અમેરિકાનો ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ ધડાકો: 66 આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો સાથે છેડો ફાડ્યો, ભારત-ફ્રાન્સના સોલર એલાયન્સને પણ ઝટકો
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વૈશ્વિક મંચ પર એક મોટું પગલું ભરતા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકાને 66 આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો અને સંધિઓમાંથી બહાર કાઢવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા જારી કરાયેલા એક મેમોરેન્ડમ અનુસાર, આ સંસ્થાઓને “અમેરિકી હિતોની વિરુદ્ધ,” “નકામી,” અને “હાનિકારક” માનવામાં આવી છે. આ નિર્ણયને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ (America First) નીતિને પ્રાધાન્ય આપવાની પ્રતિબદ્ધતા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
મુખ્ય સંગઠનોથી અલગ પડવાની જાહેરાત
ટ્રમ્પ પ્રશાસને જે સંસ્થાઓમાંથી હટવાનો નિર્ણય લીધો છે, તેમાં 31 સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) સંસ્થાઓ અને 35 બિન-UN સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે. ખાસ કરીને, ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ફ્રાન્સ દ્વારા 2015માં શરૂ કરવામાં આવેલા ઈન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA) માંથી પણ અમેરિકા અલગ થઈ ગયું છે. ISA નો મુખ્ય હેતુ વિશ્વભરમાં સૌર ઉર્જાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે અને તેમાં 120 થી વધુ દેશો સભ્ય તરીકે જોડાયેલા છે.
આ ઉપરાંત, અમેરિકાએ નીચેના મહત્વના સંગઠનોમાંથી પણ પોતાની સદસ્યતા સમાપ્ત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે:
- પર્યાવરણ સંસ્થાઓ: યુનાઈટેડ નેશન્સ ફ્રેમવર્ક કન્વેન્શન ઓન ક્લાઈમેટ ચેન્જ (UNFCCC) અને ઈન્ટરગવર્નમેન્ટલ પેનલ ઓન ક્લાઈમેટ ચેન્જ (IPCC).
- આરોગ્ય અને શિક્ષણ: વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) અને યુનેસ્કો (UNESCO).
- અન્ય: UN વોટર, UN ઓશન્સ અને ઈન્ટરનેશનલ રિન્યુએબલ એનર્જી એજન્સી (IRENA).
વહીવટીતંત્રનો તર્ક
અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે સમીક્ષા દરમિયાન આ સંસ્થાઓ “ગેરવહીવટવાળી, બિનજરૂરી અને કરદાતાઓના નાણાંનો બગાડ” કરતી હોવાનું જણાયું છે. તેમણે એવો આરોપ પણ લગાવ્યો કે ઘણી સંસ્થાઓ અમેરિકી સાર્વભૌમત્વમાં અવરોધ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અને “પ્રગતિશીલ વિચારધારા” (woke initiatives) ને પ્રોત્સાહન આપે છે. વહીવટીતંત્રનું માનવું છે કે હવે અબજો ડોલર વિદેશી હિતોને બદલે અમેરિકી નાગરિકો પર ખર્ચવા જોઈએ.
વૈશ્વિક પ્રતિક્રિયા અને ચિંતાઓ
પર્યાવરણ નિષ્ણાતો અને વૈજ્ઞાનિકોએ આ નિર્ણયની આકરી ટીકા કરી છે. ‘યુનિયન ઓફ કન્સર્ન્ડ સાયન્ટિસ્ટ્સ’ ના રેચલ ક્લીટસે આને “સરમુખત્યારશાહી અને વિજ્ઞાન વિરોધી” પગલું ગણાવ્યું છે, જે લોકોના કલ્યાણ અને વૈશ્વિક સહયોગને જોખમમાં મૂકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે વિશ્વના સૌથી મોટા ઐતિહાસિક પ્રદૂષક તરીકે અમેરિકાનું ક્લાઈમેટ એગ્રીમેન્ટ્સમાંથી બહાર નીકળવું અન્ય દેશોને પણ તેમના વચનોમાંથી પીછેહઠ કરવાનું બહાનું આપી શકે છે.
આ ઉપરાંત, આ પગલાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અમેરિકાનો પ્રભાવ અને તેની વિશ્વસનીયતા ઘટવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સંધિઓ છોડવાની આ પ્રક્રિયા ભવિષ્યમાં ઘણી જટિલતાઓ ઊભી કરી શકે છે.
આ નિર્ણય વૈશ્વિક સહયોગના એ પાયામાંથી ઈંટો કાઢવા જેવો છે, જેના પર સમગ્ર વિશ્વનું સહિયારું ભવિષ્ય ટકેલું છે.
