ઓછી ઠંડીના કારણે રવિ પાકના ઉત્પાદન પર ખતરો
મહેસાણા જિલ્લાના બહુચરાજી અને ચાણસ્મા તાલુકામાં રવિ સિઝનમાં રાયડો અને એરંડાના પાક પર રોગ અને જીવાતનો પ્રકોપ વધતા ખેડૂતોમાં ભારે ચિંતા જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને રાયડાના પાકમાં મોલોમસી (મોલો મચ્છી) અને એરંડાના પાકમાં સૂકારાના રોગે ખેડૂતોને મુશ્કેલીમાં મૂકી દીધા છે. પાક પર થયેલા આ હુમલાથી ઉત્પાદન ઘટવાની ભીતિ ઊભી થઈ છે, જેના કારણે ખેડૂતોની મહેનત અને ખર્ચ પર પાણી ફરી વળવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
ઓછા ઠંડકવાળા વાતાવરણથી પાક પર અસર
ચાલુ વર્ષમાં મહેસાણા જિલ્લાના બહુચરાજી અને ચાણસ્મા તાલુકામાં રવિ સિઝનમાં રાયડો અને એરંડાનું વિશાળ પ્રમાણમાં વાવેતર કરવામાં આવ્યું છે. ખેડૂતોએ ખાતર, બિયારણ, જંતુનાશક દવાઓ તેમજ મજૂરી પાછળ નોંધપાત્ર ખર્ચ કર્યો છે. જોકે, આ વર્ષે અપેક્ષિત પ્રમાણમાં ઠંડી ન પડતાં પાકના વિકાસ પર પ્રતિકૂળ અસર પડી છે. ખાસ કરીને રાયડાના પાકમાં ફૂલ આવવાની અવસ્થામાં અનુકૂળ ઠંડક ન મળતાં મોલોમસી જેવી જીવાતનો ઉપદ્રવ વધુ જોવા મળી રહ્યો છે.
મોલોમસી અને સૂકારાના રોગથી વધતી ચિંતા
ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ, રાયડો અને એરંડા બંને પાક ઠંડા વાતાવરણમાં વધુ સારો વિકાસ કરે છે અને ઉત્પાદન પણ વધે છે. હાલ ઠંડકનું પ્રમાણ ઓછું હોવાથી રાયડામાં મોલો મચ્છી અને એરંડામાં સૂકારાના રોગનું પ્રમાણ વધી ગયું છે. બહુચરાજી તાલુકાના અનેક વિસ્તારોમાં રાયડાના છોડ પર મોલોની અસર સ્પષ્ટ રીતે દેખાઈ રહી છે, જ્યારે ચાણસ્મા તાલુકામાં પણ આવી જ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. જો સમયસર નિયંત્રણ ન લેવાય તો પાકના ઉત્પાદનમાં મોટું નુકસાન થવાની શક્યતા ખેડૂતો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોની ચેતવણી અને માર્ગદર્શન
કૃષિ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. રમેશભાઈ પટેલના જણાવ્યા અનુસાર હાલ રાયડાના પાકમાં ફૂલ અને શીંગની અવસ્થા શરૂ થઈ ગઈ છે. આવા વાતાવરણમાં ભૂકી છારા અને મોલો મચ્છી જેવી જીવાતો ઝડપથી ફેલાય છે. રાયડાના પીળા ફૂલ મોલો મચ્છીને આકર્ષે છે અને તે છોડમાંથી રસ ચૂસી લે છે, જેના કારણે પાકની વૃદ્ધિ અટકી જાય છે અને ઉત્પાદન ઘટે છે. જો ભૂકી છારાનો ઉપદ્રવ દેખાય તો 90 ટકા ગંધક 15 લીટર પાણીના પંપમાં 30 ગ્રામ ભેળવીને છંટકાવ કરવાથી અસરકારક નિયંત્રણ મળી શકે છે. શરૂઆતમાં જ ઉપાય કરવાથી રોગના ફેલાવાને અટકાવી શકાય છે.
સંકલિત જીવાત નિયંત્રણ અપનાવવાની સલાહ
રાયડામાં મોલો મચ્છીના નિયંત્રણ માટે સંકલિત જીવાત નિયંત્રણ પદ્ધતિ અપનાવવી જરૂરી છે. ફૂલ આવવાની શરૂઆતમાં એક વીઘામાં અંદાજે 8 યલો સ્ટીકી ટ્રેપ લગાવવાથી મોલોના નર ફૂદાનું નિયંત્રણ થઈ શકે છે, જેના કારણે તેની સંખ્યા વધતી અટકે છે. જો ડાળીઓ પર મોલોની અસર વધારે દેખાય તો આવી ડાળીઓને તોડી નાશ કરવો જરૂરી છે, જેથી જીવાત અન્ય છોડ સુધી ન ફેલાય.
સમયસર પગલાંથી નુકસાન ટાળવાની શક્યતા
પ્રારંભિક તબક્કે લીંબોળીના તેલનો છંટકાવ કરીને પણ મોલો મચ્છીનું નિયંત્રણ શક્ય છે. જો જીવાતનો ઉપદ્રવ વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે તો અંતિમ વિકલ્પ તરીકે ભલામણ કરેલી રાસાયણિક દવાઓનો યોગ્ય માત્રામાં ઉપયોગ કરવો જોઈએ. કૃષિ તજજ્ઞોના મતે હાલ ખેડૂતોને પોતાના પાક પર સતત નજર રાખવી ખૂબ જરૂરી છે. સમયસર યોગ્ય પગલાં લેવામાં આવે તો રાયડો અને એરંડાના પાકને થનારી નુકસાનીને ઘણી હદ સુધી અટકાવી શકાય છે, નહિતર રવિ સિઝનમાં ઉત્પાદન પર ગંભીર અસર થવાની સંભાવના છે.
