તાપમાનમાં ઘટાડા સાથે દૂધ ઉત્પાદનમાં આવતો ઘટાડો અટકાવવા પોષણયુક્ત ચારાનું મહત્ત્વ
શિયાળો નજીક આવતાં ગાય, ભેંસ અને બકરા જેવા દૂધાળ પ્રાણીઓની દેખરેખ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. ઠંડી વધતાં તેમના શરીરને ગરમ રાખવા માટે વધારાની ઊર્જા ખર્ચવી પડે છે, જેના કારણે દૂધની માત્રા ઘટવા લાગે છે. ખેડૂતો સામાન્ય રીતે આ ઋતુમાં દૂધની ગુણવત્તા અને માત્રા બંનેમાં તફાવત અનુભવતા હોય છે. સાથે-સાથે ઠંડી અને ભેજ પ્રાણીઓમાં શ્વાસસંબંધી બીમારીઓનું જોખમ વધારતી હોય છે. તેથી પશુપાલકોને આ ઋતુમાં ખાસ સતર્ક રહેવું જરૂરી બને છે.
પ્રાણીઓને ગરમ પાણી અને શુષ્ક જગ્યા મળવી જરૂરી
પશુ નિષ્ણાતોના મતે, શિયાળામાં પ્રાણીઓને હૂંફાળું પાણી આપવાથી તેઓ ઠંડી સામે વધુ સક્ષમ રહે છે. ભેજ અને ઠંડીવાળા સ્થળે રાખવાથી તેમના સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર પડે છે, જે સીધી દૂધ ઉત્પાદનમાં ઘટાડા રૂપે દેખાય છે. સૂર્યપ્રકાશવાળી જગ્યાએ પ્રાણીઓને રાખવાથી તેમની શરીર ઊર્જા જળવાઈ રહે છે. સાથે હવાની અવરજવર હોવા છતાં જગ્યામાં પૂરતી ગરમી રહે તેવું વાતાવરણ વધુ લાભદાયી છે.
ઊર્જાવર્ધક ચારાની પસંદગીનું મહત્વ
શિયાળાની ઋતુમાં પ્રાણીઓ માટે પાચક અને ઊર્જાયુક્ત ચારાનો સમાવેશ અનિવાર્ય છે. સરસવનો ખોળ, ગોળ અને ચણા દૂધાળ પ્રાણીઓને જરૂરી શક્તિ આપે છે. બરસીમ, ચોળી અને નેપિયર ઘાસ જેવા લીલા ચારા પ્રોટીન અને ખનિજોથી ભરપૂર હોય છે, જે ઠંડીથી થતો ઊર્જા ઘટાડો પૂરો કરે છે. ઉપરાંત, મકાઈ, જવ, ઘઉંના દળિયા અને કપાસિયા જેવા અનાજના મિશ્રણથી દૂધનું ઉત્પાદન સ્થિર રહેવામાં મદદ મળે છે. ઋતુ અનુસાર આહારમાં આ વસ્તુઓ ઉમેરવી પ્રાણીઓ માટે લાભદાયી છે.
કૃમિનાશક અને નિયમિત દેખરેખથી પ્રાણીઓ સુરક્ષિત
ડૉ. બૃહસ્પતિ ભારતી જણાવે છે કે શિયાળામાં પ્રાણીઓને યોગ્ય સમયે કૃમિનાશક આપવું અત્યંત જરૂરી છે. આ માત્ર દૂધ ઉત્પાદનમાં જ નહીં પરંતુ પ્રાણીઓની કુલ તાકાતમાં પણ વધારો કરે છે. ખાસ કરીને વાછરડાઓ ઠંડીના પ્રભાવથી ઝડપથી બીમાર પડી શકે છે, તેથી તેમનો આહાર સંતુલિત રાખવો જોઈએ. નિયમિત તપાસ અને જરૂરી ચિકિત્સા પગલાં શિયાળામાં બીમારીઓ અટકાવવા અસરકારક સાબિત થાય છે.
ઘરગથ્થું ઉપાયો પણ સાબિત થાય છે મદદરૂપ
આ ઋતુમાં પશુપાલકો ઘરગથ્થું ઉપાયો અપનાવે તો પ્રાણીઓને વધારાની શક્તિ મળે છે. ગોળ, મેથી, અજમા, જીરું અને કાચા નારિયેળ મિશ્રિત ખોરાક પ્રાણીઓને આંતરિક ગરમી આપે છે. શિયાળામાં સામાન્ય કરતાં થોડો વધુ ખોરાક આપવો ફાયદાકારક રહેશે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ 60 ટકા અથવા તેનાથી વધુ પાચનક્ષમતા ધરાવતો ખોરાક આપવાથી દૂધ ઉત્પાદન ઘટતું નથી. આ રીતે કુદરતી અને પરંપરાગત ઉપાયો શિયાળામાં દૂધની ગુણવત્તા જાળવવામાં સહાય કરે છે.
