સાઉદી અરેબિયા અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ‘ઐતિહાસિક’ સંરક્ષણ કરાર: ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીરનું સન્માન, પરંતુ વધતી જતી ફાંસીએ ઊભા કર્યા સવાલો
પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયાના સંબંધોમાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરાયો છે. સાઉદી અરેબિયાના સંરક્ષણ મંત્રી પ્રિન્સ ખાલિદ બિન સલમાને રિયાધમાં એક ભવ્ય સમારોહ દરમિયાન પાકિસ્તાનના ચીફ ઓફ ડિફેન્સ ફોર્સિસ (CDF) અને આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીરને ‘કિંગ અબ્દુલઅઝીઝ મેડલ ઓફ એક્સલન્ટ ક્લાસ’ થી સન્માનિત કર્યા છે. આ પુરસ્કાર કિંગ સલમાનના શાહી આદેશ હેઠળ બંને દેશો વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક સંબંધોને મજબૂત કરવા અને સંરક્ષણ સહયોગને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવા માટે આપવામાં આવ્યો છે.
ઐતિહાસિક સંરક્ષણ કરારનો પાયો
આ સન્માન 17 સપ્ટેમ્બર, 2025 ના રોજ હસ્તાક્ષર કરાયેલ વ્યૂહાત્મક પરસ્પર સંરક્ષણ કરાર (SMDA) ના થોડા મહિના પછી આવ્યું છે. આ કરારને મુસ્લિમ જગતના સુરક્ષા માળખામાં એક નિર્ણાયક વળાંક માનવામાં આવે છે. નાટો (NATO) ના અનુચ્છેદ 5 ની તર્જ પર આધારિત આ સંધિમાં એવી જોગવાઈ છે કે “કોઈપણ એક દેશ સામેની આક્રમકતાને બંને દેશો સામેની આક્રમકતા માનવામાં આવશે”.
આ કરાર પાકિસ્તાનને સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષાના એક વિશ્વસનીય ગેરંટર તરીકે સ્થાપિત કરે છે, જે પોતાની પરમાણુ ક્ષમતા અને લશ્કરી કુશળતા સાથે પ્રદેશમાં સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરશે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ગઠબંધન ભારત અને ઈઝરાયેલ જેવી પ્રાદેશિક શક્તિઓ સામે મજબૂત અવરોધ (deterrence) ઊભો કરવાના હેતુથી બનાવવામાં આવ્યું છે. પાકિસ્તાન માટે આ કરાર માત્ર સુરક્ષા કવચ જ પૂરું પાડતું નથી, પરંતુ આર્થિક એકીકરણ, ઉર્જા સુરક્ષા અને અફઘાનિસ્તાન દ્વારા મધ્ય એશિયાના બજારો સુધી પહોંચવાના દ્વાર પણ ખોલે છે.
સન્માન વચ્ચે એક કડવી વાસ્તવિકતા
સંરક્ષણ સહયોગમાં વધતી જતી આ નિકટતા વચ્ચે સાઉદી અરેબિયામાં પાકિસ્તાની નાગરિકોની સ્થિતિ ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. જ્યાં એક તરફ લશ્કરી નેતૃત્વને સન્માનિત કરવામાં આવી રહ્યું છે, ત્યાં બીજી તરફ સાઉદી અરેબિયામાં આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 347 લોકોને મોતની સજા આપવામાં આવી છે, જેમાં બે પાકિસ્તાની નાગરિકો પણ સામેલ છે. આ નાગરિકોને માદક દ્રવ્યો (ડ્રગ્સ) સંબંધિત કેસોમાં દોષિત ઠેરવ્યા બાદ ફાંસી આપવામાં આવી હતી.
માનવાધિકાર પર ઉઠતા સવાલ
બ્રિટન સ્થિત સંસ્થા ‘રીપ્રાઈવ’ (Reprieve) અનુસાર, 2025 સાઉદી અરેબિયાના ઈતિહાસમાં ફાંસીની દૃષ્ટિએ સૌથી ‘લોહિયાળ’ વર્ષ સાબિત થઈ રહ્યું છે. આંકડા દર્શાવે છે કે 2014 થી મધ્ય-2025 વચ્ચે ઓછામાં ઓછા 155 પાકિસ્તાની નાગરિકોને સાઉદી અરેબિયા દ્વારા ફાંસી આપવામાં આવી છે, જે અન્ય કોઈપણ વિદેશી રાષ્ટ્રીયતા કરતા સૌથી વધુ છે.
માનવાધિકાર કાર્યકર્તાઓનો આરોપ છે કે મોટાભાગના પાકિસ્તાની સ્થળાંતરિતો ગરીબ શ્રમિકો છે, જેમને ઘણીવાર કાનૂની સહાય, અનુવાદક અથવા યોગ્ય રાજદ્વારી પહોંચ વિના જ ફાંસી આપી દેવામાં આવે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં તો પરિવારોને ફાંસીની જાણ પણ કરવામાં આવતી નથી અને મૃતદેહ પણ સોંપવામાં આવતા નથી.
સાઉદી અરેબિયા દ્વારા ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીરને આપવામાં આવેલું સન્માન નિઃશંકપણે બંને દેશો વચ્ચેના ‘સમયની કસોટી પર ખરા ઉતરેલા’ વ્યૂહાત્મક વિશ્વાસનું પ્રતીક છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે પાકિસ્તાન સરકારે પોતાના નાગરિકોના અધિકારો અને તેમની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પણ સમાન તત્પરતા બતાવવાની જરૂર છે, જેથી આ ‘Sacred Bond’ (પવિત્ર બંધન) માત્ર વ્યૂહાત્મક સ્તર સુધી જ મર્યાદિત ન રહે.
