈન વિગતો દાખલ કરવાની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે. નોંધણી બાદ સપ્લાયર્સ ખેડૂતોનો સંપર્ક કરીને યોગ્ય માર્ગદર્શન આપે છે. આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે સરળ અને ખેડૂતમૈત્રી છે.
