અફઘાનિસ્તાનમાં ઘેરાતું માનવીય સંકટ: ભૂખમરો અને કુદરતનો બેવડો માર સહન કરી રહ્યા છે કરોડો લોકો
અફઘાનિસ્તાન આજે તેના ઇતિહાસના સૌથી ગંભીર માનવીય સંકટોમાંના એક વચ્ચે ઊભું છે. અહીં લડાઈ હવે કોઈ દુશ્મન સામે નહીં પણ ભૂખ સામે થઈ રહી છે, જ્યાં કરોડો લોકોની સામે પાયાનો પ્રશ્ન એ છે કે આગામી ભોજન ક્યાંથી આવશે. આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ભલે ચર્ચા ઓછી થઈ ગઈ હોય, પરંતુ જમીની હકીકત ખૂબ જ ભયાનક છે.
૧.૭ કરોડથી વધુ લોકો ગંભીર ભૂખના આરે
‘એકીકૃત ખાદ્ય સુરક્ષા તબક્કા વર્ગીકરણ’ (IPC) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, નવેમ્બર ૨૦૨૫ થી માર્ચ ૨૦૨૬ ની વચ્ચે લગભગ ૧.૭૪ કરોડ લોકો (કુલ વસ્તીના ૩૬%) ગંભીર ખાદ્ય અસુરક્ષાનો સામનો કરી શકે છે. તેમાંથી આશરે ૪૭ લાખ લોકો ‘કટોકટી’ (IPC Phase 4) ની સ્થિતિમાં પહોંચવાનું અનુમાન છે, જેમને જીવિત રહેવા માટે તાત્કાલિક માનવીય સહાયની જરૂર છે.
દુષ્કાળ અને પૂરનો બેવડો કહેર
અફઘાનિસ્તાન હાલમાં સતત પાંચમા વર્ષે દુષ્કાળનો સામનો કરી રહ્યું છે. આબોહવા પરિવર્તનને કારણે હવામાનનું ચક્ર સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયું છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ ના અંતમાં થયેલા મોસમના પહેલા ભારે વરસાદ અને હિમવર્ષાએ દુષ્કાળમાંથી રાહત આપવાને બદલે અચાનક પૂર (Flash Floods) નું રૂપ ધારણ કરી લીધું. આ આપત્તિમાં ઓછામાં ઓછા ૧૭ લોકોના મોત થયા છે અને ૧૮૦૦ થી વધુ પરિવારો બેઘર થયા છે. હેરાત જેવા પ્રાંતોમાં ભારે તબાહી થઈ છે અને મોટી સંખ્યામાં પશુધનની હાનિ થઈ છે.
આર્થિક પાયમાલી અને શરણાર્થીઓનું દબાણ
દેશની અર્થવ્યવસ્થા અત્યંત નાજુક છે, જ્યાં બેરોજગારી એક મોટી સમસ્યા બની ગઈ છે. આંકડા મુજબ, ૯૪% ઘરોમાં મહિલાઓ પાસે આવકનું કોઈ સાધન નથી. આ ઉપરાંત, પાકિસ્તાન અને ઈરાનથી ૨૫ લાખથી વધુ અફઘાન શરણાર્થીઓના પરત આવવાને કારણે સ્થાનિક સંસાધનો અને સેવાઓ પર ભારે દબાણ વધી ગયું છે.
માનવીય સહાયમાં મોટો ઘટાડો
સૌથી ચિંતાજનક પાસું આંતરરાષ્ટ્રીય ફંડિંગમાં આવેલો ધરખમ ઘટાડો છે. વર્ષ ૨૦૨૪ માં જ્યાં ૫૬ લાખ લોકો સુધી ખાદ્ય સહાય પહોંચી રહી હતી, ત્યાં ૨૦૨૫ માં આ સંખ્યા ઘટીને માત્ર ૧૦ લાખ રહી ગઈ છે. હાલમાં માત્ર ૨% થી ૨.૭% વસ્તીને જ સહાય મળી રહી છે, જે તેમની કેલરી જરૂરિયાતોનો માત્ર અડધો ભાગ જ પૂરો કરે છે. ફંડની અછતને કારણે વર્લ્ડ ફૂડ પ્રોગ્રામ જેવી સંસ્થાઓએ તેમના સંસાધનો ખૂબ જ મર્યાદિત કરવા પડ્યા છે.
આગામી માર્ગ અને ચેતવણી
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો તાત્કાલિક કૃષિ સહાય અને ખાદ્ય રાહતમાં વધારો કરવામાં નહીં આવે, તો સ્થિતિ વધુ વિનાશક બની શકે છે. ખાસ કરીને જે પરિવારોમાં મહિલા મુખ્ય સભ્ય છે ત્યાં ખાદ્ય અસુરક્ષાનું સ્તર સૌથી વધુ છે, જ્યાં ૬૩% પરિવારોએ ખોરાકને તેમની સૌથી મોટી જરૂરિયાત ગણાવી છે.
