જોખમ કે ખગોળીય ઘટના? 2032માં ચંદ્ર સાથે અથડાઈ શકે છે વિશાળ એસ્ટરોઇડ ‘2024 YR4’
દુનિયાભરના ખગોળશાસ્ત્રીઓની નજર અત્યારે 2024 YR4 નામના એસ્ટરોઇડ (લઘુગ્રહ) પર ટકેલી છે, જે 22 ડિસેમ્બર, 2032 ના રોજ આપણા ચંદ્ર સાથે અથડાય તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. અંદાજે 60 મીટર (200 ફૂટ) વ્યાસ ધરાવતો આ અંતરિક્ષનો પથ્થર કદમાં 1908ની તુંગુસ્કા ઘટના માટે જવાબદાર એસ્ટરોઇડ જેટલો જ મોટો છે.
પૃથ્વી સુરક્ષિત, પણ ચંદ્ર પર જોખમ
શરૂઆતના અવલોકનોમાં આ એસ્ટરોઇડ પૃથ્વી સાથે અથડાય તેવી 3.1% શક્યતા દર્શાવવામાં આવી હતી, જેના કારણે તેને ‘ટોરિનો સ્કેલ’ પર 3નું રેટિંગ આપવામાં આવ્યું હતું. જોકે, પછીની ગણતરીઓએ પૃથ્વી પર તેની અસર થવાની શક્યતાને સંપૂર્ણપણે નકારી દીધી છે, પરંતુ હવે વૈજ્ઞાનિકોનું ધ્યાન ચંદ્ર તરફ કેન્દ્રિત થયું છે. વર્તમાન આંકડા મુજબ, તેના ચંદ્ર સાથે અથડાવાની શક્યતા લગભગ 4.3% છે.
આ અથડામણ કેટલી વિનાશક હશે?
જો આ અથડામણ થશે, તો તે ચંદ્રની સપાટી પર 500 મીટરથી 2 કિલોમીટર પહોળો એક નવો ક્રેટર (ખાડો) બનાવી શકે છે. આ ટક્કરથી પેદા થનારી ઉર્જા 5.2 થી 6 મેગાટન ટીએનટી (TNT) જેટલી હોઈ શકે છે, જે હિરોશિમા પર ફેંકવામાં આવેલા પરમાણુ બોમ્બ કરતા અંદાજે 340-400 ગણી વધુ શક્તિશાળી છે.
વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આ અથડામણ પૃથ્વી પરથી નરી આંખે એક તેજસ્વી ચમકારા (flash) તરીકે જોઈ શકાશે. કેટલાક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ ચમકારો પૂનમના ચંદ્ર કરતા પણ વધુ તેજસ્વી હોઈ શકે છે.
સેટેલાઇટ્સ અને અવકાશયાત્રીઓ માટે જોખમ
ભલે આ ટક્કરથી ચંદ્રને કોઈ કાયમી નુકસાન નહીં થાય, પરંતુ તેનાથી અવકાશમાં ફેલાનારો કાટમાળ ચિંતાનો વિષય છે. અનુમાન છે કે ટક્કરને કારણે લગભગ 1,00,000 ટન કાટમાળ અવકાશમાં ફેલાઈ શકે છે, જેનાથી પૃથ્વીની આસપાસ ફરતા કૃત્રિમ ઉપગ્રહો (satellites) અને ભવિષ્યના માનવ મિશનોને જોખમ થઈ શકે છે. ચંદ્ર પરથી ઉડેલા પથ્થરો પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ઉલ્કાવર્ષા પણ કરી શકે છે.
જેમ્સ વેબ ટેલિસ્કોપ અને સંરક્ષણની તૈયારી
જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ (JWST) આ એસ્ટરોઇડ પર ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યું છે. ફેબ્રુઆરી 2026માં થનારા તેના આગામી અવલોકનથી તેના ચોક્કસ માર્ગની પુષ્ટિ થવાની આશા છે. જો ટક્કરની શક્યતા વધશે, તો વૈજ્ઞાનિકો ‘પ્લેનેટરી ડિફેન્સ’ હેઠળ તેને રોકવાના ઉપાયો પર વિચાર કરી રહ્યા છે. જેમાં ‘કાઇનેટિક ઇમ્પેક્ટર’ (DART મિશનની જેમ અવકાશયાનથી ટક્કર મારવી) અથવા પરમાણુ વિસ્ફોટ દ્વારા તેને રસ્તામાંથી હટાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
