સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ વચ્ચે વધતો ગજગ્રાહ: યમન પર હવાઈ હુમલાએ મતભેદ ઊંડા કર્યા, ભારત માટે ચિંતા વધી
અખાતી ક્ષેત્રના બે સૌથી શક્તિશાળી દેશો, સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો અવિશ્વાસ હવે ખુલ્લેઆમ સામે આવ્યો છે. તાજેતરમાં યમનના મુકાલા બંદર પર સાઉદી નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધન દ્વારા કરવામાં આવેલા હવાઈ હુમલાએ બંને સાથી દેશો વચ્ચેની તિરાડને વધુ ઊંડી બનાવી છે. આ હુમલા બાદ યુએઈએ સુરક્ષા કારણોને ટાંકીને યમનમાંથી તેની બાકીની સેના પાછી ખેંચવાની જાહેરાત કરી દીધી છે.
યમન હુમલાથી સર્જાયો વિવાદ
મંગળવારે સાઉદી અરેબિયાએ મુકાલા (Mukalla) બંદર પર એક “મર્યાદિત” હવાઈ હુમલો કર્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ્ય યુએઈથી આવેલા તે હથિયારો અને લશ્કરી વાહનોને નષ્ટ કરવાનો હતો જે કથિત રીતે ‘સધર્ન ટ્રાન્ઝિશનલ કાઉન્સિલ’ (STC) ના અલગતાવાદીઓ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. સાઉદી અધિકારીઓનો દાવો છે કે આ હથિયારો પરવાનગી વગર ઉતારવામાં આવ્યા હતા અને તેમની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા એક “રેડ લાઇન” છે. તેનાથી વિપરીત, યુએઈએ આ હુમલા પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું અને સાઉદી સુરક્ષાને નબળી પાડે તેવી કોઈ પણ પ્રવૃત્તિનો ઇનકાર કર્યો હતો.
ભાઈમાંથી હરીફ બનવાની સફર
ક્યારેક યમનમાં હૂતીઓ સામે એકજૂથ રહેનારા આ બંને દેશો હવે ભવિષ્યની નીતિઓ પર સંપૂર્ણપણે વિભાજિત દેખાઈ રહ્યા છે.
- વ્યૂહાત્મક મતભેદ: સાઉદી અરેબિયા યમનમાં એકીકૃત સરકારનું સમર્થન કરે છે, જ્યારે યુએઈ દક્ષિણ અલગતાવાદીઓને (STC) મજબૂત કરી રહ્યું છે.
- સુદાનનો મુદ્દો: બંને દેશો વચ્ચે તણાવનું એક મોટું કેન્દ્ર સુદાન પણ છે. સાઉદી અરેબિયા ત્યાંની સેનાને ટેકો આપી રહ્યું છે, જ્યારે યુએઈ પર અર્ધલશ્કરી દળ ‘રેપિડ સપોર્ટ ફોર્સિસ’ (RSF) ને સહાય આપવાના આરોપો લાગ્યા છે, જોકે યુએઈએ આ આરોપોનું ખંડન કર્યું છે.
- ઈઝરાયેલ અને કતાર: યુએઈએ ‘અબ્રાહમ કરાર’ હેઠળ ઈઝરાયેલ સાથે સંબંધો સામાન્ય કરી લીધા છે, જ્યારે સાઉદી અરેબિયાએ હજુ સુધી આવું કર્યું નથી. કતાર સાથે પણ સાઉદી અરેબિયાએ યુએઈની સરખામણીમાં વધુ ઝડપથી સંબંધો સુધાર્યા છે.
આર્થિક મહાસત્તા બનવાની હોડ
નિષ્ણાતો માને છે કે આ સંઘર્ષ માત્ર રાજદ્વારી નથી, પણ આર્થિક પણ છે. સાઉદી અરેબિયાની ‘વિઝન 2030’ યોજના અને તેનો નવો નિયમ—જેના હેઠળ વિદેશી કંપનીઓને તેમના પ્રાદેશિક મુખ્યાલય રિયાધમાં ખસેડવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે—સીધી રીતે દુબઈ અને અબુ ધાબીના વ્યાપારી વર્ચસ્વને પડકાર આપી રહ્યો છે. બંને દેશો હવે પ્રવાસન, રોકાણ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા શ્રમને આકર્ષવા માટે એકબીજાની સામસામે છે.
ભારત પર શું અસર થશે?
અખાતી દેશોમાં વધતા આ તણાવે ભારતની ચિંતામાં વધારો કર્યો છે. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
- ઉર્જા સુરક્ષા: ભારત તેના 85% થી વધુ કાચા તેલની આયાત કરે છે, જેનો મોટો હિસ્સો આ પ્રદેશમાંથી આવે છે. કોઈપણ અસ્થિરતાથી તેલની કિંમતો વધી શકે છે.
- પ્રવાસી ભારતીયો: અંદાજે 90 લાખ ભારતીયો અખાતી દેશોમાં રહે છે અને કામ કરે છે, જેમાંથી સૌથી વધુ સંખ્યા સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈમાં છે. આ દેશોમાં સંઘર્ષની સીધી અસર તેમની સુરક્ષા અને આજીવિકા પર પડશે.
- વ્યૂહાત્મક રોકાણ: યુએઈ ભારતનું ત્રીજું સૌથી મોટું વેપારી ભાગીદાર છે. સાથે જ, ઈન્ડિયા-મિડલ ઈસ્ટ-યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર (IMEEC) અને I2U2 જેવા મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સમાં બંને દેશો ભારત સાથે સહયોગી છે.
પાકિસ્તાનની ભૂમિકા
પાકિસ્તાન પણ આ પરિસ્થિતિને લઈને અત્યંત સંવેદનશીલ છે, કારણ કે બંને દેશો તેના માટે મહત્વપૂર્ણ આર્થિક અને સંરક્ષણ ભાગીદારો છે. અહેવાલો અનુસાર, ઈસ્લામાબાદ બંને અખાતી શક્તિઓ વચ્ચેના તણાવને ઘટાડવા માટે પડદા પાછળથી પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ વચ્ચેની આ સ્પર્ધા હવે એક “ઝીરો-સમ ગેમ” (zero-sum competition) બનતી જાય છે, જ્યાં એકની જીત બીજાની હાર માનવામાં આવે છે. જો આ તણાવ વધુ વધશે, તો તે માત્ર મધ્ય પૂર્વની સ્થિરતાને જ ખતરામાં નહીં નાખે, પરંતુ ભારત અને પાકિસ્તાન જેવા દેશોની આર્થિક અને સુરક્ષા ગણતરીઓને પણ અસર કરશે.
