પતંગની દોરીમાં કાચના પાવડર પર મર્યાદા, હાઈકોર્ટના આદેશથી સુરક્ષામાં વધારો
ઉત્તરાયણ દરમ્યાન પતંગ ઉડાવતી વખતે થતી માનવી, પશુ અને પક્ષીઓની ઇજાઓ તથા મોતના બનાવોને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત હાઈકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. કોર્ટએ સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે પતંગના દોરા પર કરવામાં આવતું કોટિંગ હવે વધુ ખતરનાક બની શકે નહીં. ખાસ કરીને કાચના પાવડરના ઉપયોગને લઈને કડક મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ લોકોના જીવ અને પર્યાવરણની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
કાચના પાવડર માટે નક્કી થઈ મર્યાદા
હાઈકોર્ટના હુકમ અનુસાર, પતંગની દોરી પર કોટિંગ માટે વપરાતો કાચનો પાવડર 10 ટકાથી વધુ ન હોવો જોઈએ. આ ઉપરાંત, દોરીના કુલ વજનની દ્રષ્ટિએ કાચનો અંશ 0.5 ટકાથી વધારે ન રાખવાનો પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. કોર્ટએ નોંધ્યું કે વધુ તીક્ષ્ણ દોરી માનવી અને પક્ષીઓ માટે ગંભીર જોખમ બની રહી છે. આથી નિયમોમાં સ્પષ્ટતા લાવવામાં આવી છે.
પરંપરાગત અને કુદરતી દોરી પર ભાર
હાઈકોર્ટના આદેશ બાદ રાજ્ય સરકાર દ્વારા પણ પરિપત્ર જાહેર કરીને સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન અપાયું છે. બજારમાં વેચાતી કોટન દોરી પરંપરાગત પદ્ધતિથી તૈયાર કરેલી હોવી ફરજિયાત રહેશે. તેમાં વપરાતા તમામ ઘટકો કુદરતી અને બાયોડિગ્રેડેબલ હોવા જોઈએ. રાસાયણિક અથવા કૃત્રિમ પદાર્થોનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે નિષેધ રહેશે.
જાહેરહિત અરજીથી ખુલ્યો મુદ્દો
આ સમગ્ર મુદ્દો ગુજરાત એનિમલ વેલફેર બોર્ડના સભ્ય પંકજ બુચે દાખલ કરેલી જાહેરહિત અરજી બાદ કોર્ટ સમક્ષ આવ્યો હતો. અહિંસા મહાસંઘ અને અન્ય સંસ્થાઓના ટ્રસ્ટી તરીકે તેમણે આ બાબત કોર્ટમાં ઉઠાવી હતી. અરજદાર પક્ષે દલીલ કરી હતી કે ખતરનાક દોરીના કારણે નિર્દોષ પક્ષીઓ અને માનવો જીવ ગુમાવી રહ્યા છે. કોર્ટે આ રજૂઆતને ગંભીરતાથી લીધી છે.
અમલ માટે પોલીસ વ્યવસ્થા મજબૂત કરવાની ભલામણ
સુનાવણી દરમિયાન અરજદાર તરફથી લેખિત સૂચનો રજૂ કરીને જણાવાયું કે નિયમોનો કડક અમલ જરૂરી છે. દરેક પોલીસ સ્ટેશનમાં ખાસ ટીમ રચવાની અને 24 કલાક કાર્યરત હેલ્પલાઇન શરૂ કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે. ફરિયાદ કરનારની ઓળખ ગુપ્ત રાખવાની ભલામણથી લોકો નિર્ભય બની ફરિયાદ કરી શકે તેવો આશય વ્યક્ત કરાયો છે.
નિયમ ભંગ સામે સીધી ફરિયાદની છૂટ
હાઈકોર્ટે સરકારને ટકોર કરી હતી કે પરિપત્ર મુજબની જ દોરી બજારમાં વેચાય છે કે નહીં તેની સઘન તપાસ થવી જોઈએ. જો કોઈ નાગરિક નિયમ વિરુદ્ધની અથવા પ્રતિબંધિત દોરીનું વેચાણ જુવે તો તે પોલીસમાં સીધી ફરિયાદ કરી શકે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવા મામલામાં કાર્યવાહી કરવી ફરજિયાત રહેશે.
કોટન માંજાની ઘટકો અંગે સ્પષ્ટતા
સરકારી પરિપત્ર અનુસાર, પતંગ માટેની દોરીમાં માત્ર ચોખાનો લોટ, મેંદો, છોડ આધારિત કુદરતી ગુંદર અને રંગનો જ ઉપયોગ કરી શકાય છે. ઉકાળેલા ચોખાનો સ્ટાર્ચ 30 ટકા, મેંદો 36 ટકા અને ગુંદર તથા રંગ 24 ટકા સુધી માન્ય રહેશે. આ રીતે તૈયાર થયેલો માંજો ઓછો તીક્ષ્ણ અને સહેલાઈથી તૂટી શકે એવો હોવો જરૂરી છે.
9 જાન્યુઆરીએ ફરી સુનાવણી
હાઈકોર્ટે આ મામલે વધુ ચર્ચા માટે આગામી સુનાવણી 9 જાન્યુઆરીએ નક્કી કરી છે. કોર્ટના આદેશ બાદ ઉત્તરાયણ પહેલા દોરીના વેચાણ અને ઉપયોગ પર સરકાર તથા પોલીસની કાર્યવાહી વધુ કડક બનવાની શક્યતા છે. લોકોની સુરક્ષા અને પર્યાવરણના રક્ષણ માટે આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
