બાળકને શરદી-ખાંસીમાં વરાળ આપો છો? AIIMSના ડૉક્ટરનું ‘સત્ય’ જાણી લો, નહીં તો પસ્તાશો
શિયાળાની ઋતુ આવતા જ નાના બાળકોમાં શરદી-ખાંસી નું જોખમ વધી જાય છે. આવામાં, ઘણા માતા-પિતા પોતાના બાળકને રાહત આપવા માટે ‘વરાળ’ આપવાનું શરૂ કરી દે છે. આ એક પરંપરાગત અને લોકપ્રિય ઉપચાર છે, પણ શું આ રીત તદ્દન સલામત છે અને કેટલી વાર વરાળ આપવી યોગ્ય છે?
આ અંગે, દિલ્હી AIIMSના બાળરોગ વિભાગના ડૉ. હિમાંશુ ભદાની એ મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી છે, જે દરેક માતા-પિતાએ જાણવી જરૂરી છે.
બાળરોગ નિષ્ણાત શું કહે છે?
ડૉ. હિમાંશુ ભદાનીના જણાવ્યા અનુસાર, વરાળ આપવી એ સામાન્ય રીતે સુરક્ષિત અને અસરકારક ઉપાય હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે બાળકનું નાક બંધ હોય કે ગળું જકડાઈ ગયું હોય. વરાળ નાકના માર્ગોને ખોલવામાં અને કફને ઢીલો કરવામાં મદદ કરે છે, જેનાથી બાળકને શ્વાસ લેવામાં સરળતા થાય છે. જોકે, આ ઉપચાર હંમેશા મર્યાદિત માત્રામાં અને સાવધાનીપૂર્વક કરવો જોઈએ.
કેટલી વાર અને કેટલા સમય માટે વરાળ આપવી યોગ્ય?
બાળકને વરાળ આપતી વખતે માતા-પિતાએ ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે વધારે પડતી વરાળ કે લાંબા સમય સુધી તેનો ઉપયોગ નુકસાનકારક બની શકે છે.
- કેટલી વાર? ડૉ. હિમાંશુ ભદાનીના મતે, બાળકને વરાળ હંમેશા જરૂરિયાત મુજબ જ આપવી જોઈએ. જો બાળકને નાક બંધ થવાની કે જકડન (Congestion)ની તકલીફ વધુ હોય, તો દિવસમાં માત્ર એક કે બે વાર હળવી વરાળ આપવી પૂરતી છે.
- સમય મર્યાદા: દરેક વખતે વરાળ આપવાનો સમય 5 થી 7 મિનિટથી વધુ ન હોવો જોઈએ.
- સાવધાની: વરાળ આપતી વખતે બાળકને વરાળના સ્રોત (સ્ટીમર અથવા ગરમ પાણીના વાસણ)ની વધારે નજીક ન રાખો અને પાણી વધુ પડતું ગરમ ન હોય તેની ખાતરી કરો, જેથી બાળક દાઝી ન જાય.
નાના બાળકો માટે વિશેષ સાવધાની (1 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના)
1 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના શિશુઓને વરાળ આપતી વખતે ખાસ તકેદારી રાખવી અનિવાર્ય છે:
- સીધી વરાળ નહીં: નાના બાળકોને ક્યારેય સીધા વરાળની સામે ન બેસાડવા.
- રૂમમાં ફેલાવો: તેના બદલે, રૂમમાં ગરમ પાણીનો વાસણ રાખીને કે વેપોરાઈઝર ચાલુ કરીને હળવી વરાળ આખા રૂમમાં ફેલાવા દો. બાળકને આ વાસણથી સુરક્ષિત અંતરે રાખો.
- હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ: જો શક્ય હોય, તો ગરમ વરાળની જગ્યાએ હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ કરવો વધુ સુરક્ષિત છે, કારણ કે તેમાં ગરમ પાણી હોતું નથી અને તે માત્ર હવાને ભેજવાળી બનાવે છે, જેનાથી શરદીના લક્ષણોમાં રાહત મળે છે.
ડૉક્ટર અન્ય એક મહત્વની વાત જણાવે છે કે, વરાળ આપતી વખતે બાળક પર સતત ધ્યાન રાખો. જો બાળકને કોઈપણ પ્રકારની અસ્વસ્થતા કે તકલીફ દેખાય તો તરત જ વરાળ આપવાનું બંધ કરી દો.
કફ સિરપ અંગે AIIMSના ડૉક્ટરની ચેતવણી
શરદી-ખાંસીમાં માતા-પિતા દ્વારા કફ સિરપ (Cough Syrup) આપવાની પ્રથા પર પણ ડૉ. હિમાંશુ ભદાનીએ ગંભીર સલાહ આપી છે.
- 2 વર્ષથી ઓછી ઉંમર: 2 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને કફ સિરપ આપવું જોખમી બની શકે છે. તેમનું શરીર આ દવાઓને યોગ્ય રીતે મેટાબોલાઈઝ કરી શકતું નથી, જેના કારણે સુસ્તી, ઉલ્ટી કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
- WHO અને FDAની સલાહ: વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) અને ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) પણ આ ઉંમરના બાળકોને કફ સિરપ ન આપવાની સલાહ આપે છે.
વરાળ સાથે અન્ય ઘરેલું ઉપચાર
કફ અને શરદીમાં રાહત મેળવવા માટે વરાળ સાથે અન્ય કેટલાક સલામત ઘરેલું ઉપચાર પણ અપનાવી શકાય છે:
- નાકમાં સેલાઈન ટીપાં : બંધ નાક ખોલવા માટે સેલાઈન વોટર ડ્રોપ્સનો ઉપયોગ કરવો ખૂબ અસરકારક છે, જે બલગમને ઢીલું કરે છે.
- હળદર અને મધ: જો બાળક 1 વર્ષથી ઉપરનું હોય, તો ગરમ પાણીમાં મધ (Honey) અને હળદર ભેળવીને આપવાથી ગળાને રાહત મળે છે અને કફ બહાર કાઢવામાં મદદ મળે છે. મધ ગળાની બળતરા શાંત કરે છે.
- પ્રવાહી પદાર્થ: બાળકને પુષ્કળ માત્રામાં હૂંફાળું પાણી, સૂપ અથવા અન્ય પ્રવાહી આપો, જે શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખે છે અને કફને ઢીલો કરે છે.
યાદ રાખો: વરાળ એક સહાયક ઉપચાર છે. જો તમારા બાળકની તકલીફ વધી રહી હોય, તાવ આવતો હોય, કે શ્વાસ લેવામાં વધુ તકલીફ પડતી હોય, તો તાત્કાલિક બાળરોગ નિષ્ણાત ની સલાહ લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
