યુપી મતદાર યાદીમાં મોટો કાપ: 2.89 કરોડ નામ હટાવવામાં આવ્યા, વિપક્ષે સરકારને ઘેરી, ભાજપે શરૂ કર્યું મેગા અભિયાન
ઉત્તર પ્રદેશમાં વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) બાદ જાહેર કરવામાં આવેલી ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી અંદાજે 2.89 કરોડ મતદારોના નામ હટાવી દેવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે રાજ્યના રાજકારણમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. ચૂંટણી પંચના આંકડા મુજબ, આ સંખ્યા રાજ્યના કુલ 15.4 કરોડ મતદારોના અંદાજે 18.7 ટકા છે. હટાવવામાં આવેલા નામોમાં સૌથી મોટી સંખ્યા એવા લોકોની છે જેઓ કાયમી ધોરણે પોતાનું રહેઠાણ બદલી ચૂક્યા છે અથવા ગેરહાજર જણાયા છે, જેની સંખ્યા 2.17 કરોડ છે. આ ઉપરાંત, યાદીમાંથી 46.23 લાખ મૃતક અને 25.47 લાખ ડુપ્લીકેટ (એકથી વધુ જગ્યાએ નોંધાયેલા) મતદારોના નામ પણ કાઢી નાખવામાં આવ્યા છે.
રાજ્યની રાજધાની લખનૌમાં સૌથી વધુ 30 ટકાનો કાપ જોવા મળ્યો છે, જ્યાં મતદારોની સંખ્યા 39.9 લાખથી ઘટીને હવે 27.9 લાખ રહી ગઈ છે. લલિતપુર જેવા જિલ્લાઓમાં પણ 10 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
વિપક્ષનો હુમલો: ‘લોકશાહીની હત્યા’ અને ‘ષડયંત્ર’નો આરોપ
વિરોધ પક્ષોએ આ જંગી કાપને લઈને સરકાર અને ચૂંટણી પંચ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. કોંગ્રેસ પ્રદેશ પ્રમુખ અજય રાયે તેને એક “મોટું ષડયંત્ર” ગણાવતા તેની ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસની માંગ કરી છે. કોંગ્રેસ સાંસદ પ્રમોદ તિવારીએ તેને “લોકશાહીની હત્યા” ગણાવતા દાવો કર્યો કે ભાજપ પોતાની હારના ડરથી મતદારોના નામ કપાવી રહી છે. બીજી તરફ, સમાજવાદી પાર્ટી (સપા) ના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવે આરોપ લગાવ્યો છે કે આ પ્રક્રિયા અમુક ચોક્કસ મતદાર જૂથોને નિશાન બનાવી રહી છે. અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ લોકસભામાં આ પ્રક્રિયાને “પાછલા બારણે NRC” (backdoor NRC) ગણાવી અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાના કથિત ધાર્મિક ભેદભાવ પર ચેતવણી આપી.
ભાજપનો જવાબ: 4 કરોડ નવા મતદારો ઉમેરવાનો લક્ષ્યાંક
વિપક્ષના આરોપો વચ્ચે, ભાજપે આક્રમક વળતી વ્યૂહરચના તૈયાર કરી છે. મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે મંત્રીઓ, સાંસદો અને ધારાસભ્યો સાથે વર્ચ્યુઅલ બેઠક કરીને આગામી એક મહિનામાં 4 કરોડ નવા મતદારો ઉમેરવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. મુખ્યમંત્રીએ નિર્દેશ આપ્યો છે કે પ્રત્યેક વિધાનસભા મતવિસ્તારમાં ઓછામાં ઓછા એક લાખ નવા વોટ વધારવામાં આવે. સાથે જ, પાર્ટી કાર્યકરોને એ નામોનું પણ ફરીથી વેરીફિકેશન કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે જેમને ‘મૃતક’ જાહેર કરીને યાદીમાંથી હટાવવામાં આવ્યા છે, જેથી કોઈ જીવિત મતદાર છૂટી ન જાય.
તકનીકી વિવાદ અને BLOs પર વધતું દબાણ
આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં તકનીકી પારદર્શિતા પર પણ સવાલો ઉઠ્યા છે. એક તપાસ મુજબ, ચૂંટણી પંચે વચગાળામાં જ કોઈ પણ લેખિત પ્રોટોકોલ કે મેન્યુઅલ વગર એલ્ગોરિધમ અને ડી-ડુપ્લીકેશન સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કર્યો છે. આનાથી ઘણા મતદારો ‘અનમેપ્ડ’ (unmapped) શ્રેણીમાં આવી ગયા છે, જેમને હવે પોતાની નાગરિકતા અને ઓળખ સાબિત કરવા માટે દસ્તાવેજો રજૂ કરવા નોટિસ આપવામાં આવશે.
તળિયાના સ્તરે કામ કરતા બૂથ લેવલ ઓફિસરો (BLOs) ની સ્થિતિ પણ ચિંતાજનક છે. તેમના પર કામનો ભારે બોજ અને કડક સમયમર્યાદાનું દબાણ છે, જેના કારણે ઘણા અધિકારીઓ તણાવ અને થાકનો શિકાર બની રહ્યા છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં એક-એક BLO પર 1,200 થી વધુ મતદારોના વેરીફિકેશનની જવાબદારી છે.
આગળનો માર્ગ
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ પાત્ર મતદાર 6 જાન્યુઆરીથી 6 ફેબ્રુઆરી, 2026 સુધી પોતાના નામનો સમાવેશ કરવા માટે દાવા અથવા વાંધા નોંધાવી શકે છે. આ માટે ફોર્મ 6 નો ઉપયોગ કરી શકાય છે. ચકાસણી બાદ, રાજ્યની અંતિમ મતદાર યાદી 6 માર્ચ, 2026 ના રોજ પ્રકાશિત કરવામાં આવશે.
