પરમાણુ યુદ્ધનો ભયાનક મંજર: પ્રિન્સટન સિમ્યુલેશનમાં ખુલાસો, અમેરિકા-રશિયા સંઘર્ષમાં ગણતરીના કલાકોમાં દુનિયા ખતમ થઈ શકે છે
પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના સંશોધકો દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા એક નવા સિમ્યુલેશન, જેને “પ્લાન એ” (Plan A) કહેવામાં આવે છે, તેણે અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેના સંભવિત પરમાણુ યુદ્ધના વિનાશક પરિણામો પર પ્રકાશ પાડ્યો છે. આ અભ્યાસ અનુસાર, પરમાણુ સંઘર્ષ શરૂ થયાના પ્રથમ થોડા કલાકોમાં જ 3.41 કરોડ લોકોના તાત્કાલિક મૃત્યુ થઈ શકે છે અને અન્ય 5.74 કરોડ લોકો ઘાયલ થઈ શકે છે. સંશોધનનો અંદાજ છે કે આ મોટા પાયાના સંઘર્ષમાં શરૂઆતના થોડા કલાકોમાં જ કુલ 90 મિલિયન (9 કરોડ) થી વધુ લોકો જાનહાનિનો ભોગ બની શકે છે.
સંઘર્ષનો ક્રમિક વિસ્તાર
આ સિમ્યુલેશન વિગતવાર જણાવે છે કે કેવી રીતે એક મર્યાદિત સંઘર્ષ ઝડપથી પૂર્ણ પરમાણુ યુદ્ધમાં ફેરવાઈ શકે છે:
- શરૂઆત: આની શરૂઆત પરંપરાગત સૈન્ય સંઘર્ષ દરમિયાન રશિયા દ્વારા કેલિનિનગ્રાડ (Kaliningrad) પાસેના સૈન્ય બેઝ પરથી “પરમાણુ ચેતવણી શોટ” (warning shot) ડાઘવા સાથે થાય છે.
- પ્રતિસાદ: જવાબમાં નાટો (NATO) એક સિંગલ વ્યૂહાત્મક પરમાણુ હવાઈ હુમલો કરે છે.
- તીવ્રતા: જેવી પરમાણુ સીમા ઓળંગાય છે, લડાઈ યુરોપમાં વ્યૂહાત્મક પરમાણુ યુદ્ધનું સ્વરૂપ લઈ લે છે, જેમાં રશિયા 300 અને નાટો 180 પરમાણુ શસ્ત્રો લોન્ચ કરે છે.
- અંતિમ તબક્કો: સિમ્યુલેશનના અંતિમ તબક્કામાં, રશિયા અને નાટો એકબીજાના 30 સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોને નિશાન બનાવે છે, જેમાં દરેક શહેર પર પાંચથી દસ પરમાણુ શસ્ત્રો ફેંકવામાં આવે છે.
દીર્ઘકાલીન વિનાશ અને ‘પરમાણુ શીતકાળ’
મૃત્યુનો આ આંકડો માત્ર શરૂઆતના વિસ્ફોટો સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં. રટગર્સ યુનિવર્સિટીના નિષ્ણાતોના મતે, પૂર્ણ સ્તરના પરમાણુ યુદ્ધથી અંદાજે 150 મિલિયન ટન કાળો ધુમાડો અને રાખ વાતાવરણમાં ફેલાઈ જશે, જે મહિનાઓ કે વર્ષો સુધી સૂર્યપ્રકાશને રોકી શકે છે.
આ સ્થિતિને “પરમાણુ શીતકાળ” (Nuclear Winter) કહેવામાં આવે છે, જેનાથી વૈશ્વિક તાપમાનમાં 15 ડિગ્રી ફેરનહીટથી વધુનો ઘટાડો થશે. પરિણામે વિશ્વભરમાં ખાદ્ય ઉત્પાદન અટકી જશે, જેનાથી ભયાનક દુષ્કાળ પડશે અને પૃથ્વીના લગભગ તમામ 7.7 બિલિયન લોકોના અસ્તિત્વ પર સંકટ આવી જશે.
વધતું જોખમ અને વર્તમાન સ્થિતિ
વિશ્વના વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે પરમાણુ જોખમ હાલમાં તેના સર્વોચ્ચ સ્તરે છે. જાન્યુઆરી 2025 માં, ડૂમ્સડે ક્લોક (Doomsday Clock) ને મધ્યરાત્રિ (પ્રલય) થી માત્ર 89 સેકન્ડ દૂર સેટ કરવામાં આવી છે, જે 1947 માં તેની સ્થાપના પછીની સૌથી ખતરનાક સ્થિતિ છે. આ જોખમને રશિયાની નવી પરમાણુ નીતિએ વધુ ગંભીર બનાવ્યું છે, જેણે પરમાણુ શસ્ત્રોના ઉપયોગની મર્યાદા ઘટાડી દીધી છે.
પાયાની સુવિધાઓ પર પ્રલયકારી પ્રભાવ
વિસ્ફોટોના ભૌતિક નુકસાન ઉપરાંત, ઊંચાઈ પર થતા પરમાણુ વિસ્ફોટથી ઉત્પન્ન થતા ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક પલ્સ (EMP) સમગ્ર દેશના વીજ ગ્રીડ અને સંચાર પ્રણાલીને નષ્ટ કરી શકે છે. આ પલ્સ કોમ્પ્યુટરો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંટ્રોલ સિસ્ટમમાં લાગેલા ઈન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટને કાયમી ધોરણે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, જેનાથી આધુનિક સમાજ સંપૂર્ણપણે પાંગળો બની જશે.
પરમાણુ શસ્ત્રોની હાજરી “ચેખોવની બંદૂક” (Chekhov’s gun) સમાન છે — એક એવું શસ્ત્ર જે જો વાર્તાના પ્રથમ દ્રશ્યમાં દિવાલ પર લટકતું હોય, તો અંત સુધીમાં તેના ચાલવાની શક્યતા પૂરેપૂરી રહે છે.
