સરસ્વતી કાંઠે ઉગતા ગાજર કેવી રીતે બન્યા પાટણ જિલ્લાની ઓળખ
પાટણ જિલ્લાના રૂની ગામે આજે પોતાના લાલ ચટક અને ગળ્યા સ્વાદવાળા ગાજરથી વિશેષ ઓળખ મેળવી છે. સરસ્વતી નદીના કાંઠે વસેલું આ ગામ લગભગ પચાસ વર્ષથી ગાજરની ખેતી સાથે જોડાયેલું છે. બદલાતા સમય અને પાકના વિકલ્પો છતાં અહીંના ખેડૂતોએ પરંપરાગત ખેતીને સાચવી રાખી છે. આ જ સતત પ્રયત્ને રૂની ગામને ઉત્તર ગુજરાતમાં આગવી ઓળખ અપાવી છે.
રેતાળ જમીન અને નદીકાંઠાની કુદરતી ભેટ
રૂની ગામમાં અંદાજે 400થી 450 વીઘા વિસ્તારમાં ગાજરની ખેતી થાય છે. ગામની વસતી આશરે બે હજાર જેટલી છે અને મોટાભાગના પરિવારો ઓછામાં ઓછું એક વીઘામાં ગાજર વાવે છે. રેતાળ અને ઉપજાઉ જમીન સાથે સરસ્વતી નદીની નજીકતા જમીનમાં યોગ્ય ભેજ જાળવે છે. આ કુદરતી પરિસ્થિતિ ગાજર માટે અત્યંત અનુકૂળ સાબિત થાય છે.
પેઢીદર પેઢી ચાલતી ખેતીની પરંપરા
ગામના સરપંચ દેસાઈ ગાંડાભાઈ જણાવે છે કે ગાજરની ખેતી અહીં બાપદાદાના સમયથી ચાલી આવી છે. નદીના કારણે જમીન નરમ અને ભેજવાળી રહે છે, જે ગાજરને વિશેષ ગુણવત્તા આપે છે. અહીં ઉગતા ગાજર રંગે ગાઢ અને કદમાં મોટા થાય છે. સિદ્ધપુર હાઈવે નજીક હોવાથી ગાજરનું પરિવહન પણ સરળ રહે છે.
રાજ્યભરમાં પ્રસિદ્ધ ‘પાટણના ગાજર’
રૂની ગામના ગાજર માત્ર સ્થાનિક બજાર પૂરતા સીમિત નથી રહ્યા. રાજ્યભરમાં તે ‘પાટણના ગાજર’ તરીકે ઓળખાય છે. તેનો ગાઢ લાલ રંગ, મીઠો સ્વાદ અને ગળપણ તેને હલવા માટે વિશેષ લોકપ્રિય બનાવે છે. આ ગુણવત્તાના કારણે વેપારીઓ અન્ય રાજ્યોમાં પણ અહીંથી ગાજર મોકલે છે.
ભાવની ચિંતા સાથે સંઘર્ષ કરતા ખેડૂત
વર્ષોથી ગાજરની ખેતી કરતા ખેડૂત બેચરભાઈ ઠાકોર કહે છે કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ભાવ ઓછા મળતા ચિંતા વધી છે. હાલ શરૂઆતના ભાવ 20 કિલોના 175થી 200 રૂપિયા આસપાસ છે. જ્યારે એક વીઘામાં ખેતી ખર્ચ 20થી 25 હજાર રૂપિયા સુધી પહોંચે છે. ભાવ સારા ન મળે તો મહેનતના બદલે નુકસાન સહન કરવું પડે છે.
વધતા ખર્ચ અને ઘટતો નફો
ખેડૂતો જણાવે છે કે બિયારણ, જમીન તૈયારી, સિંચાઈ, ખાતર અને મજૂરીનો ખર્ચ સતત વધતો જાય છે. આવા સમયમાં બજારમાં યોગ્ય ભાવ ન મળતા નિરાશા સર્જાય છે. મહેનત અને સમય છતાં વળતર ન મળે તો ખેતી પ્રત્યે ઉત્સાહ ઘટે છે. આ સ્થિતિ ગાજર ઉગાડતા અનેક પરિવારો માટે ચિંતાજનક બની છે.
ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ખેડૂતની મહેનત
ખેડૂત પટેલ રમેશભાઈ જણાવે છે કે રેતાળ જમીનના કારણે ગાજરની ઉપજ સારી મળે છે. એક વીઘામાંથી વ્યવસ્થાપન મુજબ 250થી 400 મણ સુધી ઉત્પાદન થઈ શકે છે. આ ઉત્પાદન સંપૂર્ણપણે ખેડૂતની મહેનત અને સંભાળ પર આધાર રાખે છે. હાલ ગામના આશરે 80 ટકા ખેડૂતો ગાજરની ખેતી કરે છે.
દેશી બિયારણથી મળતી વિશેષ ગુણવત્તા
રૂની ગામમાં આજે પણ મોટા ભાગે દેશી બિયારણનો ઉપયોગ થાય છે. વર્ષોથી તૈયાર થતા આ બિયારણથી ગાજરના સ્વાદ, રંગ અને ગુણવત્તામાં અલગ જ ઓળખ બને છે. આ જ કારણ છે કે અહીંના ગાજરની માંગ સમગ્ર ગુજરાતમાં રહે છે. અન્ય રાજ્યોમાં પણ તેની બજાર છે, પરંતુ ભાવની સમસ્યા યથાવત છે.
યોગ્ય ભાવની આશા સાથે આગળ જોતા ખેડૂત
ખેડૂતોની મુખ્ય માંગ માત્ર એટલી છે કે ગાજરને યોગ્ય ભાવ મળે. જો બજારમાં યોગ્ય વળતર મળે તો આ પરંપરાગત ખેતીને વધુ વિસ્તાર મળી શકે. રૂની ગામનું ગાજર રાજ્ય અને દેશસ્તરે મોટી ઓળખ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આજે પણ આ ગામ પાટણ જિલ્લાના ખેતી સંસ્કૃતિનું જીવંત ઉદાહરણ છે.
