જીવામૃતથી જમીન પુનર્જીવિત: ઓછા ખર્ચે વધુ ઉપજનું સફળ સૂત્ર
દેશના અનેક ખેડૂતો આજે જમીનની ક્ષમતા ઘટતી જતી હોવાના ગંભીર પ્રશ્નનો સામનો કરી રહ્યા છે. રાસાયણિક ખાતરનો અતિરિક્ત ઉપયોગ જમીનને નિષ્ક્રિય બનાવે છે અને લાંબા ગાળે ઉપજમાં મોટો ઘટાડો કરે છે. આવા સમયમાં ખેડૂતોમાં જીવામૃત જેવા કુદરતી ઉપાયો પ્રત્યે રસ વધી રહ્યો છે. ગાયના છાણ અને ગૌમૂત્રથી તૈયાર થતું આ દ્રાવણ જમીનને પુનઃજીવંત બનાવે છે અને પાકને સ્વાભાવિક વૃદ્ધિ માટે પ્રોત્સાહન આપે છે.
જીવામૃતનું મહત્વ અને તેની ખાસિયતો
જીવામૃતને જમીન માટે એક પ્રાકૃતિક ટોનિક માનવામાં આવે છે. તેમાં રહેલા સુક્ષ્મસજીવો પાક માટે જરૂરી પોષક તત્વોને સરળતાથી મૂળ સુધી પહોંચાડે છે. તેના નિયમિત ઉપયોગથી જમીનમાં કાર્બનનું પ્રમાણ વધે છે અને માટી લાંબા સમય સુધી ફળદ્રુપ રહે છે. સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે જીવામૃત તૈયાર કરવાનો ખર્ચ ખૂબ ઓછો હોવાથી નાના અને ભૂમિહીન ખેડૂતો માટે તે આશીર્વાદ સાબિત થાય છે.
ઘરેઘરે જીવામૃત બનાવવા જરૂરી સામગ્રી
સામાન્ય રીતે 200 લિટર જીવામૃત બનાવવા માટે કેટલીક સરળ સામગ્રી પૂરતી બને છે. તેમાં ગાયનું છાણ પાંચ કિલો, ગૌમૂત્ર પાંચ લિટર, ગોળ એક કિલો, ચણાનો લોટ એક કિલો અને પાણી 200 લિટરની જરૂર પડે છે. આ તમામ ઘટકો સરળતાથી ગામડાઓમાં ઉપલબ્ધ હોવાથી ખેડૂતો માટે જીવામૃત બનાવવું સહેલું રહે છે. આ મિશ્રણ આગળ જઈને જમીન માટે લિક્વિડ ગોલ્ડ સમાન બની જાય છે.
જીવામૃત બનાવવાની પદ્ધતિ
આ તમામ સામગ્રીને એક મોટા ડ્રમમાં ભેળવીને સારી રીતે મિક્સ કરવામાં આવે છે. મિશ્રણને હવા ન મળે એવું ઢાંકી રાખીને તે ગરમ જગ્યાએ 48 કલાક સુધી મૂકાશે. આ સમયગાળા દરમિયાન સુક્ષ્મસજીવો સક્રિય બની મિશ્રણને શક્તિશાળી કાર્બનિક દ્રાવણમાં પરિવર્તિત કરે છે. બે દિવસ પછી જીવામૃત ઉપયોગ માટે સંપૂર્ણ તૈયાર થઈ જાય છે.
જીવામૃતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો
ખેડૂતો તૈયાર દ્રાવણને સામાન્ય રીતે પાણીમાં ભેળવીને છંટકાવ માટે ઉપયોગ કરે છે. એક લિટર જીવામૃતને પાંચ લિટર પાણી સાથે ભેળવીને પાક પર છાંટવાથી સારી અસર જોવા મળે છે. છોડની વૃદ્ધિ, બીજ અંકુરણ અને જમીનની ગુણવત્તામાં ઝડપથી સુધારો થાય છે. નિયમિત છંટકાવથી પાક વધુ તંદુરસ્ત બને છે અને રોગોનો પ્રકોપ પણ ઓછો રહે છે.
જીવામૃતથી ઉપજમાં વધારો કેમ થાય છે
જીવામૃત જમીનમાં સજીવોની સંખ્યા વધારી તેને જીવંત બનાવે છે. આ સજીવો છોડની મૂળ પ્રણાલીને મજબૂત કરે છે અને જમીનમાંથી પોષક તત્વોનું શોષણ વધી જાય છે. કુદરતી પદ્ધતિ હોવાથી છોડ રોગો સામે વધારે પ્રતિરોધક બને છે. અનાજ, શાકભાજી અને ફળોમાં સ્વાદ, કદ અને ગુણવત્તા સર્વત્ર સુધરે છે, જેના કારણે ખેડૂતોને વધારે નફો મળે છે.
